Χαμηλώνουν τους τόνους κυβέρνηση – Ιερά Σύνοδος

Προσπάθεια να χαμηλώσουν οι τόνοι στην κόντρα που έχει ξεσπάσει μεταξύ
κυβέρνησης και Εκκλησίας έγινε χθες και από τις δύο πλευρές.

Ο ΚΥΒΕΡΝΗΤΙΚΟΣ εκπρόσωπος Δ. Ρέππας, απαντώντας σε ερώτηση για τη μη παρουσία
του Πρωθυπουργού στην τελετή ενθρόνισης του νέου Αρχιεπισκόπου, τόνισε μεταξύ
των άλλων ότι «δεν ήταν στο πρόγραμμα του Πρωθυπουργού και δεν προβλεπόταν από
την αρχή να είναι παρών σ’ αυτές τις θρησκευτικές τελετές». Ενώ συμπλήρωσε ότι
η κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ «παγίως έχει μια άριστη συνεργασία με την ηγεσία της
Εκκλησίας. Η συνεργασία αυτή θα συνεχιστεί και θα βελτιωθεί. Και νομίζω ότι η
συνεργασία θα είναι άριστη στο πλαίσιο των όσων προβλέπουν το Σύνταγμα και οι
νόμοι της χώρας».

Την ίδια στιγμή από την Αρχιγραμματεία της Ιεράς Συνόδου ανακοινώθηκε ότι ο
«Μακαριώτατος ουδέποτε εζήτησε να του αποδοθούν τιμές αρχηγού κράτους ούτε
ήταν δυνατόν να ζητήσει κάτι τέτοιο, διότι δεν είναι στον χαρακτήρα του και
την εκκλησιαστική τάξη, την οποία τηρεί»…

ΔΕΝ ΠΑΕΙ

Πάντως στην τελετή ενθρόνισης το Σάββατο δεν πρόκειται να παραστεί ο
Πρωθυπουργός ούτε ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας, ο οποίος θα βρίσκεται σε
προγραμματισμένη περιοδεία. Στο μεταξύ ο πρόεδρος της Βουλής Απόστολος
Κακλαμάνης θα μεταβεί στη Μητρόπολη το Σάββατο το πρωί και αμέσως μετά θα
αναχωρήσει για τον Βόλο, όπου είναι κεντρικός ομιλητής στο πολιτικό μνημόσυνο
που θα γίνει για τον Ρήγα Βελεστινλή. Η ομιλία αυτή είχε προγραμματιστεί και
ανακοινωθεί εδώ και πολλές εβδομάδες. Αύριο ο νέος Αρχιεπίσκοπος θα πάει στον
Πρόεδρο της Δημοκρατίας, για τη διαβεβαίωση.

Στη διαμάχη που ξέσπασε χθες παρενέβησαν και οι βουλευτές της Νέας Δημοκρατίας
κ.κ. Βαρβιτσιώτης και Νάκος, οι οποίοι με δηλώσεις τους επέκριναν τον
Πρωθυπουργό για την άρνησή του να παραστεί στην ενθρόνιση.

Στο θέμα της αλλαγής του όρκου παρενέβη χθες με δηλώσει του και ο βουλευτής
του ΠΑΣΟΚ Στέλιος Παπαθεμελής, χαρακτηρίζοντας την πρόταση των 53 συναδέλφων
του «εξοργιστικά περίεργη». Δεν απέκλεισε όμως το ενδεχόμενο η Εκκλησία να
εξετάσει το θέμα. Ενώ για τον διαχωρισμό κράτους – Εκκλησίας είπε ότι
«καθίσταται αδιανόητος».

ΥΠΕΡ

Υπέρ του διαχωρισμού κράτους – Εκκλησίας, αλλά αυτό να γίνει μέχρι τη
συνταγματική αναθεώρηση, τάσσονται με ανακοίνωσή τους ο πρύτανης Νίκος
Μαρκάτος και άλλοι οκτώ καθηγητές, υποστηρίζοντας ότι κάτι τέτοιο θα είναι επ’
ωφελεία της Ορθόδοξης Ελληνικής Εκκλησίας.

Στο μεταξύ δυσφορία επικρατεί στις τάξεις της Ιεραρχίας για την απόφαση του
νέου Αρχιεπισκόπου να ζητήσει τις παραιτήσεις 15 αγάμων κληρικών που υπηρετούν
στις υπηρεσίες της Ιεράς Συνόδου. Μάλιστα το θέμα αυτό θα συζητηθεί στην πρώτη
συνεδρίαση της Διαρκούς Ιεράς Συνόδου που θα γίνει μετά την ενθρόνιση.

