Από την «αντιπολίτευση» στην αντι-πολίτευση

«Αντι-Πολιτεύομαι δεν σημαίνει πάντοτε διαφωνία. Η πραγματική Αντι-Πολίτευση
έχει τη δύναμη, σε κάποια κρίσιμα θέματα, να στηρίζει την πρόταση της
Συν-Πολίτευσης. Η Αντι-Πολίτευση δεν λέγει άλλα ως κυβέρνηση και άλλα σήμερα
ως μειοψηφία».

1 ΔΥΣΤΥΧΩΣ το θέμα ξανάγινε επίκαιρο. Τι κρίμα! Ο δημόσιος λόγος
εκτοπίστηκε προσφάτως από τη διάλεκτο του «τα πιάνεις». Η εφημερίδα αυτή
εύλογα το επισήμανε με λόγο αυστηρό. Αλλά και προηγουμένως: «έγκυροι»
πολιτικοί υιοθετούν λεξιλόγιο του κίτρινου Τύπου. Εδώ εντάσσονται και άλλες
ασχημίες: Τα περί «προδοτών» τις ημέρες των Ιμίων, τα περί «κλεπτών» κ.ο.κ.

2 Οι ύβρεις και η λάσπη μέσα στο Κοινοβούλιο (αλλά και εκτός
Κοινοβουλίου) όμως δεν συνιστούν αντιπολιτευτική πράξη, έτσι όπως τουλάχιστον
ο δημοκρατικά κρίσιμος αυτός θεσμός νοείται ως όρος λειτουργίας του
πολιτεύματος. Η κατάπτωση του πολιτικού λόγου σε πεζοδρομιακή διάλεκτο
ιδιωτικών ύβρεων πλήττει ιδιαιτέρως και κατά τρόπο επικίνδυνο και τον θεσμό
της Βουλής. Κι αυτό σε εποχή όπου η πολιτική, οι πολιτικοί και οι θεσμοί
διέρχονται κρίση αξιοπιστίας.

3 Για να συνειδητοποιήσει κανείς τον βαθμό κρίσης αξιοπιστίας που
πλήττει τον πολιτικό λόγο, αρκεί να μελετηθούν τα Πρακτικά της Βουλής από το
1974 ως σήμερα. Αν οι χαρακτηρισμοί που κατά καιρούς χρησιμοποιήθηκαν μεταξύ
αντιπάλων ήταν ακριβείς, τότε μεγάλος αριθμός πολιτικών ή ακόμη και πολιτικών
ηγετών της χώρας ή θα «τα πιάναν», ή θα ήταν «προδότες», ή «κλέφτες» κ.ο.κ. Τι
τραγική αυτοκατάργηση της πολιτικής! Θα μου αντείπεις αναγνώστη, ότι οι
υβριστές ήταν ελάχιστη μειοψηφία. Δεν είμαι βέβαιος όμως αν θα είχες δίκιο! Η
παραπομπή σε δίκη του Α. Παπανδρέου αλλά και των άλλων, τότε, συντρόφων του
έγινε με απόφαση της τότε πλειοψηφίας της Βουλής. Και πέρα από αυτό όμως, η
στάση της μειοψηφίας έχει τη δύναμη να δημιουργεί κρισιογόνες εντυπώσεις για
το σύνολο της Βουλής.

4 Η διάσωση του πολιτικού λόγου στη Βουλή, όμως, είναι το ελάχιστο
αίτημα των πολιτών. Για την αναβάθμιση της Βουλής, δεν αρκεί η διάσωση (δηλ. η
αποκατάσταση) του πολιτικού λόγου. Χρειάζεται η επανεξέταση του νοήματος της
αντιπολίτευσης ως θεσμού της Δημοκρατίας. Δεν είναι σωστό για κάθε ψύλλου
πήδημα ο κάθε άσχετος να αυτοπαρουσιάζεται ως συνταγματολόγος και να
επικαλείται το Σύνταγμα όταν δεν έχει επιχειρήματα, ενώ ταυτοχρόνως εκεί που
το Σύνταγμα είναι κρίσιμο, να αγνοείται. Θέλω να πω: Η Αντιπολίτευση είναι
θεσμός του Συντάγματος. Η άσκηση του αντιπολιτευτικού λειτουργήματος είναι
άσκηση συνταγματικού λειτουργήματος. Ακριβώς γι’ αυτό, θα ήθελα σήμερα να θέσω
στην κρίση σου, αναγνώστη, μια σκέψη προς αυτή την κατεύθυνση:

