Σε πτώση η κυβέρνηση – ελπίζει στην ΟΝΕ

Έπειτα από ένα χρόνο σχετικά ομαλής και ανέφελης κυβερνητικής θητείας
(Σεπτέμβριος ’96 – Σεπτέμβριος ’97) ­ στη διάρκεια του οποίου η κυβέρνηση είχε
εξασφαλίσει μια ευμενή ανοχή και ο Πρωθυπουργός διατηρούσε την υψηλή του
δημοτικότητα ­ το πολιτικό κλίμα άρχισε να επιδεινώνεται ραγδαία από τα τέλη
του 1997.

ΣΤΟ δεύτερο και κρισιμότερο χρόνο του κύκλου της τετραετίας, η κυβέρνηση
πρέπει να επιλύσει, μέσα σε χρονικά ασφυκτικές προθεσμίες (λόγω και της ΟΝΕ),
τα συσσωρευμένα προβλήματα που δεν αντιμετώπισε όσο διέθετε ακόμη νωπή τη
λαϊκή εντολή.

Έχοντας αποφύγει τις έντονες ρήξεις και τις αντιδημοφιλείς αποφάσεις στην αρχή
της θητείας της, η κυβέρνηση καλείται σήμερα να τις υλοποιήσει, επιβαρύνοντας
ένα αρνητικό κλίμα που καταγράφεται σταθερά στις πρόσφατες έρευνες και
επιβεβαιώνεται και από την παρούσα έρευνα των «ΝΕΩΝ». Μοναδικό θετικό στοιχείο
για την κυβέρνηση αναδεικνύεται έτσι η μεταστροφή της κοινής γνώμης, η οποία
πιστεύει πλέον ότι η ένταξη στην ΟΝΕ είναι εφικτή, άποψη που συγκεντρώνει την
πλειοψηφία σε όλους τους κομματικούς χώρους. Η τελική υλοποίηση αυτού του
στόχου θα μπορούσε επομένως να αποτελέσει στο μέλλον το ισχυρότερο πλεονέκτημα
της κυβέρνησης. Από τις αρχές του 1998 η δημοτικότητα της κυβέρνησης βρίσκεται
σταθερά κάτω από 20% (σήμερα 15,0%), ενώ οι απόλυτα αρνητικές κρίσεις
κυμαίνονται από 45% έως 49%.

Οι θετικές κρίσεις για την κυβέρνηση βρίσκονται αυστηρά περιχαρακωμένες στο
χώρο των ψηφοφόρων του ΠΑΣΟΚ, μεταξύ των οποίων καταγράφονται όμως και έντονες
εκδηλώσεις δυσαρέσκειας. Έτσι, μόνον το 1/3 από εκείνους που ψήφισαν ΠΑΣΟΚ τον
Σεπτέμβριο του 1996 δηλώνουν σήμερα (πολύ ή αρκετά) «ικανοποιημένοι» από τη
λειτουργία της κυβέρνησης, ενώ το 32,8% δηλώνουν «λίγο ικανοποιημένοι» και το
31,7% υιοθετεί μια στάση πλήρους απόρριψης («καθόλου ικανοποιημένοι»).

Όμως η ελαφρά κάμψη της κυβερνητικής δημοτικότητας δεν είναι το κρισιμότερο
στοιχείο στην πορεία που έχει χαράξει και ακολουθεί η κυβέρνηση ­ και η οποία
χαρακτηρίζεται από πολλούς ως «μονόδρομος». Αλλά το γεγονός ότι τείνει να
απολέσει το κυριότερο συγκριτικό της πλεονέκτημα, που λειτουργούσε μέχρι
πρόσφατα ως αντίβαρο, δηλαδή την υψηλή προσωπική δημοτικότητα του Πρωθυπουργού.

Πράγματι, όπως προκύπτει από το «πολιτικό βαρόμετρο των “ΝΕΩΝ”», η
δημοτικότητα του Κ. Σημίτη είναι πλέον, από τις αρχές του 1998, σταθερά
αρνητική και μάλιστα εμφανίζει πτωτική τάση.

Σήμερα οι θετικές κρίσεις για τον Πρωθυπουργό φτάνουν μόλις το 31,2%, είναι
δηλαδή μειωμένες κατά πέντε ποσοστιαίες μονάδες σε σύγκριση με την αντίστοιχη
μέτρηση του περασμένου Ιανουαρίου, η οποία αποτελούσε το χαμηλότερο έως τώρα
σημείο της δημοτικότητάς του.