Ο ΔΙΑΧΩΡΙΣΜΟΣ

ΑΝ ΚΑΙ από την πλευρά της κυβέρνησης διαψεύδεται ότι υπάρχει θέμα διαχωρισμού
Κράτους – Εκκλησίας, πολλά πρακτικά ζητήματα (αναγραφή του θρησκεύματος στην
ταυτότητα, πολιτική κηδεία, θρησκευτική λατρεία) αναμένεται να απασχολήσουν
στην πορεία. Το ενδεχόμενο όμως του διαχωρισμού θα έχει σημαντικές
παρενέργειες στην λειτουργία της Εκκλησίας, αλλά και σε χιλιάδες κληρικούς που
σήμερα πληρώνονται από το κράτος.

Τη μισθοδοσία ανέλαβε το κράτος σε αντάλλαγμα των αναγκαστικών απαλλοτριώσεων
που έγιναν από το 1831. Η υποχρέωση αυτή της Πολιτείας επαναβεβαιώθηκε το
1952, όπου πολλές εκτάσεις πέρασαν στο κράτος στο 1/3 της τιμής των, ενώ στην
Εκκλησία επιπλέον δόθηκαν αστικά ακίνητα ιδιοκτησίας του Δημοσίου και μετοχές
στην Εθνική Τράπεζα.

Η ΠΕΡΙΟΥΣΙΑ

Από την πλευρά τους, πολλοί μητροπολίτες θέλοντας περισσότερο να δείξουν ότι ο
διαχωρισμός δεν είναι εφικτός, υποστηρίζουν ότι αν συμβεί κάτι τέτοιο θα
πρέπει να επιστραφεί η περιουσία στην Εκκλησία ώστε να καλυφθούν τα έξοδα για
μισθοδοσία. Επίσης να σταματήσει η φορολόγηση του 35% των ακαθάριστων εσόδων
των ιερών ναών.

Εκτός όμως από αυτά, λένε ακόμη ότι σε περίπτωση χωρισμού υπάρχει μεγάλος
κίνδυνος να μετατραπεί η Εκκλησία σε σωματείο, αφού ό,τι την αφορά θα
αποφασίζεται από την Ιερά Σύνοδο και δεν θα χρειάζεται η έγκριση (καταστατικός
νόμος) από την Ολομέλεια της Βουλής όπως γίνεται, αλλά με απόφαση Δικαστηρίου.

Υπάρχουν όμως και πάρα πολλά πρακτικά ζητήματα, για τα οποία θα χρειαστεί
διάλογος ώστε να διευθετηθούν. Η αναγραφή τού θρησκεύματος στην ταυτότητα. Ο
πολιτικός γάμος. Οι ρυθμίσεις για την τελετή πολιτικής κηδείας. Η ανάρτηση
εικόνων και θρησκευτικών συμβόλων σε δημόσιους χώρους, το μάθημα των
Θρησκευτικών, η πρωινή προσευχή στα σχολεία, η διάδοση των μη ορθόδοξων ιδεών,
η ανέγερση λατρευτικών χώρων, είναι από τα θέματα που θα πρέπει να λυθούν αν
επέλθει διαχωρισμός Κράτους-Εκκλησίας.

Η ΠΑΡΑΔΟΣΗ

Σε όλα αυτά βεβαίως πέραν των προθέσεων υπάρχει και η παράδοση της Ορθοδοξίας,
η κοινή γνώμη που πάντα σε αυτές τις περιπτώσεις έπαιζε τον δικό της ρόλο.
Ακόμη και η αλλαγή του όρκου των βουλευτών μετατρέπει, σύμφωνα με την Εκκλησία
το κράτος σε κοσμικό. Όλα αυτά από τις αρχές του αιώνα ήρθαν στην επικαιρότητα
πολλές φορές χωρίς όμως αποτέλεσμα, γιατί στο τέλος οι κυβερνήσεις υπολόγιζαν
το πολιτικό κόστος.

ΕΝΑΣ ΑΙΩΝΑΣ ΠΡΟΣΤΡΙΒΩΝ…

ΑΠΟ ΤΙΣ ΑΡΧΕΣ του αιώνα, Εκκλησία και Κράτος βρέθηκαν αντιμέτωποι πολλές
φορές. Οι αφορμές ποικίλες: η περιουσία, η δημοτική γλώσσα, οι ψάλτες, τα
φρονήματα, για πολλά χρόνια απασχόλησαν την κοινή γνώμη. Η αρχή των
συγκρούσεων έγινε το 1901 με τη μετάφραση του Ιερού Ευαγγελίου στη δημοτική.
Οι φοιτητές της Θεολογίας βγαίνουν στους δρόμους και συγκρούονται με την Αστυνομία.

