Δυναμώνει η φωνή των ενόρκων στις δίκες

Από τα θεμέλια αλλάζει το σύστημα απονομής της ποινικής δικαιοσύνης στη χώρα
μας, καθώς έρχονται τα… λαϊκά δικαστήρια. Η απόφαση του υπουργείου
Δικαιοσύνης είναι ειλημμένη: Ο θεσμός των ενόρκων ενισχύεται.

ΑΡΧΙΚΑ με αύξηση των λαϊκών μελών στα κακουργιοδικεία και στη συνέχεια ­ μέσω
της συνταγματικής αναθεώρησης ­ με την καθιέρωση των αμιγώς ορκωτών δικαστηρίων…

Οι σημαντικές αλλαγές που προωθούνται επαναφέρουν την ελληνική Δικαιοσύνη
στον… αγγλοσαξονικό δρόμο. Με αναμενόμενες τις αντιδράσεις πάντως από την
πλευρά των δικαστών, που υποστηρίζουν ότι, αντιθέτως, πρέπει να καταργηθεί ο
θεσμός των ενόρκων ή να αυξηθούν οι τακτικοί δικαστές στα Μεικτά Ορκωτά
Δικαστήρια, αλλά πιθανότατα και από την αξιωματική αντιπολίτευση, που δεν
φαίνεται να συντάσσεται με την κατάργηση των μεικτών δικαστηρίων.

ΑΠΟΦΑΣΙΣΜΕΝΟΙ

Το ζήτημα απασχολεί σήμερα την Ολομέλεια του Αρείου Πάγου, η οποία αναμένεται
να γνωμοδοτήσει υπέρ της υποβάθμισης του θεσμού των ενόρκων. Αλλά το υπουργείο
Δικαιοσύνης, ανεξάρτητα από τη γνωμοδότηση των αρεοπαγιτών ή όποιες άλλες
αντιδράσεις υπάρξουν, είναι αποφασισμένο να προχωρήσει άμεσα σε αλλαγές που θα
κάνουν πιο δυνατή τη φωνή των ενόρκων στα σοβαρά κακουργήματα και ιδίως στα
εγκλήματα κατά της ζωής.

Στόχος του υπουργείου είναι να αποφαίνονται αποκλειστικά οι ένορκοι για το
«αθώος ή ένοχος» στις μεγάλες ποινικές δίκες και να μην επηρεάζεται η κρίση
τους από τους τακτικούς δικαστές, οι οποίοι θα έχουν λόγο μόνο επί νομικών
ζητημάτων και θα προχωρούν, μετά την ετυμηγορία, στην επιμέτρηση της ποινής.

Έτσι:

* Με νομοσχέδιο που ήδη καταρτίζεται και αναμένεται να κατατεθεί σύντομα στη
Βουλή, το υπουργείο Δικαιοσύνης προχωρεί στην αύξηση των θέσεων των ενόρκων
στα Μεικτά Ορκωτά Δικαστήρια από 4 σε 6. Με αποτέλεσμα η διαφορά με τους
τακτικούς δικαστές να μην περιορίζεται σε μία μόλις ψήφο (4-3), αλλά να
διπλασιαστεί (6-3). Ακόμη θα εξαιρούνται από την κλήρωση των ενόρκων οι
δικηγόροι, αφού η εμπειρία φανερώνει ότι ταυτίζονται σχεδόν πάντοτε με την
κρίση των τακτικών δικαστών.

* Με την επερχόμενη συνταγματική αναθεώρηση θα επιχειρηθεί η καθιέρωση του
αμιγούς συστήματος ενόρκων, οι οποίοι θα αυξηθούν σε 10. Η σχετική πρόταση
έχει ήδη υποβληθεί από τον Ευάγγ. Γιαννόπουλο στην Κοινοβουλευτική Επιτροπή
για την Αναθεώρηση, και στην επόμενη Βουλή ­ που θα είναι αναθεωρητική ­ το
ζήτημα θα συζητηθεί διεξοδικά.

