Η Δεξιά δεν θα κέρδιζε τη μεγάλη μάχη

Η συμφωνία Παπανδρέου – Κανελλόπουλου τον Δεκέμβριο του 1966, η οποία
φιλοδοξούσε να οδηγήσει στη διενέργεια εκλογών τον Μάιο του 1967, ήταν
απαραίτητο, για να τελεσφορήσει, να βασιστεί σε μια νηφάλια εκτίμηση του
εκλογικού συσχετισμού δυνάμεων. Να γίνει δηλαδή αποδεκτό, από τις διάφορες
συνιστώσες της συντηρητικής παράταξης, ότι το σύνολο των δυνάμεων που στήριζαν
τη βασιλική παρέμβαση του 1965, δεν ξεπερνούσε κατά κανέναν τρόπο το 45% και
ότι επομένως δεν μπορούσε να υπάρξει κυβερνητικό σχήμα χωρίς τη συμμετοχή της
Ε.Κ. Το όριο του 45%, που συνεπάγεται ένα αντίστοιχο 55% ως ελάχιστο όριο για
τις δυνάμεις του Κέντρου και της Αριστεράς, προκύπτει αβίαστα από όλες τις
διαθέσιμες εκτιμήσεις της εποχής.

ΣΤΙΣ 20/9/66 ο Π. Κανελλόπουλος ­ που ήταν μαζί με τον Σπ. Θεοτόκη και ο πλέον
αισιόδοξος από τους ηγέτες της Δεξιάς ­ γράφει στον Κ. Καραμανλή: «Η ΕΡΕ
ευρίσκεται κατ’ εμέ σήμερα στο 40 έως 43% (…). Ορισμένοι “αποστάται” θα
εκλεγούν ως άτομα (λόγω της τοπικής των βάσεων), αλλά ως πανελλήνιον κόμμα δεν
θα παρουσιάσουν τίποτε». Την ίδια ουσιαστικά πρόβλεψη, απλώς με περισσότερη
ακόμα αισιοδοξία ως προς τις πολιτικές της επιπτώσεις, επαναλαμβάνει ο Π.
Κανελλόπουλος στις 16/3/67 στον Κ. Καραμανλή, σημειώνοντας «Η ΕΡΕ θα έλθη
πιθανότα (η πιθανότης είναι μεγάλη) πρώτο κόμμα», άποψη την οποία συμμεριζόταν
και ο Σπ. Θεοτόκης, όπως αναφέρει σε μεταγενέστερη επιστολή του («Η ΕΡΕ κατά
πάσαν πιθανότητα θα εξήρχετο τελικώς εκ των καλπών πρώτο κόμμα με διαφορά 3-4
εδρών έναντι της Ενώσεως Κέντρου», «Καθημερινή», 22/4/74). Σε συνομιλία του
εξάλλου με τον Π. Κόντα στα τέλη Φεβρουαρίου 1967, ο Π. Κανελλόπουλος
υποστήριξε ότι η ΕΡΕ θα συγκεντρώσει με απλή αναλογική 135-136 έδρες (Π.
Κόντας προς Κ. Καραμανλή, 1/3/67, αδημοσίευτο). Με βάση το στοιχείο αυτό και
τις εκτιμήσεις Θεοτόκη, η πρόβλεψη για τη συνολική κατανομή των εδρών, την
οποία φαίνεται να υιοθετούσε η αισιόδοξη μερίδα της ηγεσίας της ΕΡΕ πρέπει να
ήταν: ΕΡΕ 135-136, Ε.Κ. 132, ΕΔΑ 28, ΦΙΔΗΚ 4-5.

