ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Η επίθεση των ανοήτων

Χωρίς λόγια (από το περιοδικό «Νιου Γιόρκερ»)

Ηλίθιοι υπήρχαν πάντα, ακόμη και στην εποχή του Νεάντερνταλ. Σήμερα όμως είναι
περισσότεροι από ποτέ, προφανώς λόγω της δημογραφικής έκρηξης. Και ο Ουμπέρτο
Έκο κρούει τον κώδωνα του κινδύνου.

ΕΠΙΣΤΡΕΦΟΝΤΑΣ από τη Σουηδία, όπου είχε αγοράσει έναν καπνιστό σολομό για την
οικογένειά του, ο Ιταλός σημειολόγος έκανε μια ολιγοήμερη στάση στο Λονδίνο.
Για να μη χαλάσει ο σολομός, αποφάσισε να τον βάλει στο μίνι ψυγείο-μπαρ του
δωματίου του. Το ψάρι όμως ήταν μεγάλο κι έτσι αναγκάστηκε κι έβγαλε όλα τα
ποτά από το ψυγείο και τα τοποθέτησε στα συρτάρια. Την άλλη ημέρα το απόγευμα,
γυρίζοντας στο ξενοδοχείο του, διαπίστωσε έκπληκτος ότι το ψάρι τον περίμενε
μεγαλοπρεπές στο τραπέζι και το ψυγείο ήταν και πάλι γεμάτο. Ανοίγοντας τα
συρτάρια του, είδε ότι το περιεχόμενό τους ήταν άθικτο. Τον είχαν τροφοδοτήσει
λοιπόν με μια καινούργια παρτίδα, σκεπτόμενοι προφανώς πως είχε καταναλώσει
ό,τι υπήρχε στο ψυγείο.

Τηλεφώνησε τότε στη ρεσεψιόν και ζήτησε να ειδοποιήσουν το προσωπικό να τον
απαλλάξει από τα ποτά και να αφήσει τον σολομό στο ψυγείο. Του απάντησαν ότι
επειδή το προσωπικό δεν μιλούσε ούτε καταλάβαινε αγγλικά, αυτή η «πληροφορία»
έπρεπε να δοθεί στον κεντρικό ηλεκτρονικό υπολογιστή ­ που, κατά σύμπτωση,
ήταν χαλασμένος. Την επομένη αντιμετώπισε έτσι το ίδιο πρόβλημα: νέα σειρά
ποτών στο ψυγείο και ο σολομός, σε κατάσταση σήψης πλέον, στο τραπέζι. Ευτυχώς
ήταν η τελευταία του νύχτα. Όταν το άλλο πρωί πήγε να πληρώσει τον λογαριασμό,
νέα δυσάρεστη έκπληξη: το χρέος του ήταν αστρονομικό. Μέσα σε δυόμισι ημέρες
εφέρετο να έχει καταναλώσει καμιά εικοσαριά σακκουλάκια με αράπικα φυστίκια,
πολλά εκατόλιτρα Veuve Clicquot, πενήντα μπουκαλάκια βότκα και ουίσκυ, άφθονες
μπύρες και ένα βουνό χυμούς ­ χώρια τα Άλκα Σέλτζερ. Οι διαμαρτυρίες του
απέβησαν άκαρπες. Όπως του είπε χαμογελαστός ο υπάλληλος, όλα είχαν καταγραφεί
στο κομπιούτερ.

Αυτή η περίπτωση οργανωμένης ανοησίας ενέπνευσε στον Έκο τον τίτλο τού
τελευταίου του βιβλίου: «Πώς να ταξιδέψετε με ένα σολομό». Ένας από τους
παράγοντες που συμβάλλει στη συσσώρευση της ανοησίας, λέει σε συνέντευξή του
στο περιοδικό της Φιγκαρό, είναι η ποσότητα. Τη δεκαετία του ’40, για
παράδειγμα, οι εφημερίδες είχαν εννέα σελίδες. Σήμερα έχουν από πενήντα έως…
εξακόσιες. Και καθώς είναι αδύνατο στα ανθρώπινα όντα να γεμίσουν με έξυπνο
τρόπο όλον αυτόν τον χώρο, λογικό είναι να καταφεύγουν στη βλακεία.

Αυτή είναι η μεγαλύτερη απειλή που αντιμετωπίζει σήμερα η ευρωπαϊκή κουλτούρα;
Όχι, απαντά ο Έκο. Υπάρχουν και χειρότερα: ο φανατισμός και η αδιαλλαξία. Για
πρώτη φορά εδώ και 15 αιώνες, σημειώνει, βρισκόμαστε μπροστά σ’ ένα κύμα
μαζικής μετανάστευσης και σ’ ένα φαινόμενο ανάμειξης πολιτισμών. Ο
μετασχηματισμός αυτός δεν μπορεί να γίνει με ειρηνικό τρόπο. Θα υπάρξει μια
περίοδος βίας, αίματος και μισαλλοδοξίας. Το πώς θα την αντιμετωπίσουμε, αν θα
την καταπολεμήσουμε ή θα την απορροφήσουμε, είναι το μεγάλο πρόβλημα του
επόμενου αιώνα.