Όμως το πραγματικό μέγεθος που αποδίδει τη ριζική μεταστροφή του πολιτικού
κλίματος είναι η σύγκριση με τα αντίστοιχα δεδομένα του 1997, όταν οι θετικές
γνώμες για τον Πρωθυπουργό ξεπερνούσαν, κατά μέσον όρο, το 50%.

Η μείωση των θετικών κρίσεων συνδυάζεται, όπως είναι αναμενόμενο, με μια
αντίστοιχη αύξηση των αρνητικών κρίσεων, οι οποίες, για πρώτη φορά, ξεπέρασαν
το συμβολικό φράγμα του 60% (φτάνοντας το 64,1%). Και πρέπει να σημειωθεί ότι
αρνητικές κρίσεις εκφέρονται με αυξανόμενη ένταση, με αποτέλεσμα να έχει
σημαντικά διευρυνθεί ο χώρος της πλήρους απόρριψης («καθόλου ικανοποιημένοι»),
φτάνοντας σήμερα το 46,3% (έναντι 39,0% τον περασμένο Μάρτιο και 32,4% τον
περασμένο Ιανουάριο).

Διαπιστώνεται επομένως ότιστο χώρο τής απόλυτα αρνητικής αξιολόγησης κυβέρνηση
και Πρωθυπουργός ουσιαστικά ταυτίζονται, κάτι που δεν είχε ποτέ παρατηρηθεί
στο παρελθόν. Γεγονός που σημαίνει ότι διαμορφώνεται πλέον μια συμπαγής μερίδα
του πληθυσμού (περίπου το 45%) που τοποθετείται ταυτοχρόνως αρνητικά (αν όχι
εχθρικά) απέναντι σε κυβέρνηση και Πρωθυπουργό, δυσχεραίνοντας με τον τρόπο
αυτό την αναζήτηση συμβιβασμών που θα μπορούσαν να αποφορτίσουν το πολιτικό κλίμα.

Στο τμήμα αυτό του πληθυσμού συμπεριλαμβάνεται μάλιστα και μια σημαντική
μερίδα ψηφοφόρων του ΠΑΣΟΚ (τον Σεπτέμβριο του ’96) ­ περίπου 1 στους 5 ­
ενισχύοντας έτσι τις τάσεις εσωκομματικής αμφισβήτησης του κυβερνητικού έργου.

ΚΥΡΙΟ χαρακτηριστικό του πολιτικού κλίματος στη διάρκεια του προηγούμενου
χρόνου, κυρίως ύστερα από την ανάδειξη του Κ. Καραμανλή στην ηγεσία της Ν.Δ.,
ήταν η ταυτόχρονη θετική αξιολόγηση τόσο του Πρωθυπουργού όσο και του αρχηγού
της αξιωματικής αντιπολίτευσης, η οποία παρέμενε πάντως προσωποκεντρική και
δεν συνοδευόταν από μια αντίστοιχα θετική αξιολόγηση των δύο μεγάλων κομμάτων.
Σήμερα τα δεδομένα αυτά έχουν ριζικά μεταβληθεί, αφού και οι δύο αρχηγοί έχουν
πλέον περάσει στο χώρο της αρνητικής αξιολόγησης (ισοζύγιο θετικών και
αρνητικών κρίσεων – 32,9% για τον Κ. Σημίτη και – 10,4% για τον Κ. Καραμανλή).

Παραμένουν έτσι ως μόνοι θετικά αξιολογούμενοι πολιτικοί αρχηγοί ο Ν.
Κωνσταντόπουλος και ο Δ. Τσοβόλας, παρ’ όλο που και οι δύο εμφανίζουν σήμερα
πτωτική τάση, σε σύγκριση με τις προηγούμενες μετρήσεις του 1998. Οι θετικές
κρίσεις για τον Ν. Κωνσταντόπουλο βρίσκονται στο 56,2% (ενώ στη διάρκεια του
τελευταίου χρόνου ξεπερνούσαν σταθερά το 60% στην περιφέρεια της πρωτεύουσας)
και για τον Δ. Τσοβόλα στο 49,7% (έναντι 53,5% τον περασμένο Μάρτιο και 52,2%
τον περασμένο Ιανουάριο).