α) Στην Κοινοβουλευτική Δημοκρατία, όπως διαμορφώθηκε ιστορικά υπό το καθεστώς
του κομματικού θεσμού, το εκλογικό σώμα καλείται, στις εκλογές, να επιλέξει
μια από τις προτεινόμενες εκδοχές στα μεγάλα θέματα. Η ανάδειξη αυτών των
εκδοχών είναι βεβαίως έργο των κομμάτων, των ΜΜΕ, κυρίως όμως (θα έπρεπε να
είναι) και έργο της Βουλής, με ευκαιρία είτε κρίσιμα νομοσχέδια (π.χ. ΔΕΚΟ,
«Καποδίστριας», Εκπαιδευτική Μεταρρύθμιση κ.ο.κ.) είτε τις συζητήσεις για τα
μεγάλα θέματα (π.χ. εξωτερική πολιτική, Ευρωπαϊκή Ένωση, ΟΝΕ κ.λπ.).

β) Η ανάδειξη των μεγάλων εκδοχών μέσω του κοινοβουλευτικού διαλόγου αποτελεί
για τον πολίτη προϋπόθεση για να διαμορφώσει τη θέση του. Κατά τούτο ο πολίτης
έχει αξίωση, που προκύπτει από τη λογική του πολιτεύματος, η κοινοβουλευτική
αντιπαράθεση να του καθιστά ορατό το πραγματικό περιεχόμενο της διαφωνίας.

γ) Οι όροι «συμπολιτεύομαι» και «αντιπολιτεύομαι» έχουν κοινό τον όρο
«πολιτεύομαι». Πολιτεύομαι σημαίνει μετέχω στα της «πόλης», σημαίνει, ότι
σημείο αναφοράς μου είναι τα θέματα της «πόλης». Πολιτεύομαι σημαίνει, με μια
αναγκαία νοηματική συμπλήρωση, προτείνω εκδοχή, και μάλιστα είτε
συμπολιτεύομαι (οπότε πρόκειται στην ουσία για την κυβερνητική εκδοχή) είτε
αντιπολιτεύομαι. Αντιπολιτεύομαι δηλαδή σημαίνει μεν «αντί», όχι όμως ως
αθεμελίωτη άρνηση (αντίθεση) με την κυβερνητική εκδοχή αλλά ως αντιπρόταση,
δηλαδή ως «Αντι – Πολίτευση». Μόνο η αντι-πρόταση συνιστά θεμελίωση της
διαφωνίας κι αυτό γιατί η πολιτεία δεν λειτουργεί μόνο συζητώντας, αλλά και
αποφασίζοντας. Η πολιτεία πράττει και οφείλει να αίρει τις εκκρεμότητες. Αυτή
η υποχρέωση αφορά ολόκληρη τη Βουλή άρα και την Αντι-Πολίτευση.

5 Η χώρα έχει ­ και είχε πάντοτε ­ «αντιπολιτεύσεις». Δεν είχε όμως ­
πέρα από κάποιες στιγμές πολιτικής ανάτασης ­ Αντι-Πολίτευση. Έτσι και τώρα
έχουμε ισχυρή «αντιπολίτευση»: στην αντιμετώπιση των ΔΕΚΟ, στην πολιτική
προετοιμασία της χώρας για την ΟΝΕ, στην αντιμετώπιση της Τουρκίας. Δεν
ακούστηκε όμως από πουθενά ο λόγος της Αντι-Πολίτευσης, της πρότασης μιας
ολοκληρωμένης «άλλης εκδοχής», και κυρίως της ανάλυσης των συνεπειών της
«άλλης εκδοχής», με αναδοχή της σχετικής πολιτικής ευθύνης. Έτσι π.χ. όσοι
προτείνουν πράγματα ασυμβίβαστα με την ιδιότητα του μέλους της Ευρωπαϊκής
Ένωσης ή εκθέτουν μόνο τα μειονεκτήματά της δεν έχουν τα κότσια να πουν: «έξω
από την Ευρωπαϊκή Ένωση» και να αναλύσουν τις συνέπειες αυτής της εξόδου.