*Το όριο του 45% επανεμφανίζεται επίσης στην ενημέρωση του Κ. Καραμανλή από
τον Βασ. Βασιλείου στις 9/2/67: «Η ΚΥΠ προβλέπει ότι η ΕΡΕ δεν θα υπερβή το
40% και οι αποστάτες το 3-5%. Βλέπει δηλαδή ότι η Ε.Κ. με την ΕΔΑ θα έχουν
55%. Ενώ σαφώς δυσμενέστερη για τη Δεξιά είναι η απ’ ευθείας ενημέρωση του Κ.
Καραμανλή από τον διοικητή της ΚΥΠ, στρατηγό Παπαγεωργόπουλο, στις 27/2/67:
«Εκ της μέχρι τούδε σφυγμομετρήσεως της κοινής γνώμης (…) η συνολική
εκλογική δύναμις ΕΡΕ-ΦΙΔΗΚ-Κ.Π. ανέρχεται περίπου εις το ποσοστόν 40%» (αδημοσίευτο).

*Η εκδοχή ότι ο συσχετισμός δυνάμεων μπορεί να βρισκόταν πιο κοντά στο 40/60
αντί για το 45/55, φαίνεται μάλιστα ότι αποτελούσε την κυρίαρχη άποψη μεταξύ
των στελεχών της συντηρητικής παράταξης. Έτσι, π.χ., ο Κ. Παπακωνσταντίνου
έγραφε στον Κ. Καραμανλή στις 5/2/67: «Δεν είναι (…) ευχερής η απάντησις εάν
εφθάσαμεν εις το ποσοστόν του Νοεμβρίου 1963 [δηλαδή στο 39,4%] ή και αν το
υπερέβημεν». Σε αυτές τις απόψεις αναφέρεται εξάλλου και ο Π. Κανελλόπουλος
(επιστολή σε Κ. Καραμανλή 20/9/66), σημειώνοντας ότι: «Αλλοίμονον εάν ήτο
(…) αληθές» ότι «τα 60% και παραπάνω (κατ’ εμέ παρακάτω) του λαού, δηλαδή
των ηνωμένων δυνάμεων Κέντρου και Αριστεράς είναι αντεθνικά».

Παναγιώτης Κανελλόπουλος: Δεν αποδέχθηκε ότι η απόφαση του Στρατοδικείου έκλεινε την υπόθεση ΑΣΠΙΔΑ

*Η εκτίμηση ότι ο συσχετισμός δυνάμεων βρισκόταν κάπου μεταξύ των δύο ορίων
που αναφέρθηκαν προηγουμένως, ενισχύεται επίσης και από δύο επιπλέον στοιχεία.

Πρώτον, η συνολική κυκλοφορία των αθηναϊκών εφημερίδων κατά την
πενταετία 1962-66, με βάση την πολιτική τους τοποθέτηση, απεικονίζεται στο διάγραμμα.

Δεύτερον, από μοναδική διαθέσιμη δημοσκόπηση της περιόδου (πιθανότατα
Μάρτιος 1967), η οποία έχει μόνον αποσπασματικά δημοσιευθεί (Αντί, τ. 87,
3/12/77, σ. 8-11) και χωρίς να προσδιορίζεται ούτε ο πελάτης ούτε το
ινστιτούτο που την διεξήγαγε (πιθανότητα το Ινστιτούτο Ερευνών Επικοινωνίας) ­
προκύπτει μια σχετική σταθερότητα των κομματικών ταυτίσεων, σε σύγκριση με το
1964 και περιορισμένος μόνον αριθμός μετακινούμενων ψηφοφόρων: 70% δηλώνουν
ότι θα ψηφίσουν το ίδιο κόμμα και μόνο 6% ότι θα ψηφίσουν διαφορετικά (το 24%
δεν απαντά). Επίσης, από την ίδια δημοσκόπηση προκύπτει μία σαφής «παράσταση
νίκης» για την Ε.Κ.: το 47% πιστεύει ότι θα έρθει πρώτο κόμμα, έναντι μόνο 22%
για την ΕΡΕ. Τέλος, με βάση την ερώτηση για τον καταλληλότερο πρωθυπουργό
(όπου συμπεριλαμβάνεται και το όνομα του Κ. Καραμανλή), οι προτιμήσεις
μοιράζονται σε:

­ 27% για τη Δεξιά (Κ. Καραμανλής 21%, Π. Κανελλόπουλος 4% και Σπ. Μαρκεζίνης 2%).

