Εχθρός της γυναίκας, η ανταγωνίστριά της

«Οι άνδρες κοιτάζουν τον εαυτό τους στον καθρέφτη. Οι γυναίκες ψάχνουν να
βρουν τον εαυτό τους», έγραψε κάποτε η Ελίσα Μέλαμεντ κι έγινε… σλόγκαν ­
εστιάζοντας έτσι στο παιχνίδι της αυτογνωσίας. Ένα παιχνίδι που δεν μπορεί να
κερδηθεί, αν δεν υπάρξει αυτό που λέγεται αποδοχή. Γιατί κατά την Σιμόν Ντε
Μποβουάρ, «η δύναμη και ο λόγος της ύπαρξής μας πρέπει να επικεντρωθούν στη
γνώση των πραγματικών συνθηκών της ζωής μας». Η ζωή μας έχει νόημα… όπως κι
αν είναι. Ίσως αλλάξει, τώρα όμως είναι αυτή που είναι! Ήταν μακρύ αυτό το
ταξίδι στον χρόνο. Ισονομία, ισότητα, κατακτήσεις, νίκες και ήττες. Κάποιες ­
από τις μεγαλύτερες σε ηλικία ­ στάθηκαν και πίσω από τα «πλακάτ» στους
δρόμους διεκδικώντας όσα η ανθρώπινη φύση όριζε. Κάποιες άλλες έτρεμαν στο
άκουσμα της λέξης «φεμινισμός». Κάποιες τρίτες δεν μετείχαν, αλλά επικροτούσαν
φανερά ή σιωπηλά… Προηγήθηκαν πολλές γενιές και μάτωσαν πολλές ζωές, για να
φτάσουμε να πούμε «το ποτάμι δεν γυρίζει πίσω». Όπως και να έχει, το ποτάμι
δεν γυρίζει πίσω. Αλλά οι εχθροί, όσοι κι αν εξολοθρεύτηκαν, υπάρχουν πάντα.
Μέσα μας κι έξω. Η σημερινή γυναίκα… είναι τόσες πολλές, που δεν ξέρεις για
ποια να πρωτομιλήσεις! Είναι η αυριανή γυναίκα ­ η παιδούλα που τώρα οφείλει
να μάθει τον πολλαπλασιαμό του «8», αλλά τυλιγμένη με τον μανδύα του ονείρου
αρνείται να μεγαλώσει και να ενταχθεί στο σύστημα. Είναι η έφηβη που
οραματίζεται μια θέση στο Πανεπιστήμιο πρώτα ­ για να κερδίσει μια θέση στον
κόσμο ύστερα. Είναι εκείνη που δεν μπήκε στο Πανεπιστήμιο και εκείνη που το
τέλειωσε. Εκείνη που δεν της δόθηκε ποτέ καμιά ευκαιρία και ξυπνά πάντα
χαράματα για το εργοστάσιο. Εκείνη που επιλέγει πρώτα καριέρα κι ύστερα
οικογένεια. Εκείνη που ατυχεί στο πρώτο, ευτυχεί στο δεύτερο, αλλά δεν το
ξέρει. Κι εκείνη που έχει επιτύχει θεωρητικά τον «συνδυασμό»
καριέρα-οικογένεια και προσπαθεί να ισορροπήσει πάνω σε τεντωμένο σχοινί. Από
ποια πλευρά να σταθείς; Η σημερινή γυναίκα είναι τόσες… πολλές, αλλά οι
εχθροί είναι συνήθως οι ίδιοι ­ όταν η προσωπική ισορροπία είναι ανέφικτη!

ΚΟΙΤΑΞΕ με τρόμο στον καθρέφτη εκείνες τις πρώτες δύο ρυτίδες που «έσκασαν
μύτη» δεξιά κι αριστερά από το στόμα. Είχε πάντα η Αθηνά ένα πρόσωπο που
ακτινοβολούσε και ο μεγαλύτερος εχθρός της ελλόχευε πάντα… μέσα της. Ήταν
αυτός των κυττάρων που γηράσκουν…

Στις πρώτες δύο ρυτίδες προστέθηκαν κι άλλες, λεπτές ή και λεπτότερες, στο
μέτωπο και γύρω από τα μάτια, που όσο περνούσε ο καιρός γίνονταν όλο και πιο
ορατές. Προστέθηκαν και στο σώμα λίγα ­ επιπλέον ­ κιλά και μέσα στην τσάντα
της πήρε σύντομα θέση και μια ταμπλέτα ηρεμιστικά, που άλλοτε τα
χρησιμοποιούσε κι άλλοτε όχι, «αλλά με έκαναν να αισθάνομαι ασφαλής».

