Για τους μαθητές, και οι τοίχοι έχουν… μιλιά

Όταν η μονοτονία του σχολικού τοίχου δίνει τη θέση της στα χρώματα, κι όταν
η επιφάνεια των θρανίων καλύπτεται από «σημάδια», στίχους, συνθήματα, ερωτικά
ποιήματα, τότε καθηγητές και γονείς μένουν προβληματισμένοι, προσπαθώντας να
αποκωδικοποιήσουν τα μηνύματα, να κατανοήσουν τη δυνατή και εκφραστική αυτή
ανάγκη των μικρών. Ολοένα και περισσότεροι, το καταφέρνουν. Οι διευθυντές των
σχολείων που δέχονται την παρουσία των γκράφιτι και την ενθαρρύνουν, κοιτώντας
όχι το «φαίνεσθαι» αλλά την ουσία, τη φωνή και τη δημιουργικότητα των μαθητών
τους, πληθαίνουν χρόνο με το χρόνο. Οι τεχνίτες των γκράφιτι γίνονται
αποδεκτοί ως «καλλιτέχνες», «δεξιοτέχνες» και οι τοίχοι των σχολείων
μετατρέπονται σε… γκαλερί έργων τέχνης. Τα θρανία ακολουθούν την…
πεπατημένη των τραγουδιών, των ερωτικών μηνυμάτων και των συνθημάτων, ως
πιστοί σύντροφοι που πάντα δίνουν διέξοδο στους μαθητές, που τους επιτρέπουν
να σπάσουν τη γυάλα της απομόνωσής τους, να επικοινωνήσουν. Τι κι αν τα
συνθήματα άλλαξαν, τι κι αν τα πολιτικά σλόγκαν έδωσαν τη θέση τους σε
διαπιστώσεις όπως «οι πολιτικοί έχουν ένα πρόβλημα για κάθε λύση»… Οι
υπογράφοντες ως «γενιά του χάους» αμφισβητούν τους πάντες και τα πάντα.
Άλλωστε, «ο δρόμος προς την επιτυχία επισκευάζεται», κι εκείνοι αναζητούν άλλα μονοπάτια.

Ευαγγελική Σχολή. Στη Νέα Σμύρνη οι καθηγητές έχουν αρχίσει να κατανοούν την ανάγκη των μαθητών για έκφραση. Και αυτοί, οι τελευταίοι, το απολαμβάνουν…

ΣΤΙΣ ΑΡΧΕΣ του χρόνου οι τοίχοι του 53ου Γυμνασίου Αθηνών, κρυμμένοι κάτω από
τη γέφυρα Ροσινιόλ, ήταν μισογκρεμισμένοι και βρώμικοι. Σήμερα είναι γεμάτοι
από χρώματα, ζωγραφική, γκράφιτι, κέφι και ιδέες. Τους ασκούς της
δημιουργικότητας των παιδιών άνοιξε η… διαλλακτικότητα των καθηγητών, που
ύστερα από μεγάλη προσπάθεια, είναι η αλήθεια, αποδέχθηκαν την ανάγκη των
μαθητών τους για έκφραση.

«Αν σου πει κανείς ότι δεν έχει γράψει ποτέ στους τοίχους ή στα θρανία, σου
λέει ψέματα. Εκτός κι αν δεν έχει πάει ποτέ σχολείο». Τελειώνει το Λύκειο ο
Αντώνης Μαυραγάνης και έχει πια ξεπεράσει την «εμμονή» του να… πάρει το
θρανίο του στο σπίτι για να μη σβήσει κανείς τις ζωγραφιές και τα συνθήματά
του. Γνωρίζει όμως καλά πως δεν υπάρχει μαθητής που να μην χαμογελά με νόημα,
όταν διαβάζει το σύνθημα «ευτυχία είναι ένας άδειος τοίχος κι ένα γεμάτο
σπρέι». Ακόμη και όταν τη δουλειά του σπρέι κάνει ένας μαρκαδόρος, ένα μολύβι
ή ένα στιλό, ή όταν τον τοίχο υποκαθιστά η επιφάνεια του θρανίου.