­ 32% για Κέντρο και Αριστερά (Α. Παπανδρέου 16%, Γ. Παπανδρέου 13% και Ι.
Πασσαλίδης 3%).

Με βάση τα όσα αναφέρθηκαν προηγουμένως, ο πιθανότερος συσχετισμός δυνάμεων
που θα προέκυπτε από τις προγραμματισμένες για τις 28 Μαΐου 1967 εκλογές ήταν:

Ε.Κ. 45%

ΕΡΕ 30%

ΕΔΑ 12%

ΦΙΔΗΚ 3%

Για τη διαμόρφωση της πιο πάνω εκτίμησης και κυρίως για τον επιμερισμό της
συνολικής δύναμης του Κέντρου και της Αριστεράς, μεταξύ Ε.Κ. και ΕΔΑ,
πιθανολογείται μία ελαφρά μείωση της εκλογικής δύναμης της ΕΔΑ, σε σύγκριση με
το 1964, όταν η επιρροή της συνυπολογιζόμενου και του εκλογικού ελιγμού ήταν
13,3%. Η εκτίμηση αυτή βασίζεται στη μείωση που εμφάνισε τόσο η οργανωμένη
δύναμη της ΕΔΑ, όσο και η κυκλοφορία των εφημερίδων της το 1966 σε σύγκριση με
την προηγούμενη διετία (μέσος όρος 36.900 φύλλα ημερησίως, έναντι 44.700 το
1965 και 42.900 το 1964).

Αν η εκτίμηση που διατυπώθηκε προηγουμένως βρίσκεται κοντά στην
πραγματικότητα, δύο θα μπορούσαν να είναι τα διακυβεύματα των σχεδιαζόμενων εκλογών:

α) Αν θα υπήρχε αυτοδύναμη κοινοβουλευτική πλειοψηφία για την Ένωση Κέντρου.
Στις αρχές Ιανουαρίου 1967, τόσο ο Π. Κανελλόπουλος όσο και ο Δ. Μπίτσιος
φαίνεται ότι ήσαν βέβαιοι ότι ένα τέτοιο ενδεχόμενο αποκλείεται (όπως
προκύπτει από συζήτησή τους με τον Κ. Τσάτσο, στις 21/1, την οποία ο
τελευταίος μεταφέρει με επιστολή του την επομένη στον Κ. Καραμανλή, χωρίς όμως
να συμμερίζεται την αισιοδοξία τους).

Γεώργιος Παπανδρέου. Είχε αποκρύψει από τον Ανδρέα τις λεπτομέρειες από τη συμφωνία του Δεκεμβρίου με το βασιλιά

Αντίστοιχες εκτιμήσεις πρέπει να έκανε και ο Α. Παπανδρέου και αυτό ίσως
εξηγεί τη βίαιη αντίδρασή του εναντίον της κυβέρνησης Παρασκευόπουλου. Γιατί
κατά τα άλλα είναι δεδομένο ότι ήδη από τα τέλη Σεπτεμβρίου, ο Ανδρέας
Παπανδρέου γνώριζε τις συμβιβαστικές προτάσεις που είχε απευθύνει ο Γ.
Παπανδρέου στον βασιλιά. Αυτό που πιθανόν αγνοούσε ήταν τις λεπτομέρειες που
οδήγησαν στην υπογραφή της συμφωνίας του Δεκεμβρίου, τις οποίες είναι λογικό
να υποθέσει κανείς ότι ο Γ. Παπανδρέου απέκρυψε από τον Ανδρέα, φοβούμενος ότι
πιθανόν να τορπίλιζε τη συμφωνία την τελευταία στιγμή. Στην ίδια ουσιαστική
εκτίμηση (ότι δηλαδή η Ε.Κ. δεν θα έχει απόλυτη πλειοψηφία, αλλά μόνο σχετική)
αναφέρεται εξάλλου και η προκλητική δήλωση του Α. Παπανδρέου στις 21/2/67, για
ορκωμοσία, αμέσως μετά τις εκλογές, της νέας κυβέρνησης, χωρίς να πάρει εντολή
από τον βασιλιά.

