ΑΥΤΟΙ

… στον καιρό μας, όπως στη «λαμπρή δεκαετία» του ’30, μια διόγκωση της
μεσαίας τάξης. Χρόνια τώρα, όπως παρατηρούν οι κοινωνιολόγοι, οι «μεσαίοι»
πληθαίνουν, καθώς αυξάνονται και τα έσοδά τους και οι φιλοδοξίες τους. Η
κοινωνική θέση των ανθρώπων αυτών στερεώθηκε χάρη στη δουλειά τους, στις
κοινωνικές παροχές, στις κληρονομιές από καλοστεκούμενους γονείς και στα
στέρεα σχολειά τους. Με την εξάπλωση της αγοράς, αποτέλεσαν μια ευρύτατη
«κοινωνία καταναλωτών». Και ξαφνικά, με την αποσάθρωση του κράτους προνοίας,
όλα βρίσκονται στον αέρα. Η αγορά απλώνεται, αυτοί ζαρώνουν. Ο πρώην
ξένοιαστος καταναλωτής ανακαλύπτει ότι πρέπει να καταναλώσει τις σάρκες του.
Αυτός, που από τους γονείς του όλο και είχε πάρει περιουσία, τρώει τη δική του
γερνώντας και έχει λιγότερα ν’ αφήσει στα παιδιά του. Να λοιπόν που πάμε και πίσω.

… είναι των Αρνόλντο Μπανιάσκο και Πατρίκ Λε Γκαλές, από το έργο τους
«Πόλεις στην Ευρώπη» που κυκλοφόρησε στο Παρίσι. (Α. Bagnasco, Ρ. Le
Galès: «Villes en Europe», La Découverte). Οι κίνδυνοι για τη
μεσαία τάξη, κατά τους δυο κοινωνιολόγους, συνδέονται με την εξάπλωση της
αγοράς, την οποία όμως η ίδια αυτή τάξη και θέλησε και υπηρετεί. Και όπως λέει
ο Μπ. στη «Μοντ», η αγορά «έχει τους κερδισμένους της, έχει και τους
χαμένους». Υπάρχει επίσης αυτό το νέο είδος, η «μεσαία τάξη του άυλου». Νέες
πηγές πλούτου και δύναμης έχουν εμφανιστεί σε τομείς «αναδυόμενους», όπως οι
επικοινωνίες, η πληροφορική, η διαφήμιση, η τηλεόραση, η γυμναστική, η
χρηματομεσιτεία. Στις κινήσεις, στους υπολογισμούς αυτών των ανθρώπων, του
«άυλου», υπάρχει κάτι το εφήμερο. Ταχύτητα, ανησυχία, εκλάμψεις. Οι
περισσότεροι, πολιτικά, έκριναν ότι τους εξέφραζε μάλλον ο νεοφιλελευθερισμός.
Ένοιωθαν δικούς τους τον Ρήγκαν, τη Θάτσερ, τον Μπερλουσκόνι. Ώσπου κατέληξαν,
όμως, και αυτοί ότι τέτοιου τύπου «ιδεολογίες» δεν αρκούν για να στηρίξουν μια κοινωνία.

… της αγοράς και των πιστών της είναι τέτοια που δύσκολα όλα αυτά χωρούν σ’
ένα κόμμα. Ο κρίσιμος διαχωρισμός ήταν άλλοτε μεταξύ κεφαλαίου και εργασίας.
Σήμερα, αυτό που σε κατατάσσει είναι η θέση που κατέχεις στην αγορά. Εξ ου και
η σύγχυση στον πολιτικό προσανατολισμό. Ο Μπ. φέρνει ένα παράδειγμα: Ένας
κάπως συντηρητικός καθηγητής κολλεγίου μπορεί κάλλιστα να ταυτιστεί με το Κ.Κ.
όταν αναλογίζεται τη σύνταξη που θα πάρει. Κατά τ’ άλλα όμως σκέφτεται
νεοφιλελεύθερα. Στέλνει και τα δικά του παιδιά σε ιδιωτικές σχολές. Ποιο
μαζικό κόμμα θα τον εκφράσει; Ο καθηγητής μας, όπως και πολλοί άλλοι,
εργάζεται άθελά του υπέρ της συρρίκνωσης των μεγάλων κομμάτων.

… πρέπει να μελετήσουν επισταμένα τη νέα μεσαία τάξη για να τη σταθμίσουν
και, ει δυνατόν, να της κάνουν τις προτάσεις τους, λέει ο Μπ. Το ίδιο, όμως,
πρέπει να κάνουν και για τα κόμματα, τα οποία επίσης έχει τραυματίσει η αγορά.
Η δυσπραγία της πολιτικής, πιστεύει ο αναλυτής, συνδέεται μ’ ενα αδήριτο
πραγματικό γεγονός: «Ενώ η οικονομία έχει γίνει παγκόσμια, η πολιτική
παραμένει εθνοκεντρική. Μοιραία λοιπόν, η απήχησή της είναι μικρότερη». Και η
ιδεολογία; «Το βασικό σχήμα δεξιά – αριστερά παραμένει, αλλά παραλλαγμένο. Από
τη μια ένας άκρατος νεοφιλελευθερισμός, από την άλλη η αγορά, με κάποιες
βαλβίδες ασφαλείας». Όσο για το Κράτος, υπάρχει κάπου και αυτό, σαν ένα είδος
διαιτητή, για να ελέγχει λιγάκι τα πράγματα.