«Εργαλείο για την διά βίου εκπαίδευση»

Με τον νόμο για τα ΠΣΕ, το ΥΠΕΠΘ εισάγει επιτέλους και στα ελληνικά ΑΕΙ και
ΤΕΙ μία από τις πλέον ρηξικέλευθες διδακτικές καινοτομίες, που σχεδιάστηκε για
να καλύψει τις σύγχρονες επιστημονικές και κοινωνικές ανάγκες της χώρας.ΤΑ ΠΣΕ
είναι προπάντων (όπως ορθά επισημαίνει ο συνάδελφος Π. Πετράκης στα «ΝΕΑ», 7
Απρ. 1998) εργαλείο για την διά βίου εκπαίδευση των μεταπανεπιστημιακών
ηλικιών. Δευτερευόντως, θα απορροφήσουν μέρος της πλεονάζουσας σήμερα ζήτησης
από την πλευρά των αποφοίτων Λυκείου για αρχικές σπουδές. Μένουν όμως σταθερά
προσανατολισμένα όχι προς τις παλιές και κορεσμένες, αλλά προς νέες και
σύγχρονες ειδικότητες ­ και για την αναπτυξιακή τους αυτή προσήλωση
χρηματοδοτούνται από την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Αλλά δεν πρόκειται μόνον για πόρους. Η διδακτική ανασυγκρότηση των ελληνικών
ΑΕΙ και ΤΕΙ εναρμονίζεται με τις σημερινές τάσεις του δυτικού Πανεπιστημίου ­
όπως αποτυπώνονται στις πρόσφατες συνόδους των Ευρωπαίων πρυτάνεων. Σύμφωνα με
αυτές: (1) επιστρέφει η έμφαση στη διδακτική αποστολή των ΑΕΙ (αντί να
θεοποιείται αβασάνιστα η έρευνα)· (2) ένας ένας αποσυνδέονται οι κρίκοι της
παραδοσιακής αλυσίδας: ένα Τμήμα – ένα πτυχίο – αυτόματη επαγγελματική
αποκατάσταση. Τώρα τα Τμήματα εκπονούν ευέλικτα Προγράμματα Σπουδών και
επανακαταρτίζουν τους ενδιαφερομένους όσες φορές χρειαστεί στη διάρκεια της
καριέρας τους. Δεν έχει νόημα να αναδιαρθρώνονται κάθε λίγο και λιγάκι εκ
βάθρων τα Τμήματα (έπειτα από ατελεύτητες συζητήσεις στις Γενικές Συνελεύσεις
για το ένα, το βέλτιστο Πρόγραμμα Σπουδών). Τα πλεονεκτήματα της λύσης «ναι σε
νέα προγράμματα εντός του Τμήματος, όχι σε νέα Τμήματα στα ΑΕΙ» συνοψίζονται
στην έννοια της οικονομίας (με όλες τις σημασίες της λέξης) και παρέλκει να
αναλυθούν εδώ.

ΤΟ ΠΣΕ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΥ ΑΠΘ

Επειδή και αυτός ο θεσμός θα κριθεί κυρίως από την εφαρμογή του, πέρα από τα
εχέγγυα που παρέχουν η ταυτότητα και η ιστορία των φορέων που θα τον
εφαρμόσουν, πρέπει να εξετάζεται κριτικά και η φυσιογνωμία κάθε πρότασης
χωριστά. Το Τμήμα Φιλολογίας του ΑΠΘ, ο πυρήνας της ιστορικής Φιλοσοφικής
Σχολής (η οποία το έτος 2000 συμπληρώνει 75 χρόνια αγώνων στην εκπαιδευτική,
κοινωνική και πολιτιστική πρωτοπορία του τόπου), με αναγνώριση διεθνή και
συνεχή από την ίδρυσή του, διαμαρτύρεται εδώ και χρόνια για υποδομή λειψή και
έλλειψη πιστώσεων για νέες διδακτικές – ερευνητικές και διοικητικές θέσεις.
Σαν έτοιμο, όμως, από καιρό και θαρραλέο, και παρά τα προβλήματά του, το Τμήμα
υπέβαλε πρόταση για ΠΣΕ, με τον τίτλο «Κλασικός Πολιτισμός», η οποία εγκρίθηκε
από το υπουργείο ως κάτι παραπάνω από πειστική ­ ως δελεαστική.