Η βίαιη πολιτική αντίδραση της ανδρεϊκής πτέρυγας και η εσωκομματική κρίση που
γνώρισε η Ε.Κ. από τις 20/12/66 μέχρι τις 10/1/67, φαίνεται επομένως ότι
αφορούσε περισσότερο τη μεθόδευση και λιγότερο την ουσία. Και σε κάθε
περίπτωση δεν φαίνεται να ανταποκρίνεται στην αλήθεια ο ισχυρισμός που
προέβαλε, τόσο εκείνη την εποχή όσο και αργότερα, ο Α. Παπανδρέου, ότι δηλαδή
αγνοούσε τα πάντα σχετικά με τις διαπραγματεύσεις. Άλλωστε, η συζήτηση που
είχε στις 17/12/66 με τον Άνσουτζ και η οποία αφορούσε τη μεθόδευση της
προσωπικής του συμφιλίωσης με τον Κωνσταντίνο, είναι προφανές ότι βασιζόταν
στην ήδη πραγματοποιημένη συμφιλίωση του Γ. Παπανδρέου με τον βασιλιά.

Επομένως, με βάση την κυκλοφορία των εφημερίδων, ο συσχετισμός δυνάμεων στα τέλη του 1966, φαίνεται να προσεγγίζει περισσότερο εκείνον του 1963, δηλαδή 56,5% για το Κέντρο και την Αριστερά και 43,5% για τη Δεξιά

Αμφιβολίες, ως προς τις δυνατότητες της Ε.Κ. να εξασφαλίσει αυτοδύναμη
πλειοψηφία φαίνεται ότι είχε και ο Γ. Παπανδρέου, όπως προκύπτει και από τη
συνομιλία του με τον Φ. Τάλμποτ στις 31/1/67. Αυτό πάντως δεν έδειχνε να τον
ενοχλεί, και είχε άλλωστε αποδεχτεί πλήρως αυτό το ενδεχόμενο, συμφωνώντας με
την καθιέρωση της απλής αναλογικής, η υιοθέτηση της οποίαε συνεπάγετο ένα
ελάχιστο όριο 46% για την κατάκτηση της κοινοβουλευτικής αυτοδυναμίας. Εκείνο,
πάντως, που προκαλεί εντύπωση είναι ότι η κυβέρνηση Παρασκευόπουλου δίστασε να
προχωρήσει σε μία ελαφρά τροποποίηση του αναλογικού συστήματος του 1946/50, η
οποία και θα ανέβαζε το ελάχιστο όριο της κοινοβουλευτικής αυτοδυναμίας στο
48% περίπου.

Οι τροποποιήσεις αυτές (μείωση του ορίου για συμμετοχή στη Β’ κατανομή στο 5%
ανά εφετειακή περιφέρεια και συγχώνευση των μικρών έως και τριεδρικών
περιφερειών με τις γειτονικές τους) προτάθηκαν από την ΕΔΑ και υποστηρίχθηκαν
από το ΦΙΔΗΚ. Απορρίφθηκαν όμως, και από τα δύο μεγάλα κόμματα, με εντονότερη
την αντίδραση της Ε.Κ., ενώ ενδεχόμενη υιοθέτησή τους θα συμβάδιζε απολύτως με
το πνεύμα της συμφωνίας του Δεκεμβρίου.

