ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Ελπίδες και παράδοξα

Επιστροφή της πολιτικής; Ή άλλη μια χαμένη ευκαιρία; Δύο γάλλοι οικονομολόγοι
διασταυρώνουν τα ξίφη τους.

Πρώτα προβλήματα. «Μέχρι να υπολογίσω πόσα παίρνετε σε ευρώ, έχω χάσει την όρεξή μου…» (από τον «Νουβέλ Ομπζερβατέρ»)

Η ΥΙΟΘΕΤΗΣΗ του ευρώ εμπεριέχει το σπέρμα της επιστροφής της πολιτικής και
οδηγεί στην απελευθέρωσή της από τον ασφυκτικό «εναγκαλισμό» των χρηματαγορών.
Ο λόγος είναι απλός. Στο πλαίσιο του Μηχανισμού Συναλλαγματικών Ισοτιμιών, οι
χώρες που συμμετείχαν δεσμεύονταν να διατηρούν σχετικά σταθερή την
ενδοευρωπαϊκή ισοτιμία του νομίσματός τους. Μ’ άλλα λόγια, κάθε χώρα
«στοιχημάτιζε» με τις χρηματαγορές ότι είναι ικανή να διατηρήσει την ισοτιμία
της. Η άλλη όψη αυτού του στοιχήματος ήταν ότι προσέφερε μονίμως στις αγορές
μια ευκαιρία κερδοσκοπικών επιθέσεων, με τη μορφή του καθημερινού ελέγχου της
αξιοπιστίας κάθε χώρας. Με το ευρώ, οι σχέσεις μεταξύ των χρηματαγορών και της
πολιτικής εξουσίας αλλάζουν ριζικά. Και οι κυβερνήσεις απαλλάσσονται από το
βασανιστικό (αλλά πλαστό για τις μικρές χώρες) δίλημμα ανάμεσα στη σταθερή και
την κυμαινόμενη ισοτιμία.

Η αισιόδοξη αυτή άποψη ανήκει στον νεοκεϋνσιανό οικονομολόγο Ζαν-Πωλ Φιτουσσί,
που το βιβλίο του «Η απαγορευμένη συζήτηση» έχει κυκλοφορήσει και στα ελληνικά
από τις εκδόσεις Πόλις. Το καθημερινό «παιχνίδι» με τις αγορές, γράφει ο
Φιτουσσί στη «Ρεπούμπλικα», υποχρέωνε τις κυβερνήσεις να δίνουν υπέρμετρη
προσοχή στο άμεσο, το βραχυπρόθεσμο: ποιο επενδυτικό πρόγραμμα μπορεί να
αντισταθεί πραγματικά στις απρόβλεπτες διακυμάνσεις των επιτοκίων και των
ισοτιμιών; Η επιστροφή της πολιτικής αποτελεί έτσι και την επιστροφή του
μακροπρόθεσμου σχεδιασμού.

Ο γάλλος καθηγητής αναγνωρίζει βέβαια ένα παράδοξο: ότι οι ευρωπαϊκές
κυβερνήσεις, αποδεχόμενες το περίφημο σύμφωνο σταθερότητας, παραιτούνται
εκουσίως ­ για ένα τουλάχιστον χρονικό διάστημα ­ από την εξουσία που
ανέκτησαν. Θα ‘λεγε κανείς ότι φοβούνται να τεθούν πρόωρα αντιμέτωπες με την
ελευθερία τους. Η υιοθέτηση όμως αυτού του συμφώνου επικυρώνει το φιλελεύθερο
δόγμα της μείωσης των δημοσίων δαπανών και περιορίζει δραστικά τον ρόλο της
πολιτικής στην οικονομία, γράφει στον «Νουβέλ Ομπζερβατέρ» ο Χοάνγκ Νγκοκ
Λιεμ, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Παρισιού και ένας από τους 300
οικονομολόγους που υπέγραψαν την έκκληση για την «έξοδο από τη μονόδρομη
σκέψη». Από τους τέσσερις όρους που είχε θέσει η κυβέρνηση του Λιονέλ Ζοσπέν
(δημιουργία μιας «οικονομικής κυβέρνησης» που θα ελέγχει την Κεντρική Τράπεζα,
μη υπερτιμημένο ευρώ, κοινό μέτωπο κατά της ανεργίας και συμμετοχή των
μεσογειακών χωρών), μόνο ο τελευταίος εκπληρώθηκε. Κι αυτός όχι πλήρως, αφού η
Ελλάδα έμεινε απέξω.

Το πρόβλημα δεν είναι αν το ευρώ θα το διαχειρίζεται Γάλλος ή Γερμανός αφού
και οι δύο θα ακολουθούν τους κανόνες ενός υπέρμετρα ισχυρού νομίσματος,
σημειώνει ο Λιεμ. Η αποδοχή της Ισπανίας και της Ιταλίας απλώς διευρύνει μια
Ευρώπη που έχει εκφυλιστεί σε ζώνη ελεύθερων συναλλαγών και έχει εγκαταλείψει
κάθε έννοια νομισματικής και δημοσιονομικής κυριαρχίας, χωρίς ταυτόχρονα να
εφοδιαστεί με ισχυρούς πολιτικούς θεσμούς που θα μπορούν να διορθώνουν τις
ανισορροπίες. Μια τέτοια Ευρώπη, όμως, οδηγείται κατευθείαν στον τοίχο.