Το καταστροφικό τσουνάμι

Ίχνη παλιρροϊκού κύματος (τσουνάμι) που πιθανώς να είναι εκείνο το οποίο
συνετέλεσε στην πτώση του μινωικού πολιτισμού, εντόπισαν Έλληνες, Ιάπωνες και
Τούρκοι επιστήμονες, οι οποίοι συνεργάζονται για την ανίχνευση παλαιών
παλιρροϊκών κυμάτων τσουνάμι, σε παράκτιες περιοχές του αιγαιακού χώρου και
ιδιαίτερα στην ακτογραμμή της Κρήτης.

ΧΑΝΙΑ.

ΤΗΝ ανακοίνωση αυτή έκαναν στο «7ο Διεθνές Συμπόσιο για τους Φυσικούς και
Τεχνολογικούς Κινδύνους», ο πρόεδρος της Οργανωτικής Επιτροπής του Συμποσίου
και σεισμολόγος στο Γεωδυναμικό Ινστιτούτο του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών
Γεράσιμος Παπαδόπουλος, με τον καθηγητή του Πανεπιστημίου Τοχόκου της
Ιαπωνίας, ειδικό στα κύματα τσουνάμι, Φουμιχίκο Ιμαμούρα.

Όπως είπε ο κ. Παπαδόπουλος, «ξεκινήσαμε πρόπερσι τις έρευνές μας και τις
συνεχίσαμε πέρυσι το καλοκαίρι, κάνοντας γεωλογική ανασκαφή στην περιοχή
Αμμουδάρα του Ηρακλείου, όπου σε βάθος περίπου 4 μέτρων, κοντά στην ακτή,
εντοπίσαμε ένα χαρακτηριστικό ίζημα θαλάσσιας άμμου, που πιθανότατα
χρονολογείται στη μινωική εποχή, όταν, σύμφωνα με τις υποθέσεις που μέχρι
σήμερα υπάρχουν, ένα τέτοιο παλιρροϊκό κύμα επέδραμε κατά του νησιού και
συνετέλεσε στην πτώση, στην κατάρρευση του μινωικού πολιτισμού. Ίσως
προκλήθηκε από τη μεγάλη έκρηξη της Σαντορίνης της εποχής εκείνης».

Ο κ. Παπαδόπουλος πρόσθεσε πως «ένα από τα μεγάλα επιστημονικά θέματα
παγκοσμίως, είναι το εάν η έκρηξη της Σαντορίνης προκάλεσε ένα τέτοιο κύμα που
συνέβαλε στην πτώση του μινωικού πολιτισμού ή όχι», και συνέχισε λέγοντας:
«Μέχρι σήμερα δεν υπάρχει κάποια συγκεκριμένη γεωλογική ή αρχαιολογική
μαρτυρία. Υπάρχει μόνο η επιστημονική υπόθεση. Εάν επαληθευθεί αυτό που ήδη
έχουμε βρει, τότε θα βρισκόμαστε μπροστά σε ένα πολύ σημαντικό επιστημονικό
αποτέλεσμα· περιμένουμε κάποιες αναλύσεις ακόμα για να επαληθεύσουμε αυτό που
υποπτευόμαστε και τότε νομίζω ότι θα έχουμε να κάνουμε ακόμα πιο σημαντικές
επιστημονικές ανακοινώσεις».

Εξάλλου, ο καθηγητής κ. Ιμαμούρα, επισήμανε ότι «από την κοινή συνεργασία που
έχουμε μέχρι σήμερα, πράγματι εντοπίσαμε ίχνη από ένα παλαιό τσουνάμι στην
περιοχή γύρω από το Ηράκλειο. Εκείνο που μας απασχολεί τώρα, είναι πόσο ήταν
το μέγεθος αυτού του τσουνάμι. Ήταν τόσο γιγαντιαίο όσο είχε υποτεθεί
παλιότερα ή ήταν ένα πιο “λογικό” σε διαστάσεις τσουνάμι; Τα πρώτα
αποτελέσματα δείχνουν ότι πρέπει να ήταν ένα κύμα γύρω στα δέκα μέτρα ύψος.
Ίσως να μην είναι τόσο γιγαντιαίο όσο οι παλιότερες υποθέσεις έλεγαν, αλλά,
ωστόσο, ήταν ικανό να καταστρέψει εγκαταστάσεις παράκτιες, όπως για παράδειγμα
έχουμε τέτοια ίχνη και τέτοιες μαρτυρίες από τον παράκτιο αρχαιολογικό χώρο
της Αμνισού κοντά στο Ηράκλειο. Θα συνεχίσουμε την έρευνα και ελπίζουμε στο
πολύ κοντινό μέλλον να πάρουμε τα τελικά αποτελέσματα κυρίως των χρονολογήσεων
και των άλλων αναλύσεων, ώστε να ενημερώσουμε πλέον πιο οριστικά για το
αποτέλεσμά μας».

