30 ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΡΙΑΡΑΣ

ΓΕΝΝΗΘΗΚΕ: Στον Πειραιά, τέλος του 1906.

ΜΙΛΑ: Γαλλικά, καταλαβαίνει διαβάζοντας κυρίως ιταλικά και γερμανικά,
ελάχιστα αγγλικά.

ΛΥΠΑΤΑΙ ΠΟΥ: Δεν κατάφερε να τελειώσει το μεσαιωνικό λεξικό του.

ΑΓΑΠΗΜΕΝΟΣ ΣΤΙΧΟΣ: Του Κορνάρου από τον «Ερωτόκριτο»:

Όντεν η νύχτα η δροσερή καθ’ άνθρωπο αναπεύγει

και κάθε ζο να κοιμηθεί τόπο να βρει γυρεύγει…

ΠΙΣΤΕΥΕΙ ΑΚΟΜΑ: Στην ηθική πρόοδο του ανθρώπινου γένους, παρά τα
προσκόμματα που του θέτει η αναπτυσσόμενη τεχνολογία.

ΝΟΣΤΑΛΓΕΙ: Τα μεταπολεμικά μεταπτυχιακά του χρόνια στο Παρίσι.

ΑΝ ΕΙΧΕ ΑΚΟΜΑ ΕΝΑΝ ΑΙΩΝΑ ΖΩΗΣ ΘΑ: Ολοκλήρωνε το λεξικό του.

Ολοκλήρωσε, μετά 42 χρόνια δουλειάς, τον 14ο τόμο του λεξικού της
μεσαιωνικής δημώδους ελληνικής γραμματείας, αλλά… λυπάται που δεν κατάφερε
να το τελειώσει. Κυκλοφόρησε πριν από τρία χρόνια το λεξικό της νεοελληνικής,
έγραψε δεκάδες βιβλία – φιλολογικές μελέτες, έδωσε μάχες για την καθιέρωση της
Δημοτικής. Ο 92χρονος ομότιμος καθηγητής της Φιλοσοφικής Σχολής του ΑΠΘ
Εμμανουήλ Κριαράς, ο μαχητής δημοτικιστής, συνεχίζει άοκνα να αγαπά τη γλώσσα
του λαού του, να τη σέβεται και να τη φροντίζει.

ΕΡ.: Με το πολύτιμο λεξικό απευθύνεσθε μόνο σε μελετητές της γλώσσας ή και
στον λεγόμενο «απλό» αναγνώστη;

ΑΠ.: Κατά βάση το λεξικό απευθύνεται στους ερευνητές της γλώσσας και της
γραμματείας μας.

ΕΡ.: Η γλώσσα των Βυζαντινών αποτελεί «πέρασμα» από την αρχαία στη νεοελληνική γλώσσα;

ΑΠ.: Η δημώδης της βυζαντινής εποχής, είναι αυτή ακριβώς που αποτελεί μετάβαση
από την αρχαία στη νέα μας γλώσσα.

ΕΡ.: Είναι παραγκωνισμένη γλωσσολογικά η βυζαντινή περίοδος;

ΑΠ.: Δεν έχει ακόμα μελετηθεί στον βαθμό που θα έπρεπε.

ΕΡ.: Σώζονται αυτούσια λήμματα της μεσαιωνικής γραμματείας στη σύγχρονη
ελληνική δημοτική γλώσσα;

ΑΠ.: Η σύγχρονη ελληνική και τα διάφορα ιδιώματά της σώζουν άπειρα στοιχεία
και της αρχαίας και της μεσαιωνικής γλώσσας.

ΕΡ.: Ποιες ήταν οι πηγές για την «ανακάλυψη» των δημωδών λημμάτων;

ΑΠ.: Αντλήθηκαν από τους Βυζαντινούς και τους μεταβυζαντινούς συγγραφείς.

ΕΡ.: Πόσα χρόνια χρειάστηκαν για τη συγγραφή του λεξικού;

ΑΠ.: Χρειάστηκε για να φτάσει στο γράμμα «Π» (14 τόμοι) 42 χρόνια (1956-1988).

ΕΡ.: Σε πόσους τόμους προβλέπετε να ολοκληρωθεί;

ΑΠ.: Χρειάζονται άλλοι 3-4 τόμοι.

ΕΡ.: Η πληθώρα στη λογοτεχνική παραγωγή συμβάλλει στον εμπλουτισμό της γλώσσας;

ΑΠ.: Η σύγχρονη λογοτεχνία μας είναι πολυποίκιλη ποιοτικώς.