Συνδύαζε πάντα μέσα της το «αλκοολίκι» για τη δουλειά με την καλή της
εμφάνιση.

Η πολυάσχολη επαγγελματική της ζωή αποδυνάμωνε την πραγματική της οντότητα.
Δύσκολα εξοικειώνεσαι με τον χρόνο, όταν δεν μπορείς να τον παρακολουθήσεις ή
όταν δεν μπορείς να πεις «είναι δικά μου αυτά τα χρόνια! Τα έζησα. Και κανείς
δεν μπορεί να μου τα πάρει…».

Δεν το έλεγε κάποτε αυτό η Αθηνά κι ίσως γι’ αυτό έπαθε κατάθλιψη όταν η κόρη
της ενηλικιώθηκε. Κι όταν ο γιος της πήγε φαντάρος, έκλαψε διπλά: «Περιμένεις
πώς και πώς να μεγαλώσουν τα παιδιά και όταν τελικά μεγαλώσουν καταλαβαίνεις
πόσο εσύ μεγάλωσες…».

Η νεότητα που υποχωρεί αφήνοντας χώρο στην ωριμότητα είναι πάντα ένα κρίσιμο
σταυροδρόμι για κάθε γυναίκα ­ ανεξάρτητα από τις κοινωνικές και
επαγγελματικές της κατακτήσεις.

Η Αθηνά «ανδρώθηκε» σε έναν επαγγελματικό χώρο με τη μέσα της αίσθηση να λέει
«ό,τι κάνουν οι γυναίκες πρέπει να το κάνουν δύο φορές καλύτερα από τους
άνδρες, για να θεωρηθεί… μισοκαμωμένο». Και άφησε τον εαυτό της απέξω.
Ευτυχώς, όταν τον περιμάζεψε, δεν ήταν αργά! Σήμερα έχει συμφιλιωθεί με τις
ρυτίδες της και δεν σκέφτεται το λίφτινγκ…

ΤΟ ΓΙΟΡΤΑΣΑΝ

Γέμισαν χθες τα στέκια και τα μπαρ από γυναίκες «που γιόρταζαν την
καταπληκτική τους γιορτή!».

Αυτές οι ίδιες γυναίκες που όλο τον υπόλοιπο χρόνο αγκομαχούν να αποδείξουν
ότι αξίζουν εξίσου ή και παραπάνω από τους διπλανούς τους άνδρες… «Μια
γυναίκα έχει λόγο να γιορτάζει κάθε μέρα ή τον αντίθετο λόγο να μη γιορτάζει
ποτέ» με αφοπλίζει η Αφροδίτη Τεπέρογλου.

Κοινωνιολόγος και ερευνήτρια στο ΕΚΚΕ, χρόνια στους γυναικείους αγώνες, με
χρόνιους προσωπικούς αγώνες. Η αίσθηση που αποκόμισε; Είναι τόσο πολλά ­
δύσκολο να πει: «Ο φεμινισμός μοιάζει “εχθρός” για πολλές σύγχρονες γυναίκες,
που δεν είναι οι γυναίκες που κάθονται σπίτια τους. Έχω ακούσει πολλές
επώνυμες, που έχουν κοινωνικό ή και πολιτικό λόγο, να λένε ότι δεν είναι
φεμινίστριες.

Δείχνουν να ντρέπονται να κάνουν μια τέτοια παραδοχή. Αν τις ρωτήσεις τι
είναι, θα σου απαντήσουν… γυναίκες! Αναρωτιέμαι γιατί… Αναρωτιέμαι γιατί η
γυναίκα που έχει πολιτικό λόγο υιοθετεί το ύφος και το στυλ του άνδρα
πολιτικού. Αναρωτιέμαι γιατί δεν αναδύεται ο γυναικείος πολιτικός λόγος…».