Ο χάρτης των σχολείων της Αθήνας αποκτά νέο… υπόμνημα, γραμμένο από τα χέρια
των μαθητών. Υπογράφουν ως «γενιά του χάους», ως «επαναστάτες με πολλές
αιτίες» ή απλά με τα ονόματά τους: «Martin», «Sam», «Γεράκια», «Bill»… Αν
και οι ίδιοι οι δημιουργοί, ιδιαίτερα εκείνοι οι τεχνίτες των γκράφιτι,
προτιμούν να παραμένουν το περιθώριο, η υπογραφή τους είναι πάντα κυρίαρχη.
Ποζάρουν μόνον οι… θαρραλέοι, τα «Brave Boys» των Πετραλώνων, που με το
«μαγικό» τους άγγιγμα έχουν μετατρέψει το 9ο Γυμνάσιο και το 34ο Λύκειο
Αθηνών, στο Θησείο, σε μια… γκαλερί νεανικής έκφρασης και δημιουργικότητας.

Στο Θησείο. Μια γκαλερί έργων τέχνης και «χαοτικών» συνθημάτων είναι οι τοίχοι του 9ου Γυμνασίου και του 34ου Λυκείου Αθηνών

«Περνάς έξω από ένα σχολείο και μπορείς αμέσως να καταλάβεις αν οι μαθητές του
έχουν ζωή ή αν τους… ρουφούν το αίμα», λέει ο 17χρονος Γιώργος, ένας από
τους θαρραλέους των Πετραλώνων. Προσπαθούν απεγνωσμένα και οι καθηγητές να
καταλάβουν τη δυναμική των συνθημάτων και την εκφραστικότητα των γκράφιτι.
Κάποιοι τα καταφέρνουν, κάποιοι άλλοι όχι. Όλοι όμως ξέρουν πως οι τοίχοι
έχουν φωνή και τα θρανία μιλιά. Δεν αποφασίζουν όμως εύκολα να τα προσέξουν.

«Το σκηνικό αρχίζει σιγά-σιγά ν’ αλλάζει», λέει η κ. Ζωή Χατζή, πρόεδρος της
Ένωσης Καθηγητών Καλλιτεχνικών στη Μέση Εκπαίδευση. «Ολοένα και περισσότεροι
καθηγητές ή διευθυντές σχολείων προσπαθούν να κατανοήσουν την ανάγκη των
μαθητών και να δημιουργήσουν τις προϋποθέσεις για να εκφράσουν την αγανάκτηση
ή τη διαμαρτυρία τους. Άλλωστε, από την πρώτη στιγμή της εμφάνισής τους, τα
γκράφιτι ήταν και εξακολουθούν να είναι μια κραυγή διαμαρτυρίας ενάντια στο
κατεστημένο.

Γίνονταν πάντα κρυφά, τη νύχτα, νομίζουμε όμως πως ήρθε η στιγμή να ρίξουμε
φως πάνω τους, να κοιτάξουμε με κατανόηση τα συνθήματα, και ­ ακόμη κι αν δεν
συμφωνούμε ­ να δεχθούμε πως αυτή είναι μια κραυγή της εποχής, ίσως από τις
πιο δημιουργικές και από τις πιο αισιόδοξες».

Καλλιτεχνική δημιουργία. Με χρώματα και ζωγραφιές αποφάσισαν να δώσουν ζωή στο σχολείο τους οι μαθητές στο 53ο Γυμνάσιο και Λύκειο Αθηνών

Έτσι ξεκίνησε από το 53ο Γυμνάσιο Αθηνών μια… πολύχρωμη εκστρατεία, μέσω της
ζωγραφικής και των γκράφιτι στους τοίχους των σχολείων. Συνοδοιπόροι βρέθηκαν
πολλοί, σε κάθε σχολείο της Αθήνας και της περιφέρειας. Και τώρα, η Ένωση
Καθηγητών Καλλιτεχνικών Μέσης Εκπαίδευσης επιχειρούν μια καταγραφή, να
αποκωδικοποιήσουν με λίγα λόγια το «υπόμνημα» των μαθητών, να μετατρέψουν την
κραυγή σε λέξεις, να τη διαβάσουν και να την κατανοήσουν.