Σημειώνεται ότι οι έρευνες αυτές γίνονται στο πλαίσιο συνεργασίας του
Πανεπιστημίου Τοχόκου της Ιαπωνίας, με επικεφαλής τον κ. Ιμαμούρα ­ πέρυσι
συνεργάστηκε επίσης και το πανεπιστήμιο Ναμπόγια της Ιαπωνίας ­ του
Γεωδυναμικού Ινστιτούτου του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών, με υπεύθυνο τον κ.
Παπαδόπουλο και του Πανεπιστημίου της Άγκυρας με επιστήμονες που ασχολούνται
με τα θέματα αυτά.

Εξάλλου, μιλώντας στους δημοσιογράφους, ο κ. Παπαδόπουλος επισήμανε πως
«υπάρχουν αξιόπιστες ιστορικές πληροφορίες ότι το ξημέρωμα της 21ης Ιουλίου
του 365 μ.Χ. ένας πολύ μεγάλος σεισμός έλαβε χώρα και κατέστρεψε πολλές
περιοχές της Κρήτης και της Νότιας Πελοποννήσου. Επίσης, σύμφωνα με τις ίδιες
πηγές, ο σεισμός αυτός προκάλεσε τη δημιουργία ενός πολύ ισχυρού τσουνάμι, το
οποίο έπληξε τις περιοχές της Κρήτης, της Πελοποννήσου και της Αλεξάνδρειας
στην Αίγυπτο. Έγινε έντονα αισθητό το κύμα και έπληξε ακτογραμμές ακόμα και σε
περιοχές της Αδριατικής θάλασσας, και ακόμα μέχρι τη Σικελία. Δεν υπάρχει
αμφιβολία ότι υπήρξε το γεγονός αυτός».

«Υπάρχει ­ πρόσθεσε ­ συζήτηση μεταξύ των επιστημόνων, όσον αφορά το πού
μπορεί να τοποθετηθεί το επίκεντρο του σεισμού, το μέγεθος του οποίου, έχει
υπολογιστεί από τον καθηγητή Παπαζάχο, ίσο με περίπου 8 βαθμούς της κλίμακας
Ρίχτερ. Είναι από τα σπάνια μεγέθη. Το επίκεντρο του σεισμού αυτού έχει
αποτελέσει αντικείμενο πολλών συζητήσεων μεταξύ των επιστημόνων. Η δική μου
γνώμη και ορισμένων άλλων είναι ότι το επίκεντρο θα πρέπει να τοποθετηθεί στη
θαλάσσια περιοχή μεταξύ Δυτικής Κρήτης και Πελοποννήσου και αυτό για δύο
λόγους: Πρώτον, η κατανομή της επίδρασης του τσουνάμι οδηγεί προς τα εκεί ­
Κρήτη, Πελοπόννησο, Αλεξάνδρεια, Σικελία, Αδριατική. Δεύτερον, έχει βρεθεί
στην περιοχή Φαλασσάρνων Χανίων, κοντά στον αρχαιολογικό χώρο, ίζημα
χαρακτηριστικό από το τσουνάμι εκείνης της εποχής, παρόμοιο με αυτό που
εντοπίσαμε για το μινωικό τσουνάμι του 1650 προ Χριστού στην Αμμουδάρα».

