ΑΦΙΕΡΩΜΑ Συζητούσε για τον θάνατο

Καραμανλής – Λαμπρίας. Ο ευρωβουλευτής είχε γνωρίσει καλά τον ιδρυτή της Ν.Δ. Τριάντα χρόνια δίπλα του…

Ο Καραμανλής συζητούσε για τον θάνατο, ειδικά τα τελευταία χρόνια: «Εγώ του
έλεγα ότι προτιμώ τις… βιβλικές ηλικίες ­ 600, 700 ετών ­ κι εκείνος γελούσε
τρανταχτά. Αλλά τον απασχολούσε το θέμα, είχε την αγωνία όλων των ανθρώπων ­
από πού ερχόμαστε, ποιος είναι ο προορισμός μας. Ήρεμες συζητήσεις, αλλά δεν
το απέφευγε, όπως εγώ…».

ΚΑΘΙΣΜΕΝΟΣ στο μικρό γραφείο του 4ου ορόφου της Νεοφύτου Βάμβα 10,
περιτριγυρισμένος από βιβλία, ο κ. Τ. Λαμπρίας δεν σταματάει τη διήγηση παρά
για να απαντήσει στο τηλέφωνο, που χτυπά περίπου συνεχώς. Δείχνει
συμβιβασμένος με την ιδέα της απώλειας του φίλου του, αλλά η στιγμή που θα τον
δει με την οπτική ενός απλού παρατηρητή, μοιάζει ακόμα πολύ μακρινή: «Από το
’68, στο Παρίσι, ως την τελευταία φορά που τον είδα, δεν τον άκουσα να λέει
κακή κουβέντα», απαντά στη «φιλολογία για την αυστηρότητά του»..

«Λένε πολλά. Ότι κατέβαζε… καντήλια, ότι χρησιμοποιούσε βαριές εκφράσεις
όταν μιλούσε στους συνεργάτες του. Εγώ δεν τον γνώρισα στην πρώτη οκταετία ­
αλλά για μετά, καταθέτω τη μαρτυρία μου. Είναι πάντως αλήθεια ότι υπήρχε ένας
αυταρχισμός στην έκφραση της αξίωσής του προς τους υπουργούς να εργάζονται…
μέχρι λιποθυμίας», λέει με κομψό τρόπο ­ και εξ ιδίας πείρας, προφανώς…

Ο κ. Λαμπρίας διαθέτει στη βιβλιοθήκη του σχεδόν όλα όσα έχουν γραφεί για τον
Κωνσταντίνο Καραμανλή ­ άλλωστε, έχει γράψει και ο ίδιος για εκείνον: Θυμάται
ότι το «Στη σκιά ενός Μεγάλου» ­ και για όσους δεν το έχουν διαβάσει, είναι
σαφές ποιος ήταν στη σκιά και ποιος ήταν ο Μεγάλος ­ ο Καραμανλής δεν το είχε
διαβάσει πριν από την έκδοσή του. Όμως, το βιβλίο «Επίλεκτα Κείμενα», το είχε
μελετήσει εμβριθώς από πριν ­ «βλέπεις, εκείνο ήταν μια επιλογή από δικά του
κείμενα. Εγώ έκανα την επιλογή και κάποια μικρά σχόλια. Έτσι, ήθελε να έχει
γνώμη», θυμάται ο ευρωβουλευτής ­ που συμπληρώνει ότι ο Καραμανλής τού είχε
ζητήσει να αναβάλει την έκδοση (και έτσι έγινε, βεβαίως…), μιας και το
βιβλίο ήταν έτοιμο από την περίοδο της δεύτερης προεδρίας Καραμανλή «και
κάποια λόγια θα μπορούσαν να παρεξηγηθούν και να γίνει πολιτική εκμετάλλευση»..

Ο κ. Λαμπρίας θυμάται κι άλλα τέτοια «προβλήματα» που του δημιούργησε η φιλική
σχέση με τον Κωνσταντίνο Καραμανλή: «Όταν αποχώρησε από την ηγεσία της Ν.Δ.
και γινόταν η εκλογή του διαδόχου του, εγώ έβγαζα εφημερίδα. Ήταν τότε Ράλλης
εναντίον Αβέρωφ. Ε, αν ψάξετε και σήμερα τα όσα γράφαμε εκείνες τις ημέρες, θα
δείτε πως κρατήσαμε αποστάσεις κι από τους δύο με… φαρμακευτική ακρίβεια,
γιατί ο Καραμανλής φοβόταν ότι κάποιος από τους δύο υποψηφίους θα μπορούσε να
διαμαρτυρηθεί ότι, μέσου εμού, ο πρόεδρος έστελνε το μήνυμα για το ποιον στηρίζει».

Θυμάται ότι σε όλες τις εσωκομματικές διαδικασίες που ακολούθησαν την
αποχώρησή του από την προεδρία της Ν.Δ., ο Καραμανλής είχε προκαλέσει τη
δυσαρέσκεια των «δικών του παιδιών»: Κι ο Αβέρωφ, κι ο Ράλλης αργότερα, κι ο
Στεφανόπουλος δυσαρεστήθηκαν ­ «αλλά εκείνος πίστευε ότι δεν έπρεπε να γίνεται
μέρος της εσωκομματικής διαμάχης. “Θα κάνω κακό και σ’ εκείνους και σ’ εμένα
αν μπλεχτώ”», έλεγε σε όλες τις περιπτώσεις.