Ήταν μακρύ το ταξίδι, αλλά είναι μακρύς ακόμη ο δρόμος.

Ο σημερινός εχθρός της γυναίκας, για την Αφροδίτη Τεπέρογλου, «είναι πολλές
φορές ο ίδιος της ο εαυτός. Που τον αφήνει έρμαιο στις παγίδες που οι άλλοι
στήνουν. Δείτε εκείνη την 35ρα τού σήμερα που παίρνει ως δεδομένο την
κατάσταση της ισονομίας και της ισοτιμίας από τη μια (δίχως να έχει η ίδια
κοπιάσει γι’ αυτό) αλλά από την άλλη υποτάσσεται σε εκείνα τα πρότυπα που οι
ερεθιστικές εικόνες των ΜΜΕ τής επιβάλλουν και αισθάνεται μάλιστα και ενοχές
αν δεν αποτελεί και εκείνη κομματάκι του μοντέλου…».

ΕΧΘΡΟΣ ΤΗΣ, Η ΙΔΙΑ

Η σύγχρονη γυναίκα, ακόμη κι όταν δεν θέλει να μοιάσει στα πρότυπα, «πιέζεται
να μοιάσει!». Το σύστημα δεν αποδέχεται την άποψη εκείνης που διαφέρει:
«Προσπαθεί η μόδα π.χ. να επιβάλει στη σημερινή 50ρα συγκεκριμένο “καλούπι”,
τα 45 ή 50 κιλά, τις τεντωμένες ρυτίδες…

Μου έχει συμβεί να μπαίνω σε μαγαζί και να με κοιτάζουν οι πωλήτριες με
υποτιμητικό ύφος σαν να λένε “τι ψάχνει τώρα αυτή στα δικά μας ρούχα;”. Και
έχω πιάσει τον εαυτό μου να λέει “κοιτάζω να βρω κάτι για την… κόρη μου”,
για να… αποδεχθούν την παρουσία μου! Ακούγεται παράδοξο, αλλά πολλές φορές ο
εχθρός της γυναίκας είναι η γυναίκα… ανταγωνίστρια!».

Βάσω Αρτινοπούλου. «Εχθρός μου είναι η πίεση του χρόνου και κάποιες φορές οι απαιτήσεις που έχω η ίδια από τον εαυτό μου!»

ΗΤΑΝ ΑΠΙΣΤΕΥΤΟ το αποτέλεσμα έρευνας που έγινε σε 13 νοσοκομεία του Λονδίνου
και έδειξε ότι οι άνδρες καρδιοπαθείς που χειρουργούνται είναι διπλάσιοι από
τις γυναίκες με την ίδια νόσο!

Παρόμοια προκατάληψη με θύματα τις γυναίκες ισχύει και στις ΗΠΑ. Αλλά και στην
Ελλάδα η στεφανιαία νόσος σκοτώνει περισσότερες γυναίκες απ’ ό,τι άνδρες γιατί
«στέλνουμε δυστυχώς νωρίς τους άνδρες και αργά τις γυναίκες στον χειρουργό».

Η διαπίστωση ανήκει στον κ. Χ. Πίτσαβο, επίκουρο καθηγητή της καρδιολογικής
κλινικής του Πανεπιστημίου Αθηνών. «Οι γιατροί, χωρίς να εξαιρώ τον εαυτό μου,
αποδίδουν τους πόνους στο στήθος μιας γυναίκας σε νευρικές αντιδράσεις, μια
προκατάληψη που οδηγεί πολλές γυναίκες στον χειρουργό με βαρύτερα συμπτώματα
και προχωρημένη νόσο. Πιο δύσκολα την στέλνουμε για στεφανιογραφία,
αγγειοπλαστική ή μπάι-μπας, πιο δύσκολα την πιστεύουμε. Με δυο λόγια δεν
συστήνουμε με τόση θέρμη τις ειδικές εξετάσεις ­ όση για τον ανδρικό πληθυσμό…».