β) Αν θα υπήρχε προεκλογική ενίσχυση της Ε.Κ. από την ΕΔΑ ή μετεκλογική
σύμπραξη των δύο κομμάτων.

Ως προς το πρώτο ενδεχόμενο είναι χαρακτηριστική η εντυπωσιακή παραπληροφόρηση
που διοχετευόταν από υποτιθέμενες έγκυρες πηγές ως προς τις προθέσεις της ΕΔΑ.
Στις 9/2/67 ο Βασ. Βασιλείου μεταφέρει στον Κ. Καραμανλή πληροφορία «αυστηρώς
ηλεγμένης γνησιότητος» που του μετέδωσε ο υποδιοικητής της ΚΥΠ ταξίαρχος
Ζαχαράκης ότι «η Διοικούσα Επιτροπή της ΕΔΑ (…) απεφάσισε την ευρυτέραν
πριμοδότησιν, εν σχέσει προς το 1964, της αριστεράς πτέρυγος της Ενώσεως
Κέντρου». Όταν ήταν από τότε γνωστό ότι η ΕΔΑ προωθούσε τη γραμμή της ηγεσίας
του ΚΚΕ για νομιμοποίησή του και είχε δημόσια διακυρήξει ότι θα υποστηρίξει
συνδυασμούς σε όλες ανεξαιρέτως τις εκλογικές περιφέρειες.

Η βεβαιότητα ότι από τις εκλογές θα προέκυπτε κεντροαριστερή πλειοψηφία και η
πιθανότητα να αποκτήσει η Ε.Κ. έστω και οριακή κοινοβουλευτική πλειοψηφία,
αντιμετωπιζόταν ως οιονεί καταστροφή από το σύνολο σχεδόν των συντηρητικών
πολιτικών δυνάμεων, καθώς και από την αμερικανική πρεσβεία. Χαρακτηριστικά:

α) Ο Π. Πιπινέλης στο Συμβούλιο του Στέμματος υποστήριξε:

«Ευρισκόμεθα εις μίαν περιόδο η οποία μου ενθυμίζει εκείνα τα οποία συνέβαιναν
εις την Πράγαν ολίγους μήνας προ του Φεβρουαρίου του 1948» (1/9/65).

β) Οι Πιπινέλης, Αβέρωφ, Παπαληγούρας, σε συνομιλία τους, τον Δεκέμβριο του
1965 με τον Τάλμποτ δήλωσαν ότι: «Θεωρούν απολύτως βέβαιο ότι η επάνοδος του
Παπανδρέου θα σημάνει την παράδοση της χώρας στα χέρια ενός λαϊκου μετώπου,
πράγμα που δεν μπορούσε να γίνει δεκτό».

γ) Ο Κ. Τσάτσος έγραφε στον Κ. Καραμανλή στις 27/8/66: «Εκλογές ή θα γίνουν
μαζί σου ή θα γίνουν με το σύνθημα “θα φέρωμε πίσω τον Καραμανλή”. Αλλοιώς
εκλογές δεν γίνονται».

δ) Κ. Παπακωνσταντίνου προς Κ. Καραμανλή (5/2/67): «Τρέμω αναλογιζόμενος τας
συνεπείας ενδεχομένης επικρατήσεως του λαϊκού μετώπου. Εις ποίον θα
εμπιστευθώμεν την τύχην του Έθνους;».

ε) Ο Π. Κανελλόπουλος δήλωσε πιεζόμενος στον Φ. Τάλμποτ (7/4/67): «Μπορείτε να
είστε βέβαιοι για ένα πράγμα. Το ελληνικό έθνος δεν θα παραδοθεί ποτέ στους
κομμουνιστές ή στον Ανδρέα Παπανδρέου (…). Ως προς αυτό το σημείο δεν
υπάρχει καμία ασάφεια».

