Προοπτικές ­ προκλήσεις για την ένταξη στην ΟΝΕ

Ο διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος κ. Λ. Παπαδήμος την ώρα που παρουσιάζει την έκθεσή του για την ελληνική οικονομία

Ο διοικητής της Τραπέζης της Ελλάδος κ. Λουκάς Παπαδήμος, μιλώντας στους
μετόχους της Τραπέζης της Ελλάδος στην ετήσια γενική συνέλευση, τόνισε, μεταξύ
των άλλων:

«Κατά το 1997 συνεχίστηκε η πρόοδος προς τη σταθεροποίηση της
οικονομίας. Πράγματι, σημειώθηκε αξιόλογη επιβράδυνση του πληθωρισμού και
μείωση του δημόσιου ελλείμματος, ενώ ταυτόχρονα η οικονομική δραστηριότητα
διευρύνθηκε με ρυθμό ταχύτερο από τον αντίστοιχο μέσο όρο στην Ευρωπαϊκή
Ένωση. Επομένως, στη διάρκεια του προηγούμενου έτους υπήρξε ουσιαστική
βελτίωση των οικονομικών συνθηκών και επιτάχυνση της διαδικασίας ονομαστικής
αλλά και πραγματικής σύγκλισης της ελληνικής οικονομίας.

Ωστόσο, η πρόοδος προς τη σταθεροποίηση της οικονομίας δεν ήταν ικανή να
περιορίσει το εξωτερικό έλλειμμα, ενώ, παρά τον υψηλό ρυθμό ανόδου της
οικονομικής δραστηριότητας, δεν επιτεύχθηκε έστω και μερική απορρόφηση της ανεργίας.

Η ΔΡΑΧΜΗ

Οι ισχυρές πιέσεις στη δραχμή που εκδηλώθηκαν κατά τους τελευταίους δύο μήνες
του 1997 και στις αρχές του τρέχοντος έτους σημάδεψαν τις πρόσφατες
οικονομικές εξελίξεις. Η νομισματική αναταραχή στην Ανατολική Ασία, η οποία
είχε εξαιρετικά δυσμενείς επιπτώσεις στις αγορές συναλλάγματος και κεφαλαίων
σε πολλές αναδυόμενες οικονομίες, αποτέλεσε το έναυσμα για τις πιέσεις που
υπέστη η δραχμή τον Οκτώβριο του 1997 και συνέτεινε κατά διαστήματα στην
ενίσχυσή τους στους επόμενους μήνες. Ωστόσο, η έκταση και η διάρκεια αυτών των
πιέσεων αντανακλούσαν επίσης ορισμένα χαρακτηριστικά και αδυναμίες της
ελληνικής οικονομίας, που την έκαναν περισσότερο ευάλωτη, έναντι των άλλων
χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, στις ανησυχίες και προσδοκίες των αγορών και
δυσχέραιναν την αντιμετώπιση των πιέσεων.

Με την υποτίμηση της δραχμής ανακτήθηκε η ανταγωνιστικότητα που είχε απολεσθεί
συνεπεία του μείγματος οικονομικής πολιτικής που ασκήθηκε και της ανεπαρκούς
προσαρμογής της οικονομίας στην πειθαρχία που επέβαλε η πολιτική τής σχεδόν
σταθερής συναλλαγματικής ισοτιμίας κατά τα προηγούμενα τρία έτη. Η κεντρική
ισοτιμία της δραχμής στο ΜΣΙ είναι ρεαλιστική και κρίνεται συνεπής με την
αποκατάσταση ισορροπίας στις εξωτερικές συναλλαγές της χώρας. Συγχρόνως θα
επιτρέψει, μέσα από την αύξηση της εγχώριας παραγωγής για εξαγωγές και
εσωτερική κατανάλωση, υψηλότερο ρυθμό διατηρήσιμης οικονομικής μεγέθυνσης.
Επιπλέον, με την ένταξη της δραχμής στο ΜΣΙ, σε συνδυασμό με τη διακύμανση της
συναλλαγματικής ισοτιμίας εντός περιορισμένων ορίων, πληρούται εγκαίρως μια
βασική προϋπόθεση για τη συμμετοχή της χώρας στη νομισματική ένωση το 2001
και, ταυτόχρονα, υιοθετείται ένα πλαίσιο άσκησης νομισματικής και
συναλλαγματικής πολιτικής, το οποίο προάγει την εφαρμογή μακροοικονομικής
πολιτικής προσηλωμένης στην επίτευξη σταθερότητας.