Μοιάζει εξωφρενικό, ειδικά τώρα που έχει καταρρεύσει ο μύθος ότι οι γυναίκες
είναι απρόσβλητες από τις καρδιοπάθειες. Η διαφορά πια βρίσκεται στη χρονική
καθυστέρηση μιας δεκαετίας ­ η νόσος εμφανίζεται στις γυναίκες δέκα χρόνια
αργότερα απ’ ό,τι στους άνδρες: «με δεδομένο ότι η καρδιακή προσβολή είναι
χειρότερη στη γυναίκα απ’ ό,τι στον άνδρα, αναλογικά η στεφανιαία νόσος
σκοτώνει περισσότερες γυναίκες απ’ ό,τι άνδρες».

ΙΑΤΡΙΚΗ ΠΡΟΚΑΤΑΛΗΨΗ

Μείζον εχθρός λοιπόν οι καρδιοπάθειες αλλά και οι… ιατρικές προκαταλήψεις. Η
χειραφέτηση, η εξέλιξη, η κοινωνική και επαγγελματική καταξίωση επέφεραν
πολλές αλλαγές στη ζωή της γυναίκας αλλά και πολλά ακόμη δεινά. Οι εχθροί
είναι πολλοί ­ και επικίνδυνοι.

Οι γυναίκες πια καπνίζουν… ανησυχητικά, εξίσου με τους άνδρες, ενώ στις
νεαρές ηλικίες τα κορίτσια καπνίζουν περισσότερο από τα αγόρια και νωρίτερα ­
πολλά επιχειρούν έτσι να ελέγξουν το βάρος τους! Ο καρκίνος του πνεύμονος ήταν
κάποτε άγνωστος αλλά τώρα πια «αρκετά γνωστός στον γυναικείο πληθυσμό»,
σύμφωνα με τον κ. Νίκο Χούλη, καθηγητή φαρμακευτικής και γενικό γραμματέα της
Ελληνικής Αντικαρκινικής Εταιρείας: «αυτός ο περίφημος ανταγωνισμός μεταξύ των
φύλων παίρνει τέτοιες διαστάσεις που παράγοντες όπως ομορφιά και σώμα γίνονται
κυρίαρχα επικίνδυνοι για πολλές γυναίκες που καταφεύγουν αλόγιστα στη χρήση φαρμάκων…».

ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΙΚΟΣ Ο ΓΑΜΟΣ

Ακούστε και τα χειρότερα: οι γυναίκες παίρνουν διπλάσια ψυχότροπα φάρμακα απ’
ό,τι οι άνδρες ­ σε διεθνή παρακαλώ κλίμακα. Ο γάμος φαίνεται να έχει
προστατευτική επίδραση στους άνδρες αλλά… καταστρεπτική στις γυναίκες! Η
κατάθλιψη είναι περισσότερο κοινή μεταξύ των παντρεμένων γυναικών απ’ όσο
μεταξύ των παντρεμένων ανδρών αλλά εξίσου κοινή μεταξύ των ανύπανδρων γυναικών
και ανδρών!

Έχουμε βέβαια το παρηγορητικό στοιχείο εμείς οι γυναίκες να ζούμε…
περισσότερο από τους άνδρες! Αλλά οι άνδρες ζουν περισσότερα χρόνια χωρίς…
αναπηρίες. Το προσδόκιμο υγιούς ζωής για τις γυναίκες μειώθηκε από τα 62 στα
61,2 χρόνια, ενώ στους άνδρες αυξήθηκε από τα 58,3 στα 58,5 χρόνια.

Όπως και να έχει, η σύγχρονη ιατρική είναι επιβλαβής για τις γυναίκες, σύμφωνα
με τη διάσημη φεμινίστρια συγγραφέα Ζερμέν Γκριρ που υποπτεύεται ότι η
κοινωνική καταπίεση που έχουν υποστεί οι γυναίκες ενθαρρύνει τους γιατρούς να
τις χειρουργούν: «όταν έχουν στρες οι γυναίκες επιτίθενται στο σώμα τους! Οι
επεμβάσεις στην κοιλιά των γυναικών είναι συχνότερες από όλες τις άλλες
εγχειρήσεις. Τα εγγόνια μας θα αναρωτιούνται αν επρόκειτο για κάποιο είδος… ιεροτελεστίας»!