Με αφορμή τον διορισμό από το κράτος των ψαλτών και των νεωκόρων το 1907, οι
σχέσεις διαταράσσονται επικίνδυνα. Η κυβέρνηση επιμένει στις αποφάσεις της,
ενώ η Ιερά Σύνοδος θέλει να έχει λόγο. Ένα χρόνο αργότερα δικαιώνεται η Εκκλησία.

Από το 1915 και μέχρι το 1923 η διαμάχη βενιζελικών – αντιβενιζελικών έχει
άμεσες επιπτώσεις στις σχέσεις Κράτους – Εκκλησίας, καθώς η εμπλοκή πολλών
μητροπολιτών στη διένεξη έχει ως αποτέλεσμα πολλοί να εκδιωχθούν από την Ιερά Σύνοδο.

Τρία χρόνια αργότερα, το 1926 οι δημοτικιστές Γληνός, Δελμούζος, Ιμβριώτης
μπαίνουν στο στόχαστρο των παραθρησκευτικών οργανώσεων, αλλά και της Ιεράς
Συνόδου. Μετά από πορείες, συζητήσεις και εντάσεις τελικά η κυβέρνηση υποχωρεί
μπροστά στον κίνδυνο να δημιουργηθεί ρήξη με την Εκκλησία.

Το 1952 με αφορμή την εκκλησιαστική περιουσία, η σύγκρουση είναι ιδιαίτερα
σκληρή. Η κυβέρνηση απειλεί με αναγκαστική απαλλοτρίωση και διακοπή της
μισθοδοσίας των κληρικών. Η Ιερά Συνοδος αναγκάζεται να συμβιβαστεί. Παραχωρεί
μεγάλες εκτάσεις, αλλά παίρνει αστικά ακίνητα του Δημοσίου και μετοχές στην
Εθνική Τράπεζα.

Το 1958, ο τότε Αρχιεπίσκοπος Θεόκλητος αγνοώντας την κυβέρνηση απευθύνει
διάγγελμα προς τον λαό της Κύπρου με αφορμή τα γεγονότα στο νησί. Η κυβέρνηση
τον καλεί να δώσει εξηγήσεις και του εκφράζει τη δυσφορία της.

Ένα χρόνο αργότερα η κυβέρνηση αντιδρά στην πρόθεση της Ιεράς Συνόδου να
εφαρμόσει το μεταθετό των μητροπολιτών. Το θέμα παίρνει διαστάσεις και
προκαλεί για μια ακόμη φορά ρήξη. Το ίδιο θέμα θα επανέλθει και το 1964.

Ο περιορισμός του χρόνου της διδασκαλίας του μαθήματος των Θρησκευτικών το
1961 φέρει Κράτος και Εκκλησία αντιμέτωπους. Οι φοιτητές της Θεολογίας
βγαίνουν στους δρόμους συνεπικουρούμενοι από τις παραχριστιανικές οργανώσεις.
Συγκρούονται με την Αστυνομία. Τελικά πετυχαίνουν να ακυρώσουν την απόφαση.

Το 1965 η νέα ρήξη είχε αφορμή την πλήρωση κενών θέσεων μητροπολιτών. Για
αρκετό καιρό Κυβέρνηση και Εκκλησία συγκρούονται, αφού η Ιερά Σύνοδος, παρά
τις ενστάσεις, επέμενε στον διορισμό νέων επισκόπων.

Από το 1974 και μετά, η σύγκρουση Εκκλησίας – Κράτους κορωφώθηκε την περίοδο
1986- 1987, με αφορμή τον νόμο Τρίτση για την εκκλησιαστική περιουσία. Τελικά
έπειτα από συνάντηση Σεραφείμ – Παπανδρέου βρίσκεται η χρυσή τομή. Την περίοδο
από το 1974 και μετά οι σχέσεις Κράτους – Εκκλησίας εξομαλύνθηκαν σε μεγάλο
βαθμό. Πέρα από τον νόμο Τρίτση, τα σημεία τριβής ήταν ο πολιτικός γάμος, οι
αμβλώσεις και τελευταία η Συνθήκη Σεγκεν.