Και οι δύο πάντως αυτοί πολιτικοί αρχηγοί διαθέτουν μια ευρύτατα διακομματική
απήχηση, η οποία είναι περισσότερο πολιτικά διαφοροποιημένη για τον Ν.
Κωνσταντόπουλο (με αυξημένη επιρροή στο χώρο της Κεντροαριστεράς) και
περισσότερο κοινωνικά διαφοροποιημένη για τον Δ. Τσοβόλα, οι θετικές κρίσεις
για τον οποίο φτάνουν το 57,1% για όσους είναι το πολύ απόφοιτοι Δημοτικού,
ενώ πέφτουν στο 38,9% για τους πτυχιούχους ανώτερης ή ανώτατης εκπαίδευσης.

Ανεξάρτητα όμως από τις διαφοροποιήσεις που προαναφέρθηκαν, ένα κοινό σημείο
αδυναμίας που χαρακτηρίζει τη δημοτικότητα τόσο του Ν. Κωνσταντόπουλου όσο και
του Δ. Τσοβόλα είναι ότι παρουσιάζουν ένα σαφές έλλειμμα στις νεώτερες
ηλικίες. Μεταξύ εκείνων που έχουν ηλικία 18-34 ετών οι θετικές κρίσεις για τον
Ν. Κωνσταντόπουλο φτάνουν το 47,5% (αρνητικές 43,0%), ενώ για τους άνω των 35
ετών ξεπερνούν το 60%. Αντίστοιχα ο Δ. Τσοβόλας αξιολογείται σαφώς αρνητικά
από τις ηλικίες 18-34 ετών (θετικές κρίσεις 40,0% και αρνητικές 53,7%), ενώ η
δημοτικότητά του βρίσκεται στο 55% για τους άνω των 35 ετών.

Από την προηγούμενη παρατήρηση προκύπτει επομένως ένα ιδιαίτερα κρίσιμο
συμπέρασμα. Για τις νεώτερες ηλικίες κανείς από τους πολιτικούς αρχηγούς δεν
μπορεί να λειτουργήσει ως θετικό σύμβολο αναφοράς ­ ούτε καν οι δύο
δημοφιλέστεροι εκπρόσωποι της (ελάσσονος) αντιπολίτευσης. Και αυτό παρ’ όλο
που οι νεώτερες ηλικίες τοποθετούνται με αρνητικότατο τρόπο απέναντι στα δύο
μεγάλα κόμματα. Π.χ., μεταξύ εκείνων που είναι ηλικίας 18-24 ετών, η
«ικανοποίηση» από την κυβέρνηση βρίσκεται στο 8,7% και από την αξιωματική
αντιπολίτευση στο 10,2%.

Η ΕΠΙΔΕΙΝΩΣΗ του πολιτικού κλίματος και η έντονη δυσαρέσκεια, που με
πολλαπλούς τρόπους εκφράζεται από ευρύτατα τμήματα της κοινής γνώμης, δεν
αναφέρεται αποκλειστικά στην κυβέρνηση, ούτε πλήττει μόνο την κυβερνητική
αξιοπιστία. Η εικόνα της αξιωματικής αντιπολίτευσης παραμένει εξίσου, αν όχι
και περισσότερο αρνητική από την εικόνα της κυβέρνησης, ενώ η δημοτικότητα του
Κ. Καραμανλή, διαχρονικά εξεταζόμενη, εμφανίζει σαφή πτωτική τάση.

Η «ικανοποίηση» από τη Ν.Δ. παρουσιάζει βέβαια μια μικρή βελτίωση, σε σύγκριση
με τις προηγούμενες μετρήσεις (σήμερα 15,4%, έναντι 10,5% τον περασμένο Μάρτιο
και 13,0% τον περασμένο Ιανουάριο), παραμένει όμως εξαιρετικά χαμηλή και το
κυριότερο, ο χώρος της πλήρους απόρριψης («καθόλου ικανοποιημένοι») έχει
σταθεροποιηθεί, από τις αρχές του χρόνου, στο επίπεδο του 55%. Έτσι, η ελαφρά
βελτίωση του δείκτη «ικανοποίησης» από τη Ν.Δ. φαίνεται να αντανακλά απλώς μια
μεγαλύτερη συσπείρωση του σκληρού πυρήνα των οπαδών της, οι οποίοι επικροτούν,
με τον τρόπο αυτό, την οξύτερη αντιπολιτευτική τακτική που έχει υιοθετήσει την
τελευταία περίοδο ο αρχηγός τους.