στ) Και τέλος, ο Φ. Τάλμποτ μετέδιδε προς Ουάσιγκτον (11/2/67): «Η επιτυχία
του Ανδρέα μπορεί να οδηγήσει σε αλλαγή πολιτικής και απομάκρυνση από την
παραδοσιακή στενή συμμαχία από τη Δύση».

Το κρισιμότερο όμως ήταν ότι το ενδεχόμενο αυτό αντιμετωπιζόταν ως καταστροφή
και από την πλευρά των Ανακτόρων, παρά τις διαβεβαιώσεις που είχε δώσει ο Γ.
Παπανδρέου, αλλά και τη σχετικώς μετριοπαθή στάση της ΕΔΑ, η οποία, ήδη από
τον Φεβρουάριο του 1966, με τη διακήρυξη των «πέντε σημείων» είχε προσπαθήσει
να αποδυναμώσει την εκδοχή της πολιτειακής ρήξης. Γι’ αυτό και το ενδεχόμενο
μίας βασιλικής δικτατορίας δεν έπαψε να υφέρπει ήδη από το καλοκαίρι του 1965.

Μετά ένα σύντομο διάλειμμα, αμέσως μετά τον σχηματισμό της κυβέρνησης
Παρασκευόπουλου, το οποίο όμως δεν πρέπει να κράτησε περισσότερο από ένα μήνα,
το ενδεχόμενο βασιλικής δικτατορίας επανεμφανίζεται σε μια συζήτηση του Δ.
Μπίτσιου με τον σταθμάρχη της CIA Τζ. Μώρυ στις 28/1/67. Ο Δ. Μπίτσιος δεν
μνημονεύει καθόλου αυτήν τη συνάντηση, αλλά αναφέρει ότι στα τέλη Φεβρουαρίου
(χωρίς ημερομηνία) επισκέφτηκε τον Γ. Παπανδρέου, απειλώντας τον ότι «ο
Βασιλεύς (…) θα παρακολουθούσε τις εξελίξεις και θα έπαιρνε ανάλογα τις
αποφάσεις του».

Όμως, η προετοιμασία του πραξικοπήματος παίρνει εντατική μορφή στις αρχές
Μαρτίου με την προειδοποίηση του Ελεύθερου Κόσμου ότι «τελικώς δεν θα στηθούν
αι κάλπαι διότι κάτι θα μεσολαβήση» (5/3/67) και τις εκρήξεις που σημειώνονται
στις 9-11/3/67 και οι οριστικές αποφάσεις φαίνεται ότι διαμορφώνονται στα μέσα
Μαρτίου, όταν έχει πλέον αποκλεισθεί οριστικά το ενδεχόμενο επιστροφής του Κ.
Καραμανλή, έχει ναυαγήσει η άρση της ασυλίας του Α. Παπανδρέου (που ζητήθηκε
στις 24/2), και οδεύει προς το τέλος της η δίκη ΑΣΠΙΔΑ, χωρίς τα επιθυμητά για
τα Ανάκτορα αποτελέσματα που θα ήταν η πολιτική εξουδετέρωση του Α. Παπανδρέου.

Στις 15/3, δύο ημέρες πριν εκδοθεί η απόφαση για την υπόθεση ΑΣΠΙΔΑ ο Γ.
Παπανδρέου συναντάται με τον Δ. Μπίτσιο και του ζητά να δοθεί αμνηστία,
συμπληρώνοντας μάλιστα ότι «ο βασιλιάς Κωνσταντίνος θα ανακάλυπτε σύντομα πως
δεν ήλεγχε την κατάσταση, αλλά αντιθέτως ήταν δέσμιος του όποιου δικτάτορα» (ο
Δ. Μπίτσιος δεν αναφέρει τίποτα γι’ αυτήν τη συνάντηση), ενώ την επόμενη ημέρα
επαναλαμβάνει το ίδιο αίτημα στον Φ. Τάλμποτ. Όμως, την ίδια ακριβώς ημέρα
(16/3) ο Κωνσταντίνος συναντάται με τους Π. Κανελλόπουλο, Γ. Ράλλη και Π.
Παπαληγούρα και τους δεσμεύει ότι «ήταν έτοιμοι να επωμισθούν τις ευθύνες τους
και να προστατεύσουν τον τόπο», σύμφωνα με έκφραση του Δ. Μπίτσιου.

