ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Το κτήμα Τατοΐου

Η πρόσφατη ανακίνηση του θέματος της περιουσίας του «τέως» στο Ευρωπαϊκό
Δικαστήριο έφερε ξανά στην επιφάνεια ένα θέμα που εκκρεμεί εδώ και 25 χρόνια,
από την εποχή δηλαδή που με τον Ν. 225/1973 καταργείται ο θεσμός της βασιλείας
στην Ελλάδα και το τμήμα Τατοΐου (μαζί με τα υπόλοιπα περιουσιακά στοιχεία της
δυναστείας) περιέρχονται στο Δημόσιο.

Η ΑΠΟΦΑΣΗ βέβαια αυτή του ελληνικού κράτους θα αμφισβητηθεί από την πλευρά της
πρώην βασιλικής οικογένειας και η υπόθεση θα πάρει τον δρόμο των δικαστηρίων.
Θυμίζουμε για την ιστορία τις αντικρουόμενες αποφάσεις του Αρείου Πάγου και
του Συμβουλίου της Επικρατείας, όπως και την πολύ παλιότερη (1924)
απαλλοτρίωση του κτήματος υπέρ του Δημοσίου, καθεστώς όμως που ανατράπηκε με
την παλινόρθωση της βασιλείας το 1936. Πρόθεσή μου όμως δεν είναι τώρα να μπω
στην ουσία της διαφοράς και στα εκατέρωθεν επιχειρήματα ­ άλλωστε το ζήτημα
δεν είναι καθαρά νομικό μια και έχει φορτισθεί από πολιτικές και ιδεολογικές
προεκτάσεις. Θα άξιζε όμως να φωτίσουμε μια άλλη πτυχή του θέματος, που η
δημόσια συζήτηση φαίνεται να παραβλέπει και που αφορά την τύχη του δασικού
οικοσυστήματος, μετά την αλλαγή του ιδιοκτησιακού καθεστώτος.

Σύμφωνα με μια πρόσφατη εκτενή και εξαιρετικής ποιότητας μελέτη που εκπόνησε
το δασαρχείο της Πάρνηθας και της οποίας αντίγραφο είχε την ευγενή καλοσύνη να
μου στείλει ο δασάρχης κ. Αμοργιανιώτης, το κτήμα Τατοΐου, συνολικής έκτασης
42.000 στρεμμάτων, είναι ίσως το αξιολογότερο τμήμα του Εθνικού Δρυμού όπου
«επικρατούν όλες οι κύριες και δευτερεύουσες φυτοδιαπλάσεις που καταγράφηκαν
στην Πάρνηθα». Εκτός από τη μεγάλη ποικιλία των δασικών ειδών, την παραποτάμια
βλάστηση, τα διάφορα είδη μακίας και τα εκτεταμένα φυσικά λιβάδια, στην
περιοχή υπήρχαν, τουλάχιστον μέχρι πρόσφατα, περί τα 200 ελάφια, αλλά και
ζαρκάδια και λαγοί και πέρδικες και τσακάλια και αλεπούδες.

Από το 1884, το δάσος του Τατοΐου βρισκόταν κάτω από καθεστώς επιστημονικής
διαχείρισης, στην αρχή από Δανούς, στη συνέχεια από Γερμανούς και τέλος από
Έλληνες δασολόγους. Κοντά σ’ αυτούς ένα πολυπληθές προσωπικό ασχολούνταν
συστηματικά με την δασοπονία, την (προσαρμοσμένη) γεωργία, την ελεγχόμενη
κτηνοτροφία, τη μελισσοκομία και φυσικά την προστασία του δάσους από
λαθροθήρες, εμπρηστές και καταπατητές. Μέσα στην ίδια περιοχή υπήρχαν ακόμη,
εκτός από τα «ανάκτορα» και τα βοηθητικά τους κτίσματα, δασοφυλάκια,
πυροφυλάκια, κατοικίες δασεργατών, ξυλουργεία, αποθήκες, βουστάσια,
ιπποστάσια, γαλακτοκομεία, οινοποιεία κ.λπ., συνθέτοντας ένα πολυπαραγωγικό
σύστημα που βρισκόταν σε απόλυτη αρμονία με το φυσικό περιβάλλον. Βέβαια, το
κτήμα «δεν ανήκε στον λαό» και τόσο τα οικονομικά όσο και τα αισθητικά οφέλη
τα καρπωνόταν μια ολιγαρχία, που όμως, όπως άλλωστε κι άλλες τέτοιες μορφές
εξουσίας στο παρελθόν, είχαν μια, έστω και αριστοκρατικής προέλευσης,
προχωρημένη οικολογική συνείδηση.

Τι έγινε όμως μετά την πολιτειακή αλλαγή; Απλούστατα, οι νέοι ιδιοκτήτες,
δηλαδή το Ελληνικό Δημόσιο, εγκατέλειψε το κτήμα στην τύχη του. Το προσωπικό
μειώθηκε στα 4 μόλις άτομα, τα κτίρια ρήμαξαν, οι παραγωγικές δραστηριότητες
κατέρρευσαν. Το ίδιο το δάσος κινδυνεύει από τις γειτονικές οικιστικές
πιέσεις, με μεγαλύτερη από τις απειλές την περίφημη Ιπποκράτειο Πολιτεία, αλλά
και την Κοινότητα Κρυονερίου που έκανε πλήθος (προφανώς παράνομων) γεωτρήσεων
μέσα σε καθαρά δασική και προστατευόμενη περιοχή, κατασκεύασε αντλιοστάσια και
σχετικά πρόσφατα κατέλαβε αγροτική έκταση 26 στρεμμάτων που την μετέτρεψε σε
νεκροταφείο. Νέες εποχές, θα μου πείτε, νέες ανάγκες, νέα ήθη. Όμως τι είναι
εκείνο που εμποδίζει τους νεοέλληνες και το ελληνικό κράτος ειδικότερα να
ξεπερνούν με γόνιμο και δημιουργικό τρόπο το παρελθόν τους; Γιατί πρέπει
δηλαδή μια πραγματικά υποδειγματική μορφή διαχείρισης να πετιέται στα
σκουπίδια, μόνο και μόνο γιατί είχε τη σφραγίδα ενός, καταδικασμένου άλλωστε
από τα πράγματα και την ιστορική συγκυρία, μοναρχικού πολιτεύματος;

Το κτήμα Τατοΐου θα μπορούσε πράγματι να αποδοθεί στο κοινωνικό σύνολο. Όχι,
όμως, ως χώρος ασυδοσίας και ως υποδοχέας ελπίδων για μελλοντική
οικοπεδοποίηση. Το μοντέλο υπάρχει. Αρκεί να το επαναλάβουμε μέσα στις νέες
συνθήκες. Η οικολογική λύση θα ήταν ο καλύτερος συμβιβασμός στην παρούσα
διαμάχη. Άλλωστε, η τέως βασιλική οικογένεια φάνηκε κάποια στιγμή να συζητά
την «υπό όρους παραίτηση από το κληρονομικό της δικαίωμα». Αντίθετα, με την
παράταση της εκκρεμότητας, μπορεί μεν να σώζουμε το γόητρο της Δημοκρατίας,
αλλά σίγουρα χάνουμε το δάσος.