«ΜΗΝ ΚΟΡΟΪΔΕΥΟΜΑΣΤΕ. Το θέμα των βάσεων, για παράδειγμα, εκείνη η φόρμουλα με
τις βάσεις των Αμερικανών που έμεναν αλλά ο… αγώνας δικαιωνόταν», γελάει ο
κ. Τ. Λαμπρίας, «ήταν ένα “κομπρομί” μεταξύ Παπανδρέου και Καραμανλή».

Ο ευρωβουλευτής έχει πολλά να θυμηθεί για το πώς έβλεπε ο ιδρυτής της Ν.Δ. τον
ιδρυτή του ΠΑΣΟΚ ­ «έχεις αντιληφθεί ότι και η ιδέα της “συγκατοίκησης” με τον
Καραμανλή και τον Παπανδρέου ξεκίνησε; Και όχι μόνο σ’ εμάς, πανευρωπαϊκά
μιλάω». Πάντως, την περίοδο της χούντας, όχι συγκατοίκηση, αλλά ούτε συνάντηση
δεν ήθελε ο Καραμανλής ­ «τον Αύγουστο ή τον Σεπτέμβριο του ’68 εγώ ήμουν στο
Παρίσι.

Με συνάντησε ο κ. Μ. Πλωρίτης και μου είπε ότι ο Ανδρέας ήθελε συνάντηση με
τον Πρόεδρο. Ε, ο Καραμανλής δεν δέχτηκε ­ αισθανόταν “ηθικά δολοφονημένος” με
τα όσα συνέβησαν μετά το ’63, όταν είχαν προσπαθήσει να τον σύρουν ακόμα και
στο Ειδικό Δικαστήριο».

Πάντως, ο κ. Λαμπρίας έχει την αίσθηση ότι ο Καραμανλής μετά το ’74 «δεν είχε
απλώς ανοχή, αλλά κατανόηση και εκτίμηση, κυρίως για την επικοινωνιακή
ικανότητα του Παπανδρέου».

«Άλλωστε, την περίοδο της συγκατοίκησης, σε ελάχιστες περιπτώσεις προέκυψαν
τριβές μεταξύ τους ­ και αυτές δεν βγήκαν στην επιφάνεια», υποστηρίζει σήμερα
ο κ. Λαμπρίας.

«Θα με κατηγορήσετε για άκρατο καραμανλισμό», συνεχίζει ο ευρωβουλευτής, «αλλά
ο Καραμανλής ­ σκεφτείτε το ­ ήταν επιδρομέας στην πολιτική σκηνή και ειδικά
στη συντηρητική παράταξη. Δεν είχε καταγωγή από πολιτικό τζάκι ούτε ανήκε στο
οικονομικό κατεστημένο. Ήταν επιδρομέας ­ και ένιωθε τέτοιος», συνεχίζει.

Μάλιστα, αναφέρει ότι και τα περί «σοσιαλμανίας» του από εκείνους τους κύκλους
προέρχονταν, αλλά και η καχυποψία «ορισμένων ξένων παραγόντων» δεν ήταν μόνον
για τον Ανδρέα.

ΥΣΤΕΡΟΦΗΜΙΑ; «Ο Καραμανλής δυσαρέστως μπήκε στην υπόθεση των αρχείων του, στην
αρχή. Το ίδιο και με το Ίδρυμα ­ ήταν ιδέα του Τσάτσου», λέει σήμερα ο κ. Τ.
Λαμπρίας και σημειώνει ότι «ο Καραμανλής συνήθιζε να λέει ότι ο πολιτικός
είναι για τη δράση κι όχι για τη διευθέτηση της προσωπικής του ιστορίας».

Και τότε πώς εξηγείται όλη αυτή η ενασχόληση; Όλη αυτή η σχολαστικότητα;
«Πρέπει να καταλάβετε ότι ο Καραμανλής είχε ως μοναδικό πραγματικό του βίωμα
την πολιτική. Ήταν ένας τρόπος για να μην πιστέψει την απόσυρσή του. Ένας
τρόπος για να είναι πάντοτε κοντά στην πολιτική. Αλλά και ένας τρόπος για να
ελέγξει τον εαυτό του, με τα δικά του κριτήρια».

Ο κ. Λαμπρίας υποστηρίζει ότι για τον Καραμανλή όλη αυτή η διαδικασία του
αυτελέγχου μέσω της δημιουργίας των αρχείων του ήταν και βασανιστική: «Το είχε
μέσα του: “Έκανα άραγε το σωστό; Μπορούσα να κάνω κάτι καλύτερο;”».

Η αλήθεια είναι πάντως ότι ο Καραμανλής δεν είχε πάντοτε την ίδια σχέση με την
υστεροφημία: «Την περίοδο της αυτοεξορίας του αρκετοί τον είχαν προσεγγίσει
για την έκδοση των απομνημονευμάτων του ­ κάποιος αμερικανικός οίκος, μάλιστα,
του είχε προσφέρει ένα σεβαστό ποσόν, αλλά εκείνος είχε αρνηθεί. Κι ούτε είχε
ενθαρρύνει κανέναν να ασχοληθεί με όλα αυτά»..