Πολυκλαδικό Αμπελοκήπων. Όταν ανοίγουν οι δρόμοι της δημιουργικής έκφρασης, οι μαθητές κάνουν… θαύματα

«ΚΟΙΤΑ ΤΩΡΑ που βρήκα τοίχο, τέλειωσε ο μαρκαδόρος». Κάποτε, πριν από πολύ
λίγα χρόνια, τα γκράφιτι τα σκέπαζαν αμέσως οι… λαδομπογιές των
ελαιοχρωματιστών που καλούσαν επειγόντως οι διευθυντές των σχολείων. Τα
μηνύματα των θρανίων εξαφανίζονταν, ύστερα από μια… επέλαση καθαριστριών
εξοπλισμένων με χλωρίνη και οινόπνευμα.

Σήμερα τα γκράφιτι των τοίχων χαρακτηρίζονται πολύ συχνά «καλλιτεχνήματα» (το
Πολυκλαδικό Λύκειο Αμπελοκήπων είναι, από την άποψη αυτή, μια μεγάλη αίθουσα
τέχνης) και οι δημιουργοί τους, «καλλιτέχνες με ξεχωριστές δεξιότητες».

Όσο για τα θρανία, «τα γραφόμενα δεν είναι πια μουντζούρες ή υβριστικά
συνθήματα», όπως λέει η φυσικός στο 3ο Λύκειο Υμηττού Αναστασία Λιακάκου, η
οποία πριν από λίγον καιρό οργάνωσε και ολοκλήρωσε, μαζί με τους μαθητές της
περιβαλλοντικής ομάδας του σχολείου της, μια έρευνα σχετικά με τα γκράφιτι και
το γράψιμο στα θρανία. «Τα όσα διαβάζει κανείς σε ένα σχολικό θρανίο έχουν ένα
επίπεδο, σκιαγραφούν πολλά και σημαντικά για μας μηνύματα».

Στην έρευνά τους επιχείρησαν να βρουν τι κρύβουν τα μηνύματα σε θρανία και
τοίχους. Ανακάλυψαν, όπως εξηγεί η κ. Λιακάκου, πως «είναι για τα παιδιά το
σπάσιμο της απομόνωσής τους, μια διέξοδος επικοινωνίας».

Το συνειδητοποιούν σιγά σιγά πολλά σχολεία, ενώ αρκετοί διευθυντές σκέφτονται
ακόμη και τη δημιουργία μιας… εφημερίδας τοίχου, που θα φιλοξενεί τις
ανησυχίες των μαθητών.

Το «γιατί» το εξηγούν οι μαθητές του 3ου Λυκείου Υμηττού, αναλύοντας τα
συμπεράσματα της έρευνάς τους: «Το θρανίο του μαθητή είναι ίσως ο μοναδικός
ολόδικός του χώρος. Είναι ο σύμμαχός του τις ώρες που προσφέρουν δυνατότητα
φυγής. Εκεί θα τραγουδήσει, θα ζωγραφίσει, θα βρίσει, θα στείλει μήνυμα στο
διπλανό του ή στο παιδί της άλλης βάρδιας, θα εκφράσει την οργή, το παράπονο,
τη φιλοσοφία του για τη ζωή, τον θάνατο, τον έρωτα».

Το καταλαβαίνουν σιγά σιγά και οι «μεγάλοι». Ολοένα και περισσότεροι συμφωνούν
πως «αφού η προσβολή της αισθητικής μας είναι δυσανάλογα μικρή με την
ψυχολογική ανάγκη που καλύπτει αυτός ο τρόπος έκφρασης, ε, ας γράφει… Είναι
η λιγότερο επιθετική συμπεριφορά από οποιαδήποτε άλλη που θα μπορούσε να επιλέξει».