Από το χάος, στη μεγάλη ιδέα

Με τον θάνατο του Εμβέρ Χότζα το 1985, η Αλβανία εισήλθε σε μία περίοδο
αστάθειας που έγινε ακόμη πιο επικίνδυνη, όταν άρχισαν να καταρρέουν το ένα
μετά το άλλο όλα τα καθεστώτα του «υπαρκτού σοσιαλισμού». Οι ελπίδες για
εγκαθίδρυση μιας δυτικού τύπου δημοκρατίας διαψεύστηκαν από τον αυταρχισμό και
την αλαζονεία του Σαλί Μπερίσα και έδωσαν τη θέση τους σε μια βαθιά ανησυχία
και απαισιοδοξία, με το ξέσπασμα των ταραχών που προκλήθηκαν από την
κατάρρευση των «πυραμίδων», πριν από ένα χρόνο. Αυτήν ακριβώς την περίοδο
σκιαγραφούν και αναλύουν ο Τζέιμς Πέτιφερ και η Μιράντα Βίκκερς στο βιβλίο
τους «Αλβανία: Από την Αναρχία, σε μια Βαλκανική Ταυτότητα», που κυκλοφορεί σε
λίγες μέρες από τις Εκδόσεις Καστανιώτη σε μετάφραση Ερρίκου Μπαρτζινόπουλου.
Οι δύο συγγραφείς είναι άριστοι γνώστες του βαλκανικού χώρου. Συνεργάτης των
«Τάιμς», του «Εκόνομιστ» και της «Ουώλ Στρητ Τζέρναλ», ο Πέτιφερ έχει γράψει
δύο οδηγούς για την Αλβανία και τη Βουλγαρία στο πλαίσιο της σειράς «Blue
Guide», καθώς και τα βιβλία «Οι Έλληνες: Μια Γη και Ένας Λαός Μετά τον Πόλεμο»
και «Ο τουρκικός Λαβύρινθος» (το οποίο θα κυκλοφορήσει την άνοιξη και στα
ελληνικά, επίσης από τις Εκδόσεις Καστανιώτη). Η Βίκκερς, από την πλευρά της,
έχει γράψει το βιβλίο «Αλβανοί: Σύγχρονη Ιστορία», ενώ σύντομα θα κυκλοφορήσει
και το έργο της «Μεταξύ των Σέρβων και των Αλβανών: Η Ιστορία του Κόσσοβου».
Στο τελευταίο τους βιβλίο, από το οποίο δημοσιεύουμε ορισμένα αποσπάσματα
ξεκινώντας (λόγω επικαιρότητας) από το κεφάλαιο για το Κοσσυφοπέδιο, οι
συγγραφείς εξετάζουν πώς η αναρχία και το χάος που κυριάρχησαν στην Αλβανία
στην αρχή αυτής της δεκαετίας οδήγησαν στη νίκη του Σαλί Μπερίσα το 1992, και
πώς η αυταρχική πολιτική του τελευταίου έθεσε τη νεαρή δημοκρατία σε κίνδυνο.
Το βιβλίο προσφέρει ένα πλούσιο ιστορικό υπόβαθρο της γειτονικής μας χώρας,
ενώ αναλύει και τα «εθνικά της θέματα»: Κοσσυφοπέδιο, «Μακεδονία» και ελληνική
μειονότητα. Η συγγραφή του βιβλίου ολοκληρώθηκε τον Ιανουάριο του 1997, αλλά η
εισαγωγή στην ελληνική έκδοση καλύπτει και το επόμενο, εξαιρετικά ενδιαφέρον
διάστημα: την εξέγερση των «προδομένων», την εκλογή της κυβέρνησης Φάτος Νάνο
και τη διάψευση των δυσοίωνων προβλέψεων για επικείμενο εμφύλιο πόλεμο…

Μιράντα Βίκκερς

«Δεν υπάρχει Αλβανία χωρίς το Κοσσυφοπέδιο και αντιστρόφως». (Αλβανικό
Τηλεγραφικό Πρακτορείο, 22 Μαρτίου 1992).

ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ του Κοσσυφοπεδίου ήταν με διαφορά το σημαντικότερο στοιχείο της
αλβανικής βαλκανικής πολιτικής στη διάρκεια της μεταβατικής περιόδου, καθώς θα
μπορούσε να εμπλέξει την Αλβανία σε πόλεμο με τη Σερβία και να την οδηγήσει
στην καρδιά της ευρύτερης βαλκανικής κρίσης. Αποτελεί επίσης πρωταρχικό
στοιχείο της αλβανικής εθνικής ταυτότητας: η κρίση του Κοσσυφοπεδίου
ταυτίζεται με τον αυτοπροσδιορισμό της ίδιας της Αλβανίας. Από το 1992, η
επιρροή των παραγόντων του Κοσσυφοπεδίου στην αλβανική πολιτική και κοινωνική
ζωή είναι βαθιά και συνεχίζει να μεγαλώνει.

ΕΝΑΣ ΑΠΟΚΑΛΥΠΤΙΚΟΣ ΧΑΡΤΗΣ

Τζέιμς Πέτιφερ

Σ’ έναν από τους τοίχους των γραφείων του Κόμματος Εθνικής Ενότητας στα Τίρανα
κρέμεται ένας πελώριος χάρτης της «μεγάλης Αλβανίας», τον οποίο επιδεικνύει
υπερήφανα ο ευέξαπτος και εκκεντρικός ηγέτης του κόμματος Ινταγιέτ Μπεκίρι.
Εκτός από την περιοχή της σημερινής Αλβανίας, ο χάρτης περιλαμβάνει μεγάλες
εκτάσεις της Σερβίας, του Μαυροβουνίου, της Πρώην Γιουγκοσλαβικής Δημοκρατίας
της Μακεδονίας και της Βόρειας Ελλάδας μέχρι την πόλη των Ιωαννίνων. Είναι
σημαντικό ότι τα μέρη στη μετακομουνιστική Αλβανία που υπάρχει τέτοιος χάρτης,
είναι ελάχιστα. Για τους περισσότερους Αλβανούς η ιδέα μιας μεγάλης Αλβανίας,
που θα περιλαμβάνει το Κοσσυφοπέδιο, είναι μύθος ή όνειρο παρά πιθανή
γεωγραφική πραγματικότητα. Αλλά τα κράτη, ιδιαίτερα στα Βαλκάνια, υπάρχουν και
ζουν με μύθους και όνειρα και δεν θα πρέπει να υποτιμάται η επιρροή που ασκεί
η ιδέα αυτή στο μυαλό ορισμένων Αλβανών.

ΠΛΗΡΗΣ ΑΓΝΟΙΑ

Γενικά, το αλβανικό εθνικό ζήτημα και το πρόβλημα του Κοσσυφοπεδίου είναι
άρρηκτα συνδεδεμένα με την πίστη των κατοίκων του Κοσσυφοπεδίου ότι η αλβανική
κομουνιστική κυβέρνηση δεν έκανε το παραμικρό προκειμένου να τιμωρήσει τη
γιουγκοσλαβική κυβέρνηση για την άρνησή της ν’ αποδεχθεί τ’ αλβανικά εθνικά
δικαιώματα στη Γιουγκοσλαβία ή να συμβάλει στη διαδικασία ενοποίησης όλων των
Αλβανών. Λόγω των αυστηρών περιορισμών που είχαν επιβληθεί στα μέσα ενημέρωσης
από το καθεστώς Χότζα, οι Αλβανοί που ζούσαν στην Αλβανία γνώριζαν περισσότερα
για τα όσα συνέβαιναν στη Μοζαμβίκη παρά στο Κοσσυφοπέδιο. Παρ’ όλο που ο
Εμβέρ Χότζα είχε προσπαθήσει να προωθήσει το εθνικό ζήτημα στη διάρκεια της
αντιστασιακής περιόδου, στη μεταπολεμική περίοδο πρόδωσε το θέμα της εθνικής
ενοποίησης προκειμένου να εξασφαλίσει τη σταθερότητα του καθεστώτος του στα
Τίρανα. Η κομμουνιστική υπερδύναμη που στήριξε την Αλβανία δεν ενδιαφέρθηκε
για το εθνικό της ζήτημα και η περίοδος του απομονωτισμού, μετά το 1976,
στέρησε τη χώρα από τη δυνατότητα να επηρεάσει ουσιαστικά τις εξελίξεις στη
Γιουγκοσλαβία. Ταυτόχρονα, στο Κοσσυφοπέδιο ήταν ευρύτατα διαδεδομένη η
βεβαιότητα ότι μια δημοκρατική κυβέρνηση στα Τίρανα θ’ ανέτρεπε την πολιτική
αυτή, από τη στιγμή μάλιστα που η διάλυση της Γιουγκοσλαβίας θα έδινε τη
δυνατότητα στη διεθνή κοινότητα να επανακαθορίσει τ’ «άδικα» σύνορα τα οποία
είχαν επιβληθεί στον αλβανικό λαό εδώ και ογδόντα χρόνια.

