ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Λειτουργία ή αποστολή;

«Ασχολιόμουν με την ερευνητική δημοσιογραφία μέχρι που ερεύνησαν εμένα» (από το περιοδικό «Νιου Γιόρκερ»)

Στράτευση: «Ενέργεια ή συμπεριφορά του διανοούμενου ή του καλλιτέχνη που,
συνειδητοποιώντας τη θέση του στην κοινωνία και τον κόσμο, εγκαταλείπει τον
ρόλο του απλού θεατή και θέτει τη σκέψη του ή την τέχνη του στην υπηρεσία μιας
ιδέας» (από το λεξικό Petit Robert).

ΣΤΗΝ επιστροφή της πολιτικής στράτευσης είναι αφιερωμένο το πρώτο τεύχος του
νέου ­ και πολύ ενδιαφέροντος ­ γαλλικού περιοδικού «Petition». Χαρακτηριστική
η εικονογράφησή του με τις εκπληκτικές φωτογραφίες του Σεμπαστιάο Σαλγκάδο από
το βιβλίο του «Terra», αφιερωμένο στους ακτήμονες της Βραζιλίας. Ενδεικτική
και η αρθρογραφία: ένα κείμενο για την έξοδο από την «ενιαία σκέψη», μια
συνέντευξη με τον Σαλγκάδο, μια συνομιλία του Κεν Λόουτς με τον Μπερτράν
Ταβερνιέ, μια ανθολογία στρατευμένων τραγουδιών της τελευταίας 50ετίας, μια
συνέντευξη με τον πρώην δημοσιογράφο της «Λιμπερασιόν» Ερίκ Ντυπέν. Η
στράτευση στην πολιτική, η στράτευση στην τέχνη, η στράτευση στη δημοσιογραφία.

«Κατ’ εικόνα της κοινωνίας, οι δημοσιογράφοι ζουν σ’ ένα περιβάλλον που
χαρακτηρίζεται από την έντονη υποχώρηση των ιδεολογιών», λέει ο Ντυπέν, ο
οποίος ξεκίνησε από μια φοιτητική εφημερίδα, εργάστηκε στη «Λιμπερασιόν» από
το 1981 ως το 1996 και τώρα γράφει ένα βιβλίο για την κυβέρνηση του Λιονέλ
Ζοσπέν. «Χθες ακόμη, ο ρόλος του δημοσιογράφου ήταν άρρηκτα συνδεδεμένος με
μια συγκεκριμένη λειτουργία εξύψωσης, εκπαίδευσης, διαφώτισης του κόσμου.
Σήμερα κυριαρχεί μια εμπορική αντίληψη του Τύπου, γεγονός που οδηγεί σε μια
επικίνδυνη ομοιομορφία. Οι νέοι δημοσιογράφοι χαρακτηρίζονται από κάποια
μοιρολατρία. Αν και δεν τους λείπει η κριτική σύλληψη του κοινωνικού
περιβάλλοντος στο οποίο ζουν, αντιμετωπίζουν καταρχήν με τεχνοκρατικό τρόπο το
επάγγελμά τους. Θεωρούν ότι η δημοσιογραφία εκπληρώνει μια λειτουργία, ενώ εγώ
έχω τάση να πιστεύω, αφελώς ίσως, ότι πρέπει να εκτελεί μια αποστολή. Τούτων
λεχθέντων, οι νέοι δημοσιογράφοι αντανακλούν απλώς τη σημερινή κατάσταση της κοινωνίας…».

Ας μην τα ρίχνουμε όλα στις πιέσεις των μεγαλοεκδοτών και των επιχειρηματιών,
λέει ο Ντυπέν. Ο «Εκόνομιστ» για παράδειγμα, ένα περιοδικό στενά συνδεδεμένο
με τους οικονομικούς κύκλους, δεν διστάζει να φιλοξενήσει συχνά αιρετικές
αναλύσεις, ακόμη κι αν επιτίθενται στον φιλελευθερισμό. Στη Γαλλία, αντίθετα,
παρατηρείται μια ισχυρή εσωτερίκευση των κυρίαρχων ιδεολογιών που περιορίζει
την ελευθερία του Τύπου πριν ακόμη ασκηθεί κάποια πίεση από την πλευρά των
ιδιοκτητών. Υπάρχουν βέβαια σελίδες αφιερωμένες στην κίνηση των ιδεών, όπου
γράφουν ενδιαφέροντα πράγματα διανοούμενοι, πανεπιστημιακοί και καλλιτέχνες.
Το πρόβλημα είναι ότι αυτή η συζήτηση περιορίζεται σ’ ένα είδος «μπαντουστάν»,
προορισμένων για τους κουλτουριάρηδες. Οι δημοσιογράφοι δείχνουν να έχουν
παραδώσει το έργο της ανάλυσης στους ειδικευμένους διανοούμενους. Επιπλέον, η
συζήτηση των ιδεών γίνεται κυρίως σε περιοδικά μικρής κυκλοφορίας και
περιορισμένης αναγνωσιμότητας, γεγονός που εμπεριέχει τον κίνδυνο μιας
πληροφόρησης δύο ταχυτήτων.

Οι εκδότες υποτιμούν τους αναγνώστες τους όπως οι πολιτικοί υποτιμούν τους
ψηφοφόρους τους, καταλήγει ο γάλλος δημοσιογράφος. Όταν αλλάξει αυτή η
αλαζονική στάση, όλα θα πάνε καλύτερα.