Για να πάμε πάλι σε πολύ σοβαρότερα… Ο καρκίνος του μαστού εξακολουθεί να
είναι η μάστιγα της σύγχρονης Ελληνίδας. Υπάρχει σαφώς ανοδική τάση στη
συχνότητα των κρουσμάτων και μια τάση να «κτυπά» όλο και νεαρότερες ηλικίες,
όπως επισημαίνει η κ. Λυδία Ιωαννίδου-Μουζάκα, γυναικολόγος – μαστολόγος,
επίκουρος καθηγήτρια Ιατρικής στο Πανεπιστήμιο Αθηνών: «Βεβαίως έχουμε
προχωρήσει πολύ στη διάγνωση περιπτώσεων στο πρώτο στάδιο με αποτέλεσμα να
έχουμε μεγαλύτερη βιωσιμότητα αλλά δεν έχουμε φτάσει στα ποσοστά της Σουηδίας
όπου το 47% των περιπτώσεων που διαγνώσκονται είναι σε πρώιμο στάδιο ­ το δικό
μας μετά βίας είναι 27%». Λίγα χρόνια πριν μια Ελληνίδα στις 14 θα ανέπτυσσε
καρκίνο του μαστού στη διάρκεια της ζωής της. Και σήμερα, μία στις 11…

Από τους καρκίνους της μήτρας, ο πιο συχνός είναι ο καρκίνος του τραχήλου που
εντοπίζεται στις μικρότερες ηλικίες, σε γυναίκες που ξεκίνησαν νωρίς την
σεξουαλική τους ζωή, σε εκείνες με τους πολυπληθείς συντρόφους, στις γυναίκες
με πολλά παιδιά ή πολλές εκτρώσεις. Ο καρκίνος του ενδομητρίου αφορά
περισσότερο παχύσαρκες ή άτεκνες γυναίκες, ενώ ο καρκίνος των ωοθηκών είναι ο
πιο ύπουλος γιατί δίνει συμπτώματα σε προχωρημένο στάδιο.

ΤΑ ΑΝΤΙΣΥΛΛΗΠΤΙΚΑ

Όσον αφορά τα αντισυλληπτικά, να έχετε υπόψη σας ότι προφυλάσσουν από τον
καρκίνο της ωοθήκης αλλά «ευοδώνουν» τον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας σε
περίπτωση που σας απελευθερώνουν τόσο ώστε να εναλλάσσονται οι ερωτικοί σας σύντροφοι!

Φίλος ή εχθρός τελικά ο φεμινισμός; «Εξαρτάται από την γυναίκα και πώς θα το
χειρισθεί», απαντά η κ. Μουζάκα που δεν είπε ποτέ όχι στους γυναικείους
αγώνες. «Αν η γυναίκα θεωρεί ότι φεμινισμός είναι να βγαίνει στο δρόμο με
πλακάτ, να δουλεύει και να δημιουργεί επαγγελματικά, αλλά όταν επιστρέφει στο
σπίτι να την περιμένουν όλες οι δουλειές, η φροντίδα και το διάβασμα των
παιδιών, το μαγείρεμα, οι κοινωνικές ευθύνες, τα πάντα στη δική της πλάτη,
τότε είναι σίγουρα εχθρός! Αν όμως έχει ξεκαθαρίσει με τον σύντροφό της το
πλαίσιο μέσα στο οποίο θα κινηθούν σαν ζευγάρι με κοινές ευθύνες και κοινές
απολαύσεις, τότε είναι φίλος. Ο καλύτερος φίλος που μπορεί να έχει…».

