ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Ο καλός, ο κακός και ο άσχημος

Κάποτε, ο Δημοσιογράφος ήταν, στην πινακοθήκη των συμβόλων του πολιτισμού μας,
ένα πρότυπο του Καλού. Ο Δημοσιογράφος, στον καθημερινό λόγο, την λογοτεχνία ή
τον κινηματογράφο, ήταν, σχεδόν πάντοτε, ένας «θετικός ήρωας». Ακόμη και ο
Σούπερμαν, δημοσιογράφος ήταν, όταν φορούσε τα «πολιτικά»…

Στην μυθολογία του αμερικανικού κινηματογράφου, ειδικά, μια μυθολογία
οικουμενική πια, ο Δημοσιογράφος φορούσε συνήθως την λευκή πανοπλία του ιππότη
των ευγενών υποθέσεων.

Όταν εμφανιζόταν στην πλοκή ενός δράματος, ήταν για να δώσει λύση. Σε πόσες
ταινίες μια επιστολή σε εφημερίδα ή μια εξομολόγηση σε δημοσιογράφο, που ο
ήρωας προλαβαίνει να κάνει λίγο πριν τον εξοντώσουν οι «κακοί», δεν είναι το
κλειδί για την ανατροπή μιας ασφυκτικής συνωμοσίας ή μιας σκοτεινής
συγκάλυψης…

Και σε πόσες ταινίες δεν είναι ο δημοσιογράφος ο ήρωας, που κάποια στιγμή
βγαίνει από την ψυχρή ουδετερότητά του και παίρνει θέση ­ υπέρ των «καλών», φυσικά.

Κι ως πρόσφατα ακόμη: Ο Νικ Νόλτε στην «Αποστολή στην Νικαράγουα», ο Μελ
Γκίμπσον στα «Επικίνδυνα χρόνια», είναι δύο από τις πιο χαρακτηριστικές και
φωτεινές εκδοχές αυτού του προτύπου ­ του δημοσιογράφου που αρνείται να μείνει
σιωπηλός και ουδέτερος, όταν υπέρτερα ηθικά αγαθά διακυβεύονται και
εξεγείρεται κατά της αδικίας.

Υπήρχε, βέβαια, πάντα στην χολιγουντιανή μυθοπλασία μια θέση για τον κυνικό
ρεπόρτερ που πατά επί πτωμάτων, ή για την μηχανή του κίτρινου Τύπου που
κατακρεουργεί ανθρώπους για ένα μοσχοπουλημένο πρωτοσέλιδο. Ο Μπίλι Γουάιλντερ
μάς έχει αφήσει δύο μνημειώδεις εκδοχές αυτού του τύπου ­ μία κωμική, με το
δίδυμο Τζακ Λέμον – Γουόλτερ Ματάου, στην «Πρώτη σελίδα», και μια λιγότερο
γνωστή αλλά αριστουργηματική δραματική εκδοχή, με τον Κερκ Ντάγκλας ως
αδίστακτο έμπορο-ρεπόρτερ (όπως έλεγαν παλιά «εμπορο-ράπτης»), που οδηγεί στον
θάνατο το θέμα-θύμα του, για να πουλήσει πρωτοσέλιδα στην ταινία «The Big
Carnival». Αλλά αυτού του είδους η αρνητική αναφορά στον Δημοσιογράφο ήταν
πάντα εξαίρεση ­ και αναφερόταν σε εξαιρέσεις. Ως πρόσφατα, ο κανόνας ήταν ο
δημοσιογράφος- ήρωας, που αψηφά τους ισχυρούς και χρησιμοποιεί την δύναμή του
στην υπηρεσία της αλήθειας ­ εναντίον του Προέδρου στην υπόθεση Γουότεργκεϊτ,
εναντίον ενός ολόκληρου καθεστώτος στην δική μας υπόθεση «Ζ».

Και ξαφνικά αυτός ο κανόνας ανατρέπεται. Πριν προλάβουμε να χωνέψουμε μια
ταινία εξοντωτικής κριτικής στα ήθη του επαγγέλματος και στους κανόνες της
βιομηχανίας της ενημέρωσης, το «Mad City» του Κώστα Γαβρά, μια δεύτερη ταινία
έρχεται σε λίγο, απανωτά, να επιβεβαιώσει την οριστική αποκαθήλωση του
Δημοσιογράφου από το εικονοστάσιο των «θετικών ηρώων»: το «Wag the dog» του
Μπάρι Λέβινσον.

Ένα καλό περιοδικό, το «Μετρό», κάλεσε τις προάλλες μια ομάδα δημοσιογράφων να
παρακολουθήσει την ταινία ­ επίκαιρη λόγω θέματος: ο Πρόεδρος των ΗΠΑ
συλλαμβάνεται να ξενοπηδά, και οργανώνει έναν εικονικό πόλεμο κατά της
Αλβανίας, για να συγκαλύψει το ηθικόν σκάνδαλον.

Και διαπίστωσαν ότι, σ’ αυτήν την ταινία, οι δημοσιογράφοι δεν είναι πλέον
ούτε καν οι «κακοί».

Θλιβερά, ανυποψίαστα «βαποράκια» είναι, που πουσάρουν στημένες ειδήσεις και
στημένα θέματα, που οι «γιατροί» του συστήματος διοχετεύουν με όλους τους τρόπους…

Βλέπαμε την ταινία κι αναρωτιόμασταν όλα μαζί: πώς και χτίστηκαν, έτσι
ανεπαισθήτως, γύρω μας τα τείχη της ανυποληψίας; Πώς και συνέβη, έτσι έξαφνα,
αυτή η πολιτιστική ανατροπή και ο Δημοσιογράφος από σύμμαχος του Καλού, έγινε
ο εχθρός του Τζέιμς Μποντ, ο κυνικός μανιπουλαδόρος ή ο αφελής διεκπεραιωτής
των συμφερόντων μιας Αυτοκρατορίας του Κακού;

Και, προπάντων, ως ποιο σημείο αυτή η ανατροπή, η αρνητική απεικόνιση του
Δημοσιογράφου και της δουλειάς του, όχι μόνο στην μεγάλη οθόνη μα και στον
καθημερινό δημόσιο λόγο μπορεί να είναι γόνιμη και σωτήρια, και από ποιο
σημείο κι έπειτα μπορεί να γίνει επικίνδυνη.

Επικίνδυνη όχι για τη συντεχνία των δημοσιογράφων, που όχι άδικα πληρώνει το
τίμημα του ηθικού αυτο-ευτελισμού της. Μα για την δημοκρατία, που, όπως κι αν
την ορίσει κανείς, έχει ανάγκη ενός αξιόπιστου και ηθικά δικαιωμένου, στα
μάτια της κοινής γνώμης, ελεγκτού και αντίβαρου ­ του συλλογικού
Δημοσιογράφου, δηλαδή…