«Πρέπει να επανέλθουμε στα αμιγώς ορκωτά δικαστήρια, τα οποία ας μην
λησμονούμε ότι λειτούργησαν επί δεκαετίες χωρίς προβλήματα και καταργήθηκαν
από τη δικτατορία» αναφέρει στα «ΝΕΑ» ο υπουργός Δικαιοσύνης. Κατά τον κ.
Γιαννόπουλο έτσι θα υπάρχει η «λαϊκή ετυμηγορία» και η δικαιοσύνη «θα
απονέμεται από το λαό για το λαό…».

ΑΠΟΣΤΑΣΕΙΣ

Από την πλευρά της Ν.Δ. δεν αποκλείεται πάντως να υπάρξουν αντιδράσεις. Όπως
σημειώνει ο βουλευτής Επικρατείας συνταγματολόγος Προκ. Παυλόπουλος, «το
ζήτημα ήρθε ξαφνικά στην επιτροπή, αφού δεν υπήρχε στις αρχικές προτάσεις
κανενός κόμματος». Η Ν.Δ. συμφωνεί κατ’ αρχήν να αναθεωρηθεί η σχετική
διάταξη, αλλά κρατά… αποστάσεις από την επαναφορά του αμιγώς ορκωτού
συστήματος. «Το ισχύον σύστημα έχει παρουσιάσει προβλήματα, κυρίως ως προς τις
σχέσεις ενόρκων και τακτικών δικαστών» αναφέρει ο κ. Παυλόπουλος. «Αλλά από
τις απόψεις που διατυπώθηκαν έως τώρα από την πλευρά της Ν.Δ., προκύπτει μία
τάση υπέρ της πλειοψηφίας των τακτικών δικαστών. Χωρίς αυτό να είναι η επίσημη
θέση του κόμματος, που θα καταγραφεί στην επόμενη Βουλή…».

ΣΤΟΝ ΑΡΕΙΟ ΠΑΓΟ

Στη σημερινή διάσκεψη της Ολομέλειας του Αρείου Πάγου για το ζήτημα, ο
εισαγγελέας του Ανώτατου Δικαστηρίου Παν. Δημόπουλος θα προτείνει την
κατάργηση του θεσμού των ενόρκων για τα ποινικά αδικήματα και το ορκωτό
σύστημα με πλειοψηφία των λαϊκών δικαστών να διατηρηθεί μόνο για τα πολιτικά
αδικήματα, όπως λόγου χάρη για την απόπειρα πραξικοπήματος.

Αντίστοιχη είναι η θέση και του εισηγητή-αρεοπαγίτη Παν. Κακκαλή, ο οποίος
σημειώνει ότι «δεν είναι αναγκαία πλέον η συμμετοχή του λαϊκού στοιχείου στην
απονομή της δικαιοσύνης, ενώ το ισχύον καθεστώς παρουσίασε αδυναμίες που δεν
επέτρεψαν την αποδοτική λειτουργία των Μεικτών Ορκωτών Δικαστηρίων».

Κατά τον εισηγητή η «έλλειψη νομικής παιδείας» των ενόρκων δημιουργεί
προβλήματα σε μια εποχή όπου προέχει η εξειδίκευση και που «είναι ενιαίο το
αντικείμενο της ποινικής διάγνωσης».

Ακόμη, ο εισηγητής σημειώνει ότι «είναι λογικά ανακόλουθο ο νομοθέτης να
αναθέτει την εκδίκαση ελαφρότερων υποθέσεων στους τακτικούς δικαστές και να
εμπιστεύεται τις σοβαρότερες στους κατά κανόνα υστερημένους σε πείρα και
κατάρτιση ενόρκους…».