Σύμφωνα με αυτήν το Τμήμα από τον προσεχή Σεπτέμβριο: (α) θα προσφέρει ένα νέο
ολοκληρωμένο μοντέλο σπουδών για τον εκπαιδευτικό – φιλόλογο και (β) θα οδηγεί
σε δύο νέες ειδικότητες (με χρήση των νεώτερων τεχνολογιών και με αντίκρυσμα
στην αγορά εργασίας) για μη εκπαιδευτικούς φιλολόγους. Το εκπαιδευτικό μοντέλο
πρωτοτυπεί και νεωτερίζει. Πρωτοτυπεί, διότι αξιοποιεί, σε πιλοτική εφαρμογή,
τα ευρήματα ειδικού ερευνητικού προγράμματος, το οποίο εκπονήθηκε από
διατμηματική ομάδα υπό την εποπτεία μου, με στόχο την επίτευξη ουσιαστικής
σύγκλισης μεταξύ των τριών ξεχωριστών σήμερα Προγραμμάτων Σπουδών τής ­ κακώς
τριχοτομημένης εδώ και δεκαπέντε χρόνια ­ Φιλοσοφικής Σχολής. (Η σύγκλιση αυτή
αποτελεί εκπαιδευτικό αίτημα). Και νεωτερίζει, διότι αποστασιοποιήθηκε από τον
αυστηρά κειμενοκεντρικό χαρακτήρα του συμβατικού προγράμματος και, χωρίς να
παραμελεί την καλλιέργεια των κλασικών γλωσσών, (α) επιμένει στη συνολική
μελέτη του κλασικού πολιτισμού ως αδιαίρετου σώματος λογοτεχνίας, τέχνης,
ιστορίας και ιδεολογίας και (β) εξετάζει ιστορικά την προβολή του κλασικού
πολιτισμού ως σχετικού, αλλά ισχυρού, προτύπου, πάνω στην εκπαιδευτική και την
πολιτιστική παράδοση της Ευρώπης, από την Αναγέννηση ως σήμερα.

Η ενίσχυση της τμηματικής υποδομής (σε βιβλία, σε επιστημονικά περιοδικά και
σε ηλεκτρονικό εξοπλισμό) είναι κλίμακας ικανής να αναδημιουργήσει τα τρία
Σπουδαστήρια του Τμήματος, τα οποία μονίμως υποχρηματοδοτούνται, και λόγω της
οικονομικής δυσπραγίας που αναφέραμε, αλλά και από τον άδικο κατά τη γνώμη μας
αλγόριθμο, βάσει του οποίου αναδιανέμεται από τη Σύγκλητο του ΑΠΘ μεταξύ των
Τμημάτων η κρατική χορηγία.

Πρόγραμμα και διδάσκοντες υποβάλλονται σε περιοδική αξιολόγηση σύμφωνα με τα
διεθνή κριτήρια και με μια διαδικασία, την οποία τα περισσότερα από τα Τμήματα
των Πανεπιστημίων μας, για λόγους που και εκείνα γνωρίζουν και οι λοιποί δεν
είναι δύσκολο να φανταστούν, την αποφεύγουν ως τώρα όπως ο διάβολος το λιβάνι.

Με αυτά τα χαρακτηριστικά, δεν είναι να απορεί κανείς ότι το εγκεκριμένο ΠΣΕ
του Τμήματος Φιλολογίας συναντά καθολική ουσιαστικά αποδοχή μέσα στους κόλπους
του Τμήματος. Στα ερωτηματικά όμως που γεννά η πολιτική που ασκήθηκε στην
πρωτοβουλία αυτήν από την πλειοψηφία των μελών της Συγκλήτου,
συμπεριλαμβανομένων των πρυτανικών αρχών, θα χρειαστεί να επανέλθουμε
αναλυτικά και όσο νηφαλιότερα γίνεται.

Ο Ιωάννης Καζάζης, καθηγητής Κλασικών Σπουδών και αντιπρόεδρος του Κέντρου
Ελληνικής Γλώσσας, χρημάτισε πρόεδρος του Τμήματος Φιλολογίας του ΑΠΘ (1994-1998).