Η τακτική αυτή φαίνεται όμως να προκαλεί και αντίστροφες αντιδράσεις. Έτσι, οι
αρνητικές κρίσεις για τον Κ. Καραμανλή ξεπέρασαν για πρώτη φορά το όριο του
50% (σήμερα 52,3%, έναντι 41,2% τον περασμένο Μάρτιο και 45,7% τον περασμένο
Ιανουάριο), ενώ ταυτόχρονα οι θετικές κρίσεις μειώθηκαν στο 41,9%, που
αποτελεί και το χαμηλότερο σημείο της δημοτικότητάς του από τότε που ανέλαβε
την ηγεσία της Ν.Δ.

Ξεκινώντας, πριν από ένα χρόνο, από μια ιδιαίτερα υψηλή δημοτικότητα (54,2%
θετικές γνώμες τον περασμένο Μάιο) ­ πρωτόγνωρη για ηγέτη της Δεξιάς μετά το
1980 ­ ο Κ. Καραμανλής φαίνεται να περιχαρακώνεται σταδιακά στο δεξιό τμήμα
του πολιτικού φάσματος, τροφοδοτώντας αντίστοιχα απορριπτικές τάσεις από τους
υπόλοιπους πολιτικούς χώρους. Οι απόλυτα αρνητικές κρίσεις έχουν σήμερα
εκτιναχθεί στο 35,9% (βρίσκονταν στο 25% περίπου στις προηγούμενες μετρήσεις),
ενώ έχουν παράλληλα μειωθεί και οι μετριοπαθείς θετικές κρίσεις (σήμερα
17,9%), οι οποίες κυμαίνονταν από 25% έως 30%, προσφέροντάς του το πλαίσιο της
ευρύτερης αποδοχής και της υψηλής δημοτικότητας.

Εξετάζοντας διαχρονικά την πορεία της δημοτικότητας του Κ. Καραμανλή από τον
περασμένο Μάιο μέχρι σήμερα, διαπιστώνεται ότι ο αρχηγός της Ν.Δ. έχει
κατορθώσει να διαμορφώσει έναν συμπαγή χώρο αμιγούς θετικής αξιολόγησης, που
αντιπροσωπεύει το 24% του εκλογικού σώματος (23,9% τον περασμένο Μάρτιο) και
συσπειρώνει κάτι περισσότερο από τη μισή εκλογική βάση της Ν.Δ. Η εξέλιξη αυτή
τον έχει αποψιλώσει από τις διάχυτες συμπάθειες που αρχικώς διέθετε στον χώρο
της Αριστεράς και της Κεντροαριστεράς και ταυτόχρονα έχει ελαφρώς μειώσει την
απήχησή του στο χώρο του Κέντρου. Όμως, από την εικόνα που τελικά θα
διαμορφωθεί στο χώρο του Κέντρου, όπου εντοπίζονται κυρίως και οι μετριοπαθείς
θετικές κρίσεις για το πρόσωπο του Κ. Καραμανλή, θα εξαρτηθεί και η μελλοντική
πορεία της δημοτικότητάς του.

Οι έρευνες που συγκροτούν το «πολιτικό και κοινωνικό βαρόμετρο» των «ΝΕΩΝ»,
τη διενέργεια των οποίων αναλαμβάνει η εταιρεία V. PRC, πραγματοποιούνται
τέσσερις φορές τον χρόνο στην περιφέρεια της πρωτεύουσας (Ιανουάριος, Μάιος,
Ιούλιος, Νοέμβριος) και δύο φορές τον χρόνο σε πανελλαδική κλίμακα (Μάρτιος,
Σεπτέμβριος). Για τις έρευνες της πρώτης κατηγορίας το μέγεθος του δείγματος
είναι περίπου 1.000 άτομα, σύμφωνα με τις διεθνείς προδιαγραφές που ισχύουν
για αντίστοιχου τύπου τακτικά «βαρόμετρα». Οι δύο πανελλαδικές έρευνες
(Μάρτιος, Σεπτέμβριος) προσφέρουν επίσης μια εκτίμηση, για τη δυνάμει εκλογική
επιρροή των κομμάτων και για τον λόγο αυτό χρησιμοποιούν ελαφρώς αυξημένο
δείγμα (1.200 άτομα).