Μετά την ένταξη της δραχμής στο ΜΣΙ και την προσαρμογή της ισοτιμίας, η
ελληνική οικονομία έχει πλέον εισέλθει σε ένα νέο στάδιο της διαδικασίας που
οδηγεί στην ευρωπαϊκή νομισματική ολοκλήρωση και δυνητικά έχει καλύτερες
αναπτυξιακές προοπτικές. Η επιτυχής όμως ολοκλήρωση της πορείας προς τη
νομισματική σταθερότητα και η αξιοποίηση των ευκαιριών για ταχύτερη και
διατηρήσιμη οικονομική ανάπτυξη δεν είναι δεδομένη. Εξαρτάται και από την
άσκηση κατάλληλης οικονομικής πολιτικής και από την ικανότητα των κοινωνικών
εταίρων και των οικονομικών φορέων να ενεργήσουν ορθολογικά, προκειμένου να
αξιοποιηθούν οι ευκαιρίες, αλλά και να ελαχιστοποιηθούν οι δυσμενείς
επιπτώσεις της υποτίμησης στον πληθωρισμό, στο εξωτερικό χρέος της χώρας και
στο κόστος εξυπηρέτησής του.

ΔΥΟ ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ

Οι προοπτικές της ελληνικής οικονομίας εξαρτώνται από την αποτελεσματική
αντιμετώπιση δύο προκλήσεων. Η άμεση πρόκληση είναι να περιοριστούν οι
πληθωριστικές επιπτώσεις της υποτίμησης και να διασφαλιστεί η ανακτηθείσα
διεθνής ανταγωνιστικότητα. Η ουσιαστικότερη όμως και πιο μακροπρόθεσμη
πρόκληση για την οικονομική πολιτική είναι να ολοκληρώσει εγκαίρως έως το 2001
την πορεία προς τη νομισματική σταθερότητα και την υιοθέτηση του ενιαίου
ευρωπαϊκού νομίσματος. Παράλληλα, να πραγματοποιήσει την αναδιάρθρωση και
ενίσχυση, ποσοτική και ποιοτική, του παραγωγικού δυναμικού της χώρας, ούτως
ώστε να επιτευχθεί υψηλός και διατηρήσιμος ρυθμός οικονομικής ανάπτυξης, ο
οποίος θα είναι συνεπής με την εξωτερική ισορροπία και θα συμβάλει στη μείωση
της ανεργίας.

Για την αντιμετώπιση της άμεσης πρόκλησης απαιτείται κατά πρώτο λόγο η
εφαρμογή αυστηρής νομισματικής πολιτικής, καθώς και των μέτρων δημοσιονομικής
εξυγίανσης και διαρθρωτικής προσαρμογής που εξήγγειλε η κυβέρνηση αμέσως μετά
την υποτίμηση. Σε σημαντικό όμως βαθμό, το μέγεθος και η διάρκεια των
επιπτώσεων της υποτίμησης στον πληθωρισμό εξαρτάται από τις αποφάσεις των
κοινωνικών εταίρων σχετικά με τις αμοιβές και τις τιμές. Οι αποφάσεις αυτές
πρέπει να είναι συνεπείς με την επιδιωκόμενη επιβράδυνση του πληθωρισμού κάτω
από 2% έως το τέλος του 1999 και, όπως ήδη αναφέρθηκε, να λαμβάνουν σοβαρά
υπόψη τα μεσοπρόθεσμα οφέλη από τη συγκρατημένη αύξηση του κόστους παραγωγής
και των τιμών τόσο για τα πραγματικά εισοδήματα όσο και για τη μελλοντική
κερδοφορία των επιχειρήσεων. Αντίθετα, οφέλη που απορρέουν αφενός από
ονομαστικές αυξήσεις αποδοχών, οι οποίες δεν συμβαδίζουν με τη μεσοπρόθεσμη
άνοδο της παραγωγικότητας, και αφετέρου από αδικαιολόγητη άνοδο των τιμών, που
διαβρώνει τη διεθνή ανταγωνιστικότητα της οικονομίας, αποδεικνύονται προσωρινά
και εξαφανίζονται με τον πληθωρισμό και τη συρρίκνωση της εγχώριας παραγωγής
και των πραγματικών εισοδημάτων.