ΒΡΙΣΚΕΤΑΙ κάπου εκεί, στα 35. Μητέρα μιας 15μηνης μικρούλας ­ της Γεωργίας.
Σύζυγος. Νοικοκυρά που τώρα ζει ανάμεσα σε κούτες, γιατί κάνει… μετακόμιση.
Επίκουρος καθηγήτρια Εγκληματολογίας στο Πάντειο Πανεπιστήμιο. Μέλος του
Εθνικού Συμβουλίου Ραδιοτηλεόρασης. Ήταν πρόκληση για τη Βάσω Αρτινοπούλου να
σταθεί απέναντι στον δικό της βιωματικό καθρέφτη και να μιλήσει για τους
δικούς της εχθρούς. Ως γυναίκα. Κι όχι ως επαγγελματίας… Υπάρχουν
αντικειμενικοί εχθροί της γυναίκας; Τα ίδια πράγματα, οι ίδιοι παράγοντες,
άλλοτε είναι φίλοι. Και άλλοτε εχθροί: «Ανάλογα με τις καταστάσεις που
βιώνουμε, ανάλογα τις συγκυρίες». Αντικειμενική υπόσταση των φίλων και των
εχθρών της σύγχρονης γυναίκας δεν υπάρχει, αφού «ο χρόνος, το άγχος, η πίεση,
μπορεί να αποδειχθούν σωτήρια και να γίνουν κινητήριος μοχλός πίεσης για
δράση, δημιουργία και εργασία, αλλά μπορεί ­ αν δεν ξέρεις και να φρενάρεις ­
να γίνουν ανασταλτικοί παράγοντες εξέλιξης». Εχθρός για τη Βάσω Αρτινοπούλου
«είναι η πίεση του χρόνου ­ όταν θέλω να κάνω ένα σωρό πράγματα και το 24ωρο
δεν αρκεί. Έχω αναλάβει πολλούς και διαφορετικούς ρόλους και νιώθω ότι πρέπει
να ανταποκριθώ σε όλους αποτελεσματικά. Όχι, φυσικά, γιατί με πιέζει κάποιος,
αλλά γιατί εγώ έτσι θέλω ­ να συμμετέχω ενεργά και όχι διακοσμητικά στους
χώρους που κινούμαι. Αλλά αυτό είναι που με φοβίζει ορισμένες φορές… Υπάρχει
ο φόβος, αν καλύπτω τις συναισθηματικές ανάγκες της οικογένειας και του
παιδιού μου ­ όχι οριακά αλλά με όσα περισσότερα μπορώ να δώσω. Εχθρός μου,
κάποιες άλλες φορές, μπορεί να είναι οι απαιτήσεις που έχω η ίδια από τον
εαυτό μου ­ και όχι αυτό που ζητούν οι άλλοι από μένα. Ο προγραμματισμός και η
οργάνωση του χρόνου είναι τα κλειδιά, για να αποφύγω την πίεση και το άγχος
που αναδύονται μέσα από τις επαγγελματικές μου δραστηριότητες…». Έχει και
τον φόβο της αρρώστιας, αλλά θεωρεί ότι αυτός «είναι κοινός ανθρώπινος φόβος
και όχι μόνο γυναικείος». Όταν είσαι συμφιλιωμένος με τον ίδιο σου τον εαυτό
και το περιβάλλον σου, πιστεύει, «μπορείς να αντιμετωπίσεις με ψυχραιμία όλα
όσα προκύπτουν στην καθημερινότητά σου. Όλα αυτά που συνήθως μας τρομάζουν!
Αλλά και χωρίς αυτά δεν θα είχε νόημα η ζωή μας…».

ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ αυτά… Γιατί στο Αφγανιστάν οι γυναίκες τού σήμερα είναι
περισσότερο εγκλωβισμένες και υποτελείς από ποτέ.

Οι ισλαμιστές Ταλιμπάν, όπως μας ενημερώνουν οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα, επέβαλαν
μια σειρά «αρχών» και «ηθικών».

Έτσι, τα κορίτσια διώχνονται από τα σχολεία και τα πανεπιστήμια. Οι γυναίκες
από τη δουλειά.

Τα νοσοκομεία αρνούνται να τις περιθάλψουν. Το σπίτι είναι το μοναδικό τους
καταφύγιο, η μοναδική τους φυλακή.

Τυλιγμένες επί ποινή θανάτου στο «μπούρκα» από την κορφή έως τα νύχια, δεν
βλέπουν το φως της ημέρας. Δεν κυκλοφορούν πια δημόσια, παρά μόνο αν συντρέχει
σημαντικός λόγος και με συνοδεία ανδρός.

Φθάνουν αργά, πολύ αργά στο νοσοκομείο και πολλά παιδιά πεθαίνουν γιατί
απαγορεύεται στη μητέρα τους να κινηθεί μόνη και να τα πάει στο γιατρό… Δεν
είναι εύκολη υπόθεση να είσαι γυναίκα στην Καμπούλ! Ούτε γιατρός…