ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Δημοσιογραφία για τον πολίτη

Τι θα λέγατε εάν οι εφημερίδες έπαυαν να καταγράφουν και να αναλύουν τα
γεγονότα και άρχιζαν να προτείνουν για διάφορα θέματα συγκεκριμένες λύσεις,
τις οποίες θα υποστήριζαν με πράξεις; Θα κάλυπταν το κενό που προκύπτει συχνά
από την αδράνεια των αρμόδιων φορέων ή θα υπερέβαιναν, ενδεχομένως
υστερόβουλα, τον ρόλο τους;

ΑΥΤΟ ακριβώς είναι το ερώτημα που προβληματίζει τον τελευταίο καιρό τα στελέχη
των εφημερίδων, και ειδικότερα τους δημοσιογράφους. Η αμφιλεγόμενη πρακτική
ονομάζεται «δημοσιογραφία για τους πολίτες» (public journalism) και βασικό της
χαρακτηριστικό είναι η απομάκρυνση από το απλό ρεπορτάζ και η ενασχόληση με
την ανάπτυξη προτάσεων και παροχή λύσεων σε θέματα που απασχολούν τον πολίτη.

Θα περίμενε κανείς αυτό το είδος δημοσιογραφίας να είναι πιο διαδεδομένο σε
χώρες όπου οι θεσμικοί φορείς είναι, για διάφορους λόγους, ανίσχυροι και ο
Τύπος καλείται, σαν σωτήρας, να παρέμβει. Ωστόσο, τα περισσότερα παραδείγματα
έρχονται από τις τοπικές και επαρχιακές εφημερίδες των Ηνωμένων Πολιτειών και,
σε λιγότερο βαθμό, της Μεγάλης Βρετανίας. Αυτό διότι, ίσως εξ αντικειμένου, ο
τοπικός Τύπος τείνει να είναι πιο κοντά στην καθημερινότητα του πολίτη.
Πιθανόν να υπάρχει και ένας δεύτερος λόγος: κατά πολλούς, η δημοσιογραφία για
τον πολίτη είναι το ανώτατο στάδιο του μάρκετινγκ, όπου πλέον ο αναγνώστης δεν
ερωτάται μόνο για τον σχεδιασμό και την κατανομή της ύλης, αλλά και για τη θεματολογία.

Οι υποστηρικτές της συγκεκριμένης πρακτικής δηλώνουν πως με αυτόν τον τρόπο ο
Τύπος γίνεται αντίδοτο στην αποσύνθεση του κοινωνικού ιστού και την
απογοήτευση του κοινού με τα Μέσα και τους πολιτικούς. Επιπρόσθετα, τονίζουν
πως η παραδοσιακή δημοσιογραφία αναδεικνύει υπερβολικά τις αντιθέσεις
προκαλώντας πόλωση, ενώ ταυτόχρονα δίνει πέραν του δέοντος σημασία στις
απόψεις των ειδικών και αγνοεί τους απλούς πολίτες. Τέλος, καταλήγουν, η
επικοινωνία αυτής της μορφής με τον αναγνώστη-πολίτη δεν μπορεί παρά να κάνει
την εφημερίδα πιο «ορατή» και δημοφιλή.

Εάν η δημοτικότητα είναι το ζήτημα, απαντούν οι επικριτές, τότε δεν είναι
περίεργο που αρκετές από αυτές τις πρακτικές μοιάζουν με «ευαγγελικής» χροιάς
δραστηριότητες του τμήματος δημοσίων σχέσεων. Κατά αυτή την άποψη, ο ρόλος των
δημοσιογράφων δεν μπορεί να είναι ο παθητικός αντικατοπτρισμός των
προτεραιοτήτων του κοινού, αλλά η ενεργητική ανάδειξη ζητημάτων που η
εφημερίδα θεωρεί σημαντικά. Και εάν αυτό φαίνεται «ελιτίστικο», τότε η προβολή
και προώθηση λύσεων που η εφημερίδα θεωρεί σωστές ελλοχεύει άλλους κινδύνους
και θέτει ζητήματα, όπως ποιος είναι ο ρόλος του μέσου σε μια δημοκρατία και,
για τους πιο καχύποπτους, ποια είναι τα πραγματικά κίνητρα της εφημερίδας. Δεν
πρέπει, άλλωστε, να λησμονηθεί το γεγονός ότι αυτού του είδους η δράση και
παροχή λύσεων απαιτούν, κατά κανόνα, σύμπραξη με κάποιους εταίρους ώστε να
πραγματοποιηθούν οι στόχοι. Μήπως έτσι διακυβεύεται, σε μικρό ή μεγάλο βαθμό,
η αντικειμενικότητα και ανεξαρτησία, εν ολίγοις η ακεραιότητα του μέσου;
Μπορεί να αντέξει η εφημερίδα κι άλλα πλήγματα στην αξιοπιστία της;

Η μέχρι σήμερα εμπειρία δεν προσφέρεται για ασφαλή συμπεράσματα και αυτό δεν
προκαλεί έκπληξη, καθώς καμία εφημερίδα δεν έχει κινηθεί σε ένα από τα δύο
άκρα. Καμιά εφημερίδα δεν έχει αναγάγει την έρευνα και λύση των προβλημάτων
των πολιτών σε λόγο ύπαρξης, όπως επίσης καμία εφημερίδα δεν τα αγνοεί
συστηματικά, προβάλλοντας ζητήματα που μόνο αυτή κρίνει σημαντικά. «Η λύση
βρίσκεται σε μια νέα έμφαση στη διερεύνηση των θεμάτων, την επεξήγηση, τη
σαφήνεια, την ερμηνεία, αλλά και την κάλυψη των λύσεων και όχι μόνο των
προβλημάτων», είχε πει προ τριετίας ο διευθυντής Σύνταξης της «Γουόσινγκτον
Ποστ» κ. Λέοναρντ Ντάουνι. Χρυσή τομή κατά ορισμένους, πολύ κακό για τίποτα
κατ’ άλλους.

Ο Κωνσταντίνος Καμάρας είναι διευθυντής του γραφείου μάνατζμεντ και
μάρκετινγκ της Διεθνούς Ενώσεως Εφημερίδων.