ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Αυτογνωσία με κάθε τρόπο

Ξαφνιάζει, και μάλιστα έντονα, η άγνοια της σύγχρονης πολιτικής ιστορίας του
τόπου που διακρίνει πολλούς συμπατριώτες μας. Και δεν αναφέρομαι μόνο στις
πολυτάραχες περιόδους της, όπως αυτή του 1862-1875 (που είκοσι δύο κυβερνήσεις
εναλλάχθηκαν στην εξουσία), ή όπως εκείνη του μεσοπολέμου (1920-1927, όπου οι
μεταβολές του πολιτεύματος, τα στρατιωτικά κινήματα και οι κυβερνήσεις
διαδέχονταν η μία την άλλη).

Ως προς αυτές τις περιόδους η άγνοια λεπτομερειών της ιστορίας είναι
συγχωρητέα. Άγνοια όμως διαπιστώνεται και γύρω από βασικότατα θέματα, όπως
π.χ. τους βασιλείς που είχαμε στην Ελλάδα μετά την απελευθέρωση από τους
Οθωμανούς ή ότι η Ελλάδα σταθερά μετά το 1875 διαμορφώνει το κοινοβουλευτικό
της πολίτευμα ή την περίπτωση του στρατηγού Μακρυγιάννη ή περί του εθνικού
διχασμού ή για τα όσα αφορούν τη σταδιακή γεωγραφική ολοκλήρωση της χώρας.

Αναρωτιέμαι τι αποτέλεσμα θα έδινε μια επιτόπια έρευνα με μια κάμερα που θα
στηνόταν όχι μόνο στην Πλατεία Κουμουνδούρου ή στις οδούς Α. Ζαΐμη, Θ.
Δελιγιάννη, Δ. Γούναρη, Π. Τσαλδάρη, αλλά και σε μία των εισόδων του Δήμου Αλ.
Παπάγου ή στην Πλατεία Ν. Πλαστήρα ή στην οδό Χ. Τρικούπη ή και σε αυτήν ακόμη
την οδό της 3ης Σεπτεμβρίου.

Τι να φταίει άραγε γι’ αυτήν την πολύ αρνητική κατάσταση; Η οποία μαζί με
πολλά άλλα που σχετίζονται με την ελλειμματική εκπαίδευση δημιουργούν έντονο
πρόβλημα αυτογνωσίας και δυσκολεύουν τον σύγχρονο Έλληνα να λειτουργήσει με
δυναμισμό στη διεθνοποιημένη σημερινή ζωή μας; Να είναι άραγε η αντιπάθεια
προς καθετί εθνικό που δημιούργησε ως αντίδραση η δικτατορία 1967-74 και
μεταφέρθηκε ως έντονος απόηχος στις επόμενες γενιές; Μήπως φταίει το
εκπαιδευτικό μας σύστημα που ωθεί σε απομνημόνευση με αξία μιας και μόνης
χρήσης (τις Πανελλήνιες Εξετάσεις, των οποίων συνήθως έπεται η γρήγορη απώλεια
μνήμης των προσφάτως απομνημονευθέντων); Να είναι η τεχνολογική επανάσταση και
η διεθνοποίηση, που διαστρεβλώνονται σε μηχανιστική εποχή και σε ευδαίμονα
κοσμοπολιτισμό, οι αιτίες που αποτρέπουν την αυτογνωσία; Να είναι όλα αυτά
μαζί ή και κάτι άλλο ακόμη; Τα αίτια δεν έχουν τόση σημασία πια.

Τα είπαμε χίλιες φορές, τα αναλύσαμε. Σημασία έχει το μέλλον, σημασία έχει να
αντιδράσουμε. Και η αντίδραση εν προκειμένω προϋποθέτει την ενεργοποίηση της
ηγεσίας όλου του πολιτικού μας συστήματος. Που πρέπει η ίδια να αντιληφθεί κι
ύστερα να μεταλαμπαδεύσει στην κοινωνία ότι η συμμετοχή στην ετερότητα της
διεθνοποιημένης ζωής προϋποθέτει την αυτογνωσία μας. Και στη συνέχεια το βάρος
να πέσει στο εκπαιδευτικό μας σύστημα, που πρέπει επιτέλους να αφυπνιστεί.

Έως όμως να γίνουν όλα αυτά ­ που πρέπει να γίνουν «χθες» ­ ας μου συγχωρεθεί
μια πρόταση σε εκείνους που θέλουν να αξιοποιήσουν δημιουργικά λίγο από τον
ελεύθερο χρόνο τους. Θεωρώ πως για μια σύντομη επισκόπηση της σύγχρονης
πολιτικής μας ιστορίας (από την ελληνική επανάσταση του 1821 έως σήμερα) είναι
πολύ χρήσιμα και βασικά τα εξής τρία βιβλία: α) Η επιτομή της συνταγματικής
μας ιστορίας του Ν. Αλιβιζάτου («Εισαγωγή στην Ελληνική Συνταγματική Ιστορία»,
Εκδόσεις Α. Σάκκουλα). β) Τα «Κείμενα Συνταγματικής Ιστορίας» των Α. Παντελή,
Σ. Κουτσουμπίνα και Τ. Γεροζήση (Εκδόσεις Α. Σάκκουλα).

Εδώ ο αναγνώστης θα συναντηθεί με τις βασικές πρωτογενείς πηγές της ιστορίας
μας, που είναι πολύ έξυπνα ταξινομημένες, σύμφωνα με τη διαδοχή των
πολιτευμάτων. Και τέλος, γ) το πρόσφατο βιβλίο του Α. Μακρυδημήτρη «Οι
Πρωθυπουργοί της Ελλάδας» (Εκδόσεις Ι. Σιδέρη), όπου την παρουσία των 171
Πρωθυπουργών της χώρας (του κ. Σημίτη συμπεριλαμβανομένου) συνοδεύει η έκθεση
της πολιτικής συγκυρίας μέσα στην οποία ο καθένας τους διακυβέρνησε, καθώς και
η καταγραφή των βασικών πηγών έρευνας για τα όσα εξιστορούνται.

Ο Ανδρέας Ν. Λοβέρδος είναι αναπληρωτής καθηγητής Συνταγματικού Δικαίου στο
Πάντειο Πανεπιστήμιο.