Οι επισημάνσεις αυτές έχουν ιδιαίτερη σημασία για τη διατήρηση της
ανταγωνιστικότητας της ελληνικής οικονομίας εν όψει της προβλεπόμενης ένταξης
της χώρας στη νομισματική ένωση το 2001.

Η εξέλιξη των τιμών τις πρώτες εβδομάδες μετά την υποτίμηση είναι ενθαρρυντική
και αναμένεται βάσιμα ότι, εφόσον επιδειχθεί η αναγκαία αυτοσυγκράτηση και
υπευθυνότητα στον καθορισμό των αμοιβών κατά τις επικείμενες συλλογικές
διαπραγματεύσεις, ο πληθωρισμός θα αρχίσει να υποχωρεί από το θέρος.

Προκειμένου να αντιμετωπιστούν οι βασικές μεσοπρόθεσμες προκλήσεις για την
οικονομική πολιτική, δηλαδή η υιοθέτηση του ενιαίου νομίσματος το 2001 και η
επίτευξη υψηλού και διατηρήσιμου ρυθμού οικονομικής μεγέθυνσης, απαιτούνται
συστηματικές ενέργειες προς δύο κατευθύνσεις: τη δημοσιονομική εξυγίανση και
τη διαρθρωτική προσαρμογή.

ΕΠΙΜΟΝΗ ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΑ

Για την ολοκλήρωση της δημοσιονομικής εξυγίανσης θα χρειαστεί διαρκής και
επίμονη προσπάθεια, παρά την πολύ μεγάλη πρόοδο που έχει σημειωθεί τα
τελευταία έτη στη μείωση του δημόσιου ελλείμματος. Οι λόγοι είναι τρεις: το
υψηλό δημόσιο χρέος σε σχέση με το ΑΕΠ, οι προβλεπόμενες δημογραφικές
εξελίξεις σε συνδυασμό με τα μεγάλα ελλείμματα των βασικών ασφαλιστικών
ταμείων και οι συσσωρευμένες υποχρεώσεις φορέων και επιχειρήσεων εκτός του
κυβερνητικού τομέα, που τελικά ενδέχεται να επιβαρύνουν τον κρατικό
προϋπολογισμό. Αν πρόκειται να επιτευχθεί σταδιακή και συστηματική μείωση του
δημόσιου χρέους ως ποσοστού του ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος μέσα σε εύλογο
χρονικό διάστημα, ο κυβερνητικός τομέας θα πρέπει να έχει πρωτογενή
πλεονάσματα της τάξεως του 6% του ΑΕΠ επί σειρά ετών. Τέτοια πλεονάσματα
μπορούν να διατηρηθούν κυρίως με τρεις τρόπους: με την περιστολή των δαπανών
του κράτους και άλλων δημόσιων φορέων, την αναδιάρθρωση του συστήματος
κοινωνικής ασφάλισης και την αύξηση των εσόδων μέσω αφενός της διεύρυνσης της
φορολογικής βάσης και του περιορισμού της φοροδιαφυγής και αφετέρου της
αποκρατικοποίησης δημοσίων επιχειρήσεων. Τα περιθώρια αύξησης των εσόδων μέσω
αύξησης των συντελεστών της άμεσης και έμμεσης φορολογίας ή επιβολής νέων
φόρων έχουν ουσιαστικά εξαντληθεί όχι μόνο για λόγους κοινωνικής δικαιοσύνης,
αλλά και λόγω των επιπτώσεων στη διεθνή ανταγωνιστικότητα της οικονομίας. Οι
θεσμικές και διαρθρωτικές ρυθμίσεις που έχει εισαγάγει η κυβέρνηση για την
περιστολή των δαπανών, τον οργανωτικό και λειτουργικό εκσυγχρονισμό των
δημοσίων επιχειρήσεων και οργανισμών, καθώς και για την αποτελεσματικότερη
καταπολέμηση της φοροδιαφυγής, επιβάλλεται να υλοποιηθούν αποτελεσματικά.