Ο κ. Παπαδόπουλος, επισήμανε, ακόμα, ότι «το ενδιαφέρον τώρα είναι κατά πόσο
θα μπορούσε στο μέλλον να επαναληφθεί ένας τέτοιος σεισμός» και πρόσθεσε:
«Βεβαίως, το μέγεθος είναι πάρα πολύ μεγάλο και οι σεισμοί αυτού του μεγέθους
είναι πάρα πολύ σπάνιοι. Με πολύ χονδρικούς υπολογισμούς, υπολογίζουμε ότι η
μέση περίοδος επανεμφάνισης ενός τέτοιου σεισμού είναι περίπου κάθε χίλια χρόνια».

Εξήγησε δε ότι ένας από τους λόγους που εγκατέστησε το σύστημα προειδοποίησης
για κύματα τσουνάμι στη συγκεκριμένη περιοχή, είναι τα δύο γεγονότα που
προανέφερε: «Το γεγονός του 365 μ.Χ. και το πολύ μεγάλο γεγονός του 1650
περίπου π.Χ., που ήταν με επίκεντρο την Σαντορίνη, αλλά που επέδρασε και στην Κρήτη».

Εξάλλου, ο κ. Παπαδόπουλος επισήμανε ότι «στην Κρήτη το δυτικό τμήμα
ανυψώνεται και το ανατολικό καταβυθίζεται. Ταυτοχρόνως, το νότιο μάλλον
ανυψώνεται ­ δεν είμαστε απολύτως βέβαιοι, αλλά έτσι δείχνουν τα στοιχεία ­
και το βόρειο καταβυθίζεται. Υπάρχει, δηλαδή, μια σύνθετη κίνηση, η οποία
πρέπει να οφείλεται στο πολύ μεγάλης κλίμακας γεωδυναμικό φαινόμενο, της
μετακίνησης προς τα βόρεια της αφρικανικής λιθοσφαιρικής πλάκας, η οποία
νοτίως της Κρήτης συμπιέζει όλο αυτόν τον ευρύτερο χώρο του Νοτίου Αιγαίου
προκαλώντας σεισμικά και ηφαιστειακά φαινόμενα και τεκτονικές μεταβολές σαν
αυτές που αναφέρουμε εδώ».

Ο κ. Παπαδόπουλος πρόσθεσε ότι αυτή η ανύψωση και καταβύθιση ταυτόχρονα δεν
γίνεται με απολύτως σταθερό ρυθμό, είναι πάντως της τάξεως μερικών χιλιοστών
έως μερικών εκατοστών το χρόνο.

Ερωτηθείς από τους δημοσιογράφους, για την ένωση ύστερα από εκατομμύρια χρόνια
της Κρήτης με την Αφρική, είπε ότι «θα μπορούσε να συμβεί αυτό εάν
παραδεχθούμε ότι μέσα στα επόμενα 10 ή 20 εκατομμύρια χρόνια συνεχιστεί η ίδια
διαδικασία και κάποιο γεωδυναμικό φαινόμενο παγκόσμιας κλίμακας δεν αλλάξει
αυτή τη ροή».

Εξάλλου, μιλώντας στο συνέδριο ο εκπρόσωπος του Εθνικού Κέντρου Ερευνών της
Ιταλίας Βιντσέτσο Λαπένα, επισήμανε ότι η επιστήμη δεν γνωρίζει ακόμη με
λεπτομέρειες τον γεωφυσικό μηχανισμό ο οποίος γεννά τους σεισμούς. Πρόσθεσε
ότι θα πρέπει να γίνει περισσότερη έρευνα στον τομέα αυτό και να αναπτυχθεί
ακόμα περισσότερο η συνεργασία μεταξύ διαφόρων χωρών και η συνεργασία μεταξύ
γεωλόγων, σεισμολόγων, γεωφυσικών, έτσι ώστε να διασταυρωθούν τα στοιχεία, να
ενωθούν οι επιστημονικές δυνάμεις για «να μπορέσουμε να έχουμε στο μέλλον
μεγαλύτερη πρόοδο στον τομέα αυτό και ιδιαίτερα μεταξύ των χωρών Ελλάδας και
Ιταλίας, που είναι και οι δυο σεισμογενείς».