ΕΡ.: Μελετάτε μισό και πλέον αιώνα τη γλώσσα. Την «ξέρετε»;

ΑΠ.: Όχι, «δεν την ξέρω». Θέλω να πω, όλα τα μυστικά της. Πολλά μένουν κρυφά.
Και όχι μόνο γιατί η ελληνική γλώσσα είναι ασφαλώς δύσκολη και με μακρά
ιστορία, αλλά και γιατί γενικά οι γλώσσες (ακόμη και η μητρική) δεν
μαθαίνονται εύκολα ούτε από τους ειδικούς. Προσεγγίζονται.

ΕΡ.: Τα λεξικά βοηθούν τον χειριστή της γλώσσας;

ΑΠ.: Κάθε λεξικό, και το χειρότερο, προσφέρει κάποια υπηρεσία. Τα περισσότερα
όμως λεξικά της νέας μας γλώσσας που κυκλοφορούν σήμερα είναι βιαστικά φτιαγμένα.

ΕΡ.: Πώς, πότε, δικαιώνεται ένας νεολογισμός;

ΑΠ.: Αν είναι σωστά φτιαγμένος.

ΕΡ.: Ποιος είναι ο καλώς και ποιος ο… κακώς νοούμενος δημοτικισμός;

ΑΠ.: Ο κακώς νοούμενος δημοτικισμός ξεκινά από την προχειρολογία και την
προχειρογραφία. Ο καλώς νοούμενος στηρίζεται στην ιστορία της γλώσσας, στη
γλωσσική πραγματικότητα ­ όταν μελετάται με γνώση, κατανόηση, κρίση.

ΕΡ.: Τα μέσα μαζικής ενημέρωσης σκοτώνουν ή «ανασταίνουν» την ελληνική γλώσσα;

ΑΠ.: Μάλλον «σκοτώνουν».

ΕΡ.: Τα περίφημα «Πεντάλεπτα» στην ΕΤ1 ­ μαθήματα ελληνικής για όλους;

ΑΠ.: Νομίζω ότι είναι εκλαϊκευτικά ειπωμένα και γραμμένα. Γι’ αυτό και το
βιβλίο γνώρισε β’ έκδοση.

ΕΡ.: Θα τα επαναλαμβάνατε;

ΑΠ.: Μου ζητούν από κανάλι της Θεσσαλονίκης να ξαναρχίσω.

ΕΡ.: Είναι και σήμερα πολιτική η αντιμετώπιση της γλώσσας;

ΑΠ.: Σήμερα, όλα τα κόμματα δέχθηκαν τον δημοτικισμό. Και είναι μεγάλο και
σημαντικό το επίτευγμα.

ΕΡ.: Οι πολιτικοί χειρίζονται σωστά την ελληνική γλώσσα;

ΑΠ.: Οι πολιτικοί μας ­ Νεοέλληνες κι αυτοί ­ δεν νομίζω πως χειρίζονται όλοι
τους καλά τη γλώσσα.

ΕΡ.: Μονοτονικό, πολυτονικό ή και ατονικό σύστημα γραφής;

ΑΠ.: Καλύτερο το ατονικό. Είναι και ωραιότερο.

ΕΡ.: Τι σημαίνει τελικά δημοτικισμός;

ΑΠ.: Σημαίνει να αγαπάς τη γλώσσα του λαού στον οποίο ανήκεις. Να τη σέβεσαι
και να τη φροντίζεις κατά δύναμιν.

ΕΡ.: Εξελισσόμενη φτωχαίνει ή πλουτίζει;

ΑΠ.: Αλλάζει τρόπους φραστικούς. Οι γλώσσες έχουν τη δυνατότητα να πλουτίζονται.

ΕΡ.: Η εικόνα αντικαθιστά τις λέξεις, τα συνθήματα τις προτάσεις, το Ίντερνετ
την επικοινωνία…

ΑΠ.: Εδώ είναι το μεγάλο πρόβλημα. Ελπίζω να μην πάψουμε ποτέ να γράφουμε
και… να μιλούμε.

ΕΡ.: Πώς προβλέπετε ότι θα μιλάμε το… 3000;

ΑΠ.: Η γλώσσα μας θα έχει εξελιχθεί. Επομένως θα ζει. Δεν ξέρω αν θα τη
γράφουμε και πώς θα τη γράφουμε.