Για να πραγματοποιηθεί όμως η αναγκαία σταδιακή μείωση των δαπανών, θα
απαιτηθούν πρόσθετες διαρθρωτικές παρεμβάσεις, καθώς και περιορισμός του
μεγέθους και των δραστηριοτήτων του δημόσιου τομέα.

ΟΙ ΤΡΑΠΕΖΕΣ

Το ελληνικό τραπεζικό σύστημα έχει απελευθερωθεί από τους πιστωτικούς και
συναλλαγματικούς περιορισμούς και έχει κάνει αξιοσημείωτα βήματα προόδου προς
τον τεχνολογικό εκσυγχρονισμό και την αναβάθμιση των υπηρεσιών που προσφέρει.
Εξακολουθεί όμως να βρίσκεται σε ιδιαίτερα μεγάλο βαθμό κάτω από τον άμεσο ή
έμμεσο έλεγχο του κράτους και να χαρακτηρίζεται από υψηλό λειτουργικό κόστος,
καθώς και θεσμικές και οργανωτικές δυσκαμψίες και ανεπάρκειες. Η επίσπευση των
αποκρατικοποιήσεων που προωθεί η κυβέρνηση αποτελεί ιδιαίτερα σημαντικό βήμα
προς τη σωστή κατεύθυνση. Επίσης, πολύ θετική εξέλιξη αποτελεί η αναδιάρθρωση
του πιστωτικού συστήματος που άρχισε να συντελείται με τη συγχώνευση
συνδεδεμένων τραπεζών και άλλων χρηματοοικονομικών ιδρυμάτων. Οι διοικήσεις
των ελληνικών πιστωτικών ιδρυμάτων έχουν επίγνωση των μεταβολών που
απαιτούνται για να αντεπεξέλθουν στις προκλήσεις που αντιμετωπίζουν. Η άμεση
προώθηση αυτών των μεταβολών καθίσταται επιτακτική σε ορισμένα υπό κρατικό
έλεγχο πιστωτικά ιδρύματα, προκειμένου να συνεχίσουν επιτυχώς τη λειτουργία
τους μέσα στο νέο εγχώριο και διεθνές ανταγωνιστικό περιβάλλον. Παράλληλα, το
κράτος πρέπει να συνδράμει την προσπάθεια αυτή και να ενισχύσει την
ανταγωνιστικότητα του χρηματοπιστωτικού συστήματος κυρίως με δύο τρόπους:
πρώτον, καταργώντας τις ειδικές φορολογικές επιβαρύνσεις, που μετακυλίονται
στους καταναλωτές και τις επιχειρήσεις, θέτουν σε μειονεκτική θέση τα εγχώρια
πιστωτικά ιδρύματα και οδηγούν σε μετατόπιση της παροχής των
χρηματοοικονομικών υπηρεσιών στο εξωτερικό και, δεύτερον, μεταβάλλοντας το
ισχύον θεσμικό πλαίσιο με σκοπό να βελτιωθεί η παραγωγικότητα και κινητικότητα
των εργαζομένων και να καταστεί αποτελεσματικότερη η διαχείριση των τραπεζών
από τις διοικήσεις τους».