ΟΙ ΝΕΩΤΕΡΟΙ αντιλαμβάνονται τη λειτουργία των αμιγώς ορκωτών δικαστηρίων από
τις ταινίες του Χόλιγουντ, που αναφέρονται βέβαια στα αμερικανικά δικαστήρια.
Εκεί, όπου ο δικαστής διευθύνει τη διαδικασία και οι (12) ένορκοι έχουν τον
πρώτο και τελευταίο λόγο για την ενοχή του κατηγορουμένου.

Εκεί, όπου ένας δικηγόρος μπορεί να φέρει τα πάνω-κάτω και να αθωώσει ακόμη
και τον Ο. Τζέι Σίμπσον, πείθοντας τους ενόρκους ότι δεν αποδείχθηκε 100% η
ενοχή του πελάτη του…

Ίσως γι’ αυτόν τον λόγο και οι περισσότεροι Έλληνες δικηγόροι είναι υπέρ του
θεσμού των ενόρκων. Γιατί σε ένα δικαστήριο που κυριαρχούν οι τακτικοί
δικαστές δύσκολα θα μπορέσουν, αγορεύοντας, να ξεφύγουν από τα τυπικά νομικά
πλαίσια στα οποία κινείται μια υπόθεση.

Άλλωστε, αυτό αποδεικνύει και το οριακό 4-3 που σημαδεύει πολλές δίκες στα
ελληνικά κακουργιοδικεία. Και οι τρεις που μειοψηφούν, είτε ως προς την ενοχή
είτε ως προς τα ελαφρυντικά, είναι σχεδόν πάντοτε οι τακτικοί δικαστές, όπως
έγινε στη δίκη του Αθ. Νάσιουτζικ, του Ιωσήφ Βαγιωνή και του Ματθαίου Μονσελά.
Ακόμη και στην πρόσφατη δίκη του Άκη Πάνου, οι δύο ένορκοι ψήφισαν υπέρ των
ελαφρυντικών και οι συνήγοροί του υποστηρίζουν ότι θα είχαν ψηφίσει και οι
άλλοι δύο, αν δεν ήταν δικηγόροι…

Στα δικαστήρια των ΗΠΑ οι δικαστές αποφασίζουν μόνον όταν αποφεύγεται η δίκη
στο ακροατήριο, είτε γιατί ο κατηγορούμενος αποδέχεται την κατηγορία είτε
γιατί υπάρχει συμφωνία με την κατηγορούσα, εισαγγελική αρχή. Στο ακροατήριο
αποφασίζουν οι ένορκοι και ο δικαστής αποφαίνεται μόνον για την ποινή, όπως
σημειώνει ο ποινικολόγος Παν. Βασιλακόπουλος. Και η κρίση των ενόρκων ­ η
ετυμηγορία των πολιτών ­ δεν περιορίζεται μόνο στα κακουργήματα, αλλά σε
αυτούς ανήκει η απόφαση και για αστικές διαφορές.

Αντίστοιχη είναι η λειτουργία των δικαστηρίων και στον Καναδά, ενώ αμιγώς
ορκωτά είναι τα κακουργιοδικεία και στη Μεγάλη Βρετανία.

Μεικτό σύστημα τακτικών και λαϊκών δικαστών λειτουργεί στη Γαλλία, αλλά με
πλειοψηφία των λαϊκών δικαστών. Και είναι ουσιαστικά το σύστημα στο οποίο
στηρίζεται σήμερα η λειτουργία των ελληνικών κακουργιοδικείων.

Επίσης, μεικτό σύστημα, και μάλιστα τεσσάρων κατηγοριών, ακολουθεί και η
Γερμανία. Τα ελαφρότερα ποινικά αδικήματα (ληστείες κ.ά.) εκδικάζονται από
δικαστήρια όπου υπερέχουν οι τακτικοί δικαστές, αλλά σε αντίθεση με τη χώρα
μας συμμετέχουν σε αυτά και ένορκοι, ενώ για τα σοβαρά κακουργήματα
(ανθρωποκτονίες κ.ά.) την πλειοψηφία κατέχουν οι ένορκοι.