ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Η ελλείπουσα ανατίμηση

Η πτώση της δραχμής συμπαρέσυρε και τον πολιτικό μας λόγο. Θα ήταν άκομψο για
έναν μη ειδικό να εκφράσει κρίση ή πρόβλεψη για την ουσία της υποτίμησης σε
συνδυασμό με τη συμμετοχή στον Μηχανισμό Συναλλαγματικών Ισοτιμιών της
Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Από θεσμική πάντως άποψη θα μπορούσε να ειπωθεί ότι περίσσεψε η δημαγωγία και
ο συναισθηματισμός.

Ένθεν και ένθεν δημαγωγία κατ’ αρχήν, γιατί ο επίσημος πολιτικός λόγος
παρουσίασε τα πράγματα με μονομέρεια που αγγίζει τη διαστρέβλωση. Από
κυβερνητικής πλευράς έγινε προσπάθεια να παρουσιασθεί ένα μεγάλο, ας μη
φοβόμαστε τις λέξεις, στραπάτσο, μια ξαφνική και βαθιά αναστάτωση που επηρέασε
και θα επηρεάσει τη ζωή όλων μας, αποκλειστικά ως μια πρωτοβουλία που έφερε
«εμπιστοσύνη και αναγνώριση». Όχι ότι η προσπάθεια ενδυνάμωσης της διεθνούς
οικονομικής αξιοπιστίας ή η καταναγκαστική έστω επιτάχυνση (αν βεβαίως γίνει
πράξη) ενός συνολικού πλέγματος μέτρων (που έπρεπε να είχαν ξεκινήσει εδώ και
μία δεκαετία), δεν είναι υπαρκτές και σημαντικές διαστάσεις. Όμως δεν είναι
δυνατό να αποσιωπάται πλήρως η απτή, συγκυριακή και προσωρινή ίσως, πάντως
εξίσου κρίσιμη όψη των εξελίξεων: η ανάγκη νέων θυσιών, από τα ίδια πάντα
στρώματα του πληθυσμού, χωρίς επαρκή και πειστική αιτιολόγηση.

Δημαγωγία όμως υπήρξε και στον τρόπο που εκφράσθηκαν οι περισσότερες
αντιδράσεις. Ούτε η πραγματικότητα ούτε η άγρα εκλογικής ή αναγνωστικής
πελατείας δικαιολογούν την επίκληση του φάσματος της αβύσσου. Στην κορυφή δε
της κινδυνολογίας βρέθηκε και πάλι η αξιωματική αντιπολίτευση, καθώς, ύστερα
από ώριμη σκέψη, φαίνεται να προκρίνει την οδό της ποινικοποίησης,
προσθέτοντας έτσι μια ακόμα απόπειρα αυτοκτονίας στη φαρέτρα των εμπνεύσεών της.

Την συναισθηματική αντιμετώπιση αναδεικνύει η κυρίαρχη οπτική γωνία
προσέγγισης του ζητήματος. Το ίδιο το γεγονός της υποτίμησης μοιάζει να μας
πόνεσε, να μας «έτσουξε» συλλογικά, να έθιξε την ίδια την εθνική μας υπόσταση,
ωσάν η αντίσταση της δραχμής (αλλά σε τι;) να αποτελούσε βαρόμετρο της εθνικής
αξιοπρέπειας. Λίγες φωνές προσπάθησαν να σταθμίσουν οφέλη και πλήγματα σε
επίπεδο λογικής, σκοπιμότητας και αποτελεσματικότητας. Οι περισσότεροι
μοιάζουμε να αντιμετωπίζουμε τα γεγονότα με τον ίδιο τρόπο που θα δεχόμασταν
μια ήττα της εθνικής ομάδας ή στους αντίποδες, όπως όταν μια Ελληνίδα κερδίσει
σε διεθνή διαγωνισμό ομορφιάς ­ ιδίως, αλλά αυτό είναι προσωπική προτίμηση,
όταν έχει αντισταθεί στην όψιμη μεταμόρφωσή της σε ξανθιά.

Όμως η Ελλάδα δεν έχει λόγο να αντιμετωπίζει το νόμισμά της ως πηγή ιδιαίτερης
εθνικής υπερηφάνειας. Κάτι τέτοιο έχει ίσως νόημα για μία χώρα όπως η
Γερμανία, όπου η δύναμη του μάρκου ενσαρκώνει την επανάκτηση της εθνικής
αυτοπεποίθησης μετά μία διεθνή ατίμωση. Αντίθετα, θησαυρός της Ελλάδας δεν
είναι η οικονομική θέση της αλλά ο πολιτισμός της, με την ευρύτερη έννοια της
δυνατότητας προβολής ενός σύνθετου και μοναδικού προσώπου. Στην προβολή αυτή
ακριβώς θα έπρεπε να στοχεύει η άσκηση της πολιτικής στη χώρα μας ώστε, μεταξύ
άλλων, να αποκτά ουσιαστικότερη νομιμοποίηση η εκ μέρους τής εξουσίας συνεχής
προσφυγή στη λιτότητα. Ειδικά για μια αριστερή κυβέρνηση, και μάλιστα σε μια
ιστορική περίοδο κατά την οποία οι χειρισμοί της σε άλλους τομείς κινούνται
αναγκαστικά σε στενά περιθώρια, η ανατίμηση αξιών, και πρώτα απ’ όλα ο
εξευγενισμός της πολιτικής, θα έπρεπε να συνιστούν προτεραιότητα.

Είναι ίσως επειδή η παρούσα κυβέρνηση δεν έχει καταστήσει σαφή μια τέτοια
προσπάθεια, που η πρόσφατη υποτίμηση εκτιμήθηκε σε τόσο πρωτογενές επίπεδο. Η
έλλειψη μιας επιθετικής προσαρμογής στις προκλήσεις της εποχής, η συνεχής
αναβολή του στοιχήματος της πολιτικής ιδιοτυπίας, της προσπάθειας ίσως όχι
τόσο εξεύρεσης ενός συνολικού νέου «δρόμου», αλλά προσαρμογής των επιμέρους
επιλογών στις ανάγκες της ελληνικής πραγματικότητας και στο πρόγραμμα που
κοινώνησε στον λαό το συγκεκριμένο κόμμα της εξουσίας, καθιστούν φτωχότερη την
πολιτική μας και οδυνηρότερα τα μέτρα που λαμβάνονται στο όνομά της. Πολλά
ιστορικά παραδείγματα δείχνουν ότι η τόλμη μπορεί να φέρει αποτελέσματα και να
αλλάξει το πολιτικό κλίμα. Το ελληνικό πάντως παράδειγμα δεν είναι δυνατό να
συνδεθεί με οποιασδήποτε μορφής υποταγή.

Ο δικηγόρος Κώστας Β. Μποτόπουλος είναι διδάκτωρ του Συνταγματικού Δικαίου.