Οι Αλβανοί δεν έχουν ξεχάσει ότι μετά τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο σημαντικά
τμήματα της χώρας τους, όπως η περιοχή Ντίμπερ της Πρώην Γιουγκοσλαβικής
Δημοκρατίας της Μακεδονίας, παραχωρήθηκαν από τις νικήτριες χώρες στη Σερβία
ως ανταμοιβή για τη στάση της.

ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ σημαντικό ρόλο στην πολιτική των Αλβανών του Κοσσυφοπεδίου
διαδραματίζουν οι απόδημοι. Η προοπτική μιας «ενιαίας Αλβανίας» υποστηρίζεται
πολύ περισσότερο στη Νέα Υόρκη απ’ όσο στην Αλβανία. Υπολογίζεται ότι οι
Αλβανο-Αμερικανοί ανέρχονται σε 350.000-400.000 και οι ηγεσίες των διαφόρων
κοινοτήτων αγωνίζονταν για την προώθηση του ζητήματος του Κοσσυφοπεδίου. Το
1986, ο βουλευτής Τζόζεφ Ντίο Γκουάρντι ίδρυσε την Αλβανο-Αμερικανική Ένωση
Πολιτικών Δικαιωμάτων, με στόχο τη συνεργασία των διαφόρων ισχυρών
αλβανο-αμερικανικών ομάδων, προς όφελος των Αλβανών της Γιουγκοσλαβίας, και
ιδιαίτερα για την αντιμετώπιση του προβλήματος της καταπάτησης των ανθρωπίνων
δικαιωμάτων στο Κοσσυφοπέδιο και την προώθηση των προβλημάτων της περιοχής
στην αμερικανική Γερουσία. Η Ένωση αντιμετώπισε στη συνέχεια προβλήματα
εσωτερικών διαφωνιών και δεν έχει εκπληρώσει την αποστολή που οραματίστηκαν οι
ιδρυτές της, παρ’ όλο που διαθέτει ένα ισχυρό λόμπι στη Γερουσία, το οποίο
αναπτύχθηκε υπό την ηγεσία τού τότε γερουσιαστή Ρόμπερτ Ντόουλ. Επιπλέον,
συνέβαλε αποφασιστικά στη διαμόρφωση αντισερβικού κλίματος στις ΗΠΑ και έχει
διαδραματίσει κάποιον ρόλο στην ανάπτυξη μιας ευρύτερης αμερικανικής
βαλκανικής πολιτικής. Οι Αλβανοί στις Ηνωμένες Πολιτείες χωρίζονται σε δύο
ομάδες: η πρώτη είναι οι απόγονοι των παλιών μεταναστών, οι περισσότεροι από
τους οποίους έφτασαν στις ΗΠΑ στα τέλη του 19ου αιώνα ή από τη νότια περιοχή
της Κορυτσάς ή από την παραλιακή περιοχή κοντά στη Χειμάρρα. Ήταν βασικά
ορθόδοξοι χριστιανοί και ήταν αυτοί που ίδρυσαν την Αλβανική Ορθόδοξη
Εκκλησία. Η δεύτερη και πολύ μεγαλύτερη ομάδα αποτελείται από εκείνους που
διέφυγαν μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο για ν’ αποφύγουν τις πολιτικές
διώξεις, καθώς και εξαιτίας της καταπίεσης και της έλλειψης ευκαιριών στην
πρώην Γιουγκοσλαβία. Οι μετανάστες αυτοί, και ιδιαίτερα οι προερχόμενοι από το
Κοσσυφοπέδιο, πίεζαν την κυβέρνηση των Τιράνων να διατηρήσει ζωντανό το ζήτημα
του Κοσσυφοπεδίου. Υπάρχουν 100.000 περίπου Αλβανοί του Κοσσυφοπεδίου στην
Ελβετία και 120.000 στη Γερμανία.