Ακολουθεί η κινητοποίηση των στρατιωτικών μονάδων για την 25η Μαρτίου, που
είχε και την έννοια προετοιμασίας για το σχέδιο «ΙΕΡΑΞ ΙΙ», η αποστρατεία του
αρχηγού ΓΕΕΘΑ στρατηγού Τσολάκα (27/3) και η βολιδοσκόπηση από τον
Κωνσταντίνο, στις 29/3, της αμερικανικής πρεσβείας για την επιβολή δικτατορίας.

Την ίδια ακριβώς ημέρα (Τετάρτη 29/3) που ο Κωνσταντίνος βολιδοσκοπεί επισήμως
τον Φ. Τάλμποτ για την επιβολή δικτατορίας ­ και ενώ ήδη από τις 25/3 η
«Ελευθερία» προβλέπει ότι «θα εκδηλωθεί την Τετάρτη» (!) κυβερνητική κρίση που
θα οδηγήσει σε σχηματισμό κυβέρνησης Κανελλόπουλου ­ σημειώνεται στη Βουλή η
εμπλοκή κατά την ψήφιση του εκλογικού νόμου, που οδηγεί στην πτώση της
κυβέρνησης Παρασκευόπουλου και στον σχηματισμό της κυβέρνησης Κανελλόπουλου
στις 3/4/67.

Αφορμή στάθηκε η τροπολογία που υποστήριξαν οι βουλευτές της Ε.Κ. για παράταση
της βουλευτικής ασυλίας μέχρι τη σύγκληση της επόμενης Βουλής και την οποία
αρνήθηκε πεισματικά η ΕΡΕ, άφηνε έτσι ανοικτή τη δυνατότητα σύλληψης του Α.
Παπανδρέου κατά την προεκλογική περίοδο, όπως επιθυμούσε η δικαστική εξουσία
που είχε ήδη προετοιμάσει ένταλμα σύλληψης, σύμφωνα με τη μαρτυρία του Π.
Κανελλόπουλου. Οι διαβεβαιώσεις, που ιδιωτικά προσέφεραν ο Σπ. Θεοτόκης και ο
Π. Κανελλόπουλος ότι δεν επρόκειτο να συλληφθεί ο Α. Παπανδρέου, είναι βέβαιο
ότι δεν μπορούσαν να θεωρηθούν πειστικές.

Η ανατροπή της κυβέρνησης Παρασκευόπουλου και η άρνηση της ΕΡΕ να αποδεχθεί
ότι η υπόθεση «ΑΣΠΙΔΑ» έληξε με την απόφαση του Στρατοδικείου ανέτρεπε τις
ουσιαστικές βάσεις της συμφωνίας του Δεκεμβρίου 1966, συντελούσε σε αύξηση της
πόλωσης και καθιστούσε εξαιρετικά πιθανό το ενδεχόμενο να συγκεντρώσει η Ε.Κ.,
με το σύστημα της ενισχυμένης αναλογικής, αυτοδύναμη κοινοβουλευτική
πλειοψηφία. Έτσι, επαληθεύτηκε με τον δραματικότερο τρόπο, το εμπαθές κύριο
άρθρο με το οποίο η «Ελευθερία», στις 4/4, υποδέχθηκε την κυβέρνηση
Κανελλόπουλου: «Όλα είναι δυνατά με τον κ. Παναγιώτη Κανελλόπουλο. Και μόνον
ένα αποκλείεται: Ομαλή δημοκρατική εξέλιξις. Ελεύθεραι και αδιάβληται εκλογαί».