6 Αντι-Πολιτεύομαι δεν σημαίνει πάντοτε διαφωνία. Η πραγματική
Αντι-Πολίτευση έχει τη δύναμη, σε κάποια κρίσιμα θέματα, να στηρίζει την
πρόταση της Συν-Πολίτευσης (δηλ. της κυβέρνησης). Η Αντι-Πολίτευση δεν λέγει
άλλα ως κυβέρνηση και άλλα σήμερα ως μειοψηφία. Αυτό είναι η χαρακτηριστική
ιδιότητα της «αντιπολίτευσης». Μια τέτοια στάση πολιτειακής ευθύνης,
προϋποθέτει βεβαίως αυτοπεποίθηση, θέλει όραμα, θέλει πολιτική κουλτούρα.
Εκτός αυτού μια τέτοια στάση δεν διώχνει κατ’ ανάγκην εκλογείς από την
Αντι-Πολίτευση, εφ’ όσον έχουν άλλους λόγους να πιστεύουν σε αυτήν.

7 Θα ήθελα, αναγνώστη, να συγκρατήσεις από τις παραπάνω σκέψεις τα εξής
για δική σου εσωτερική επεξεργασία:

α) Οι βουλευτές ­ αυτό είναι αλήθεια ­ προστατεύονται από το Σύνταγμα ακόμη
και όταν «κατά την άσκηση των καθηκόντων τους» υβρίζουν ή δυσφημούν. Η
προστασία αυτή βέβαια δεν δικαιώνει ούτε τις ύβρεις ούτε τις δυσφημήσεις, αλλά
μόνον τις καταγγελίες τις οποίες ο καταγγελλόμενος χαρακτηρίζει ψευδώς ως
ύβρεις. Το Σύνταγμα δηλαδή, δεν προτρέπει στην πεζοδρομιακή διάλεκτο τού «τα
πιάνεις». Η χρήση της, μολονότι φέρνει δυστυχώς σταυρούς προτίμησης, δεν
πλήττει τους υβριζόμενους, πλήττει τον υβρίζοντα. Κυρίως όμως πλήττει την
αξιοπιστία του Κοινοβουλίου.

β) Η κοινοβουλευτική αντιπαράθεση μέσα στο Κοινοβούλιο μπορεί, και πολλές
φορές οφείλει, να είναι σκληρή, ανένδοτη, ακόμη και επώδυνη. Εκεί άλλωστε
πρέπει να συζητούνται, ενώπιον του λαού, οι μεγάλες εκδοχές, τα μεγάλα
διλήμματα, εκεί είναι το πεδίο σύγκρουσης της κυβερνητικής εκδοχής με την
εκδοχή της αντιπολίτευσης. Κι επειδή ­ όπως συχνά έχω τονίσει ­ πάνω στη
διαφωνία και στη σύγκρουση δοκιμάζεται ο πολιτικός πολιτισμός, η
«αντιπολίτευση» αναδεικνύεται σε θεσμό, δηλαδή σε Αντι-Πολίτευση, μόνον όταν
αντέχει τη στιγμή της οξύτητας, όταν η οξύτητα δεν της αφαιρεί αξιοπιστία,
όταν ο λόγος δεν γίνεται πεζοδρομιακή διάλεκτος, με έναν λόγο: όταν η άσκησή
της σέβεται τα όρια μεταξύ αντιπάλου και εχθρού, που σημαίνει όταν κινείται
στο δημόσιο πεδίο του πολιτικού επιχειρήματος και δεν διολισθαίνει στο
ιδιωτικό πεδίο της προσωπικής ταπείνωσης του αντιλέγοντος.

γ) Είτε «Συν-Πολιτεύομαι» είτε «Αντι-Πολιτεύομαι» πάντως πολιτεύομαι. Δηλαδή:
διατυπώνω ολοκληρωμένη εκδοχή για την κοινωνία. Το απλό «δεν» ή «όχι» απέναντι
σε μια επεξεργασμένη εκδοχή, δεν συνιστά πολιτικό λόγο, και συνακόλουθα ούτε
Αντι-Πολιτευτικό λόγο.

δ) Στη Δημοκρατία η αναβάθμιση της λειτουργίας των θεσμών είναι εν μέρει μόνο
έργο της εξουσίας. Είναι εξ ίσου έργο και της αντιπολίτευσης υπό τον όρο ότι
μπορεί να λειτουργήσει ως «Αντι-Πολίτευση». Είναι όμως τελικά και έργο του
κάθε πολίτη χωριστά, αλλά και της κοινωνίας. Αυτό σημαίνει: και η μετάβαση από
την αντιπολίτευση στην Αντι-Πολίτευση είναι έργο και δικό μας, των απλών
πολιτών, των κομματικών στελεχών, των βουλευτών κ.ο.κ. Επαναλαμβάνω άλλη μια
φορά: Δεν υπάρχει σε καμία χώρα καμιά κατάντια που να μην την επιδιώκουν οι
μεν και να την ανέχονται οι δε.