ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Ο Ρέμιγκτον και η Κρατική Ορχήστρα

Συνέβη πριν από 100 χρόνια ακριβώς. Ο Φρέντερικ Ρέμιγκτον, εικονογράφος μιας
«κίτρινης» νεοϋορκέζικης εφημερίδας, απεσταλμένος στην Κούβα για να καλύψει
τον ισπανοαμερικανικό πόλεμο, τηλεγραφεί απογοητευμένος στο αφεντικό του: «Όλα
είναι ήσυχα. Δεν υπάρχει πόλεμος. Επιθυμώ να επιστρέψω». Και το αφεντικό, ο
αδίστακτος Χιρστ, απαντά: «Μείνε εκεί όπου είσαι. Φτιάξε εσύ τις εικόνες κι
εγώ θα σου φτιάξω τον πόλεμο»…

ΗΦΡΑΣΗ έμεινε στην ιστορία. Όπως έμεινε στην ιστορία και ο ίδιος ο
ισπανοαμερικανικός πόλεμος του 1898, την εκατοστή επέτειο του οποίου
«γιορτάζει» εφέτος η Αμερική. Όχι μόνον γιατί απετέλεσε τη γενέθλια πράξη μιας
νέας υπερδύναμης, των ΗΠΑ. Αλλά και γιατί ήταν η πρώτη φορά στην ιστορία που
ένας πόλεμος ξέσπασε με τη «βοήθεια» του λαϊκού Τύπου, των υπερβολικών,
δακρύβρεχτων, διαστρεβλωμένων ή εντελώς ψευδών ανταποκρίσεών του. Ήταν η πρώτη
φορά που ο Τύπος χρησιμοποιήθηκε για να κατασκευαστεί μια ατμόσφαιρα
«πατριωτικού πυρετού» και να πιεσθεί η πολιτική ηγεσία της εποχής να
προχωρήσει στον πόλεμο. Κι ήταν η πρώτη φορά που τα μεγάλα λαϊκά μίντια
διαπίστωναν πως τίποτε δεν πουλά καλύτερα από τον «πατριωτισμό» και, φυσικά,
το αίμα του πολέμου ­ αληθινό ή κατασκευασμένο…

Στην επέτειο των εκατό χρόνων από εκείνον τον σημαδιακό πόλεμο τα αφιερώματα
μας θυμίζουν πώς οι μεγάλες λαϊκές εφημερίδες του Χιρστ και του Πούλιτζερ
ανταγωνίστηκαν για να παρασύρουν το λαϊκό αναγνωστικό τους κοινό στο κλίμα της
«πολεμικής υστερίας». Πώς χρησιμοποίησαν κάθε μέσο, ακόμη και την καθαρή
πλαστογραφία, για να δημιουργήσουν ρεύμα υπέρ του πολέμου. Και πώς
επωφελήθηκαν εμπορικά από τον «πόλεμό τους» ­ τον «πόλεμο που επέβαλαν οι
εφημερίδες», όπως οι ίδιες με περηφάνια τον αποκαλούσαν στις πρώτες τους
σελίδες ­ για να πολλαπλασιάσουν τις κυκλοφορίες τους.

Εκατό χρόνια αργότερα, η ιστορία του ισπανοαμερικανικού πολέμου παραμένει
επίκαιρη, καθώς αυτού του είδους οι «πατριωτικές» σταυροφορίες εξακολουθούν να
«πουλάνε» στον κόσμο των μίντια, και τα ίδια τα μίντια εξακολουθούν να
χρησιμοποιούνται για τη δημιουργία των ψυχολογικών προϋποθέσεων πολεμικών
περιπετειών. Ή να στρατεύονται σε «εθνικές υποθέσεις», στο όνομα των οποίων ο
δημοσιογράφος αυτολογοκρίνεται και η θεμελιώδης υποχρέωσή του να μεταδίδει με
ακρίβεια, δίχως φόβο και πάθος, την αλήθεια κάμπτεται προ των «εθνικών» σκοπιμοτήτων.

Το είδαμε, σε χοντροκομμένη μορφή, με τα βρετανικά ταμπλόιντ και τον πόλεμο
των Φόκλαντ. Το είδαμε, σε ελαφρώς πιο εκλεπτυσμένη μορφή, με τον πόλεμο του
Κόλπου. Το βλέπουμε κάθε μέρα σχεδόν, καθώς οι εκλεκτικές ευαισθησίες του
διεθνούς Τύπου αλλού καταπίνουν καμήλους κι αλλού διυλίζουν κώνωπες,
προκειμένου να πεισθεί η διεθνής κοινή γνώμη ότι κάποιο ανελεύθερο δικτατορικό
καθεστώς εδώ είναι καταδικαστέο (και εναντίον του αρμόζει χρήση βίας) ενώ
κάποιο άλλο, αλλού, αποτελεί πολύτιμο σύμμαχο (και έναντί του επιβάλλονται τα
στραβά μάτια). Και το είδαμε, δυστυχώς, κατ’ επανάληψη, και στα καθ’ ημάς.
Ειδικά στο μέτωπο των ελληνοτουρκικών σχέσεων.

Τι να πρωτοθυμηθούμε; Δεν είδαμε να αποβιβάζονται «δημοσιογράφοι» και να
στήνουν τουρκικές σημαίες σε ελληνικές βραχονησίδες; Δεν είδαμε ­ εκατοντάδες
φορές ­ εκείνη την πλαστική βάρκα με τους κομάντος να αποβιβάζονται στα Ίμια,
για να μάθουμε εκ των υστέρων ότι επρόκειτο για «πλάνα αρχείου» από μια παλιά
στρατιωτική άσκηση; Και δεν βλέπουμε διαρκώς με πόση ευκολία κατασκευάζουν
εθνικές νίκες και εθνικές ταπεινώσεις, κατά περίσταση, οι απόγονοι του Χιρστ,
οι κυνικοί έμποροι που πουλάνε δήθεν «πατριωτισμό» στα πρωτοσέλιδα ή στα
παράθυρα και στις δύο όχθες του Αιγαίου; Δεν είδαμε πρόσφατα την ελληνική
κυβέρνηση να υποχρεώνεται σε αυτοεξευτελισμό, ματαιώνοντας μια συναυλία
κλασικής μουσικής της Κρατικής Ορχήστρας Αθηνών στην Άγκυρα, εν ονόματι
«εθνικών ευαισθησιών»;

Και καλά οι απέναντι, όπου μια ελάχιστα συγκαλυμμένη στρατιωτική δικτατορία
επιβάλλει πειθαρχία στους δημοσιογράφους διά των φυλακών, των πολιτικών
δολοφονιών ή της «ρετσίνας» του συνεργάτη των Κούρδων. Εμείς όμως;