ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Μια πρόταση για Νόμπελ

Τουρκικός στρατός. Μετά τη συμφωνία με την Ουάσιγκτον, οι δυνάμεις της τάξης θα αντιμετωπίζουν πλέον τους διαδηλωτές με… τριαντάφυλλα

Όπλα στην Τουρκία υπό τον όρο να βελτιώσει την κατάσταση των ανθρωπίνων
δικαιωμάτων; Μα είναι σαν να δίνεις καθαρές σύριγγες σ’ έναν τοξικομανή για να
τον ανταμείψεις επειδή προσπαθεί να απεξαρτηθεί…

Η ΣΑΤΑΝΙΚΗ ιδέα, της οποίας ο εμπνευστής θα μπορούσε να προταθεί για… Νόμπελ
Ειρήνης, έπεσε για πρώτη φορά στο τραπέζι τον περασμένο Νοέμβριο, κατά τη
διάρκεια επίσκεψης τούρκων στρατηγών στην Ουάσιγκτον. Οι Ηνωμένες Πολιτείες,
είπαν αξιωματούχοι στους επισκέπτες τους, είναι διατεθειμένες να επιτρέψουν σε
αμερικανικές εταιρείες να πουλήσουν επιθετικά ελικόπτερα αξίας 3,5
δισεκατομμυρίων δολαρίων στην Τουρκία υπό τον όρο η τελευταία να σεβαστεί τα
ανθρώπινα δικαιώματα. Η απάντηση ήλθε ύστερα από λίγες μέρες ­ κι ήταν φυσικά
καταφατική. Όταν ο Μεσούτ Γιλμάζ συναντήθηκε τον επόμενο μήνα με τον αμερικανό
υπουργό Αμύνης, πληροφορήθηκε τις λεπτομέρειες της πρότασης: να σταματήσουν τα
βασανιστήρια, να αρθούν οι περιορισμοί στην ελεύθερη έκφραση, να ξανανοίξουν
τα γραφεία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, να δοθεί οικονομική βοήθεια στους
πρόσφυγες και να επανεξεταστεί η κατάσταση έκτακτης ανάγκης στη Νοτιοανατολική
Τουρκία. «Ναι σε όλα», απάντησε ο τούρκος πρωθυπουργός. Τι του κόστιζε άλλωστε;

Στις 23 Δεκεμβρίου, γράφει ο Τζόναθαν Μπρόντερ στο ηλεκτρονικό περιοδικό
«Σάλον», το Στέιτ Ντιπάρτμεντ έδωσε άδεια στις αμερικανικές εταιρείες να
διεκδικήσουν το χρυσό συμβόλαιο. Και πριν από δύο εβδομάδες ο αναπληρωτής
υπουργός Εξωτερικών για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα Τζων Σατούκ μετέβη στην
Τουρκία για τις τελικές διαπραγματεύσεις. Την ίδια ώρα, και παρ’ όλο που η
πρωτοβουλία κρατήθηκε μυστική, άρχισαν να σημειώνονται στις ΗΠΑ οι πρώτες
αντιδράσεις. Πώς θα αξιολογηθούν οι «πρόοδοι» που υποτίθεται ότι θα σημειώσει
η Τουρκία; Ποιος εξασφαλίζει ότι μόλις πάρει τα ελικόπτερα δεν θα καταπατήσει
όλες τις υποσχέσεις της; «Θα προσπαθήσουμε να κάνουμε τους Τούρκους να
βελτιώσουν τις επιδόσεις τους, όπως κάναμε και στο παρελθόν», δήλωσε ανώτατος
σύμβουλος ενός γερουσιαστή. «Κι αν δεν τα καταφέρουμε, θα κατασκευάσουμε
κάποιες βελτιώσεις…».

Πρωταγωνιστής της εκστρατείας κατά της πώλησης των όπλων είναι για άλλη μια
φορά ο γερουσιαστής Πωλ Σαρμπάνης. Μα τα επιχειρήματα της άλλης πλευράς είναι
συντριπτικά. Η συμφωνία θα ενισχύσει τις πολιτικές και στρατηγικές σχέσεις των
ΗΠΑ με την Τουρκία, κάτι ιδιαίτερα σημαντικό μετά την ψύχρανση των σχέσεων
ανάμεσα στις Βρυξέλλες και την Άγκυρα, επισημαίνουν σύμβουλοι του Κλίντον. Δεν
λείπουν και οι απειλές: αν το Κονγκρέσο απορρίψει το συμβόλαιο ­ προειδοποιούν
εκπρόσωποι της πολεμικής βιομηχανίας ­ εταιρείες όπως η McDonnell Douglas και
η Bell Textron θα αναγκαστούν να κλείσουν ορισμένα τμήματά τους και να
απολύσουν 15.000 εργαζομένους…

Κι ενώ όλα έδειχναν τελειωμένα, σημειώθηκε ξαφνικά μια απροσδόκητη εξέλιξη.
Μια ρωσο-ισραηλινή κοινοπραξία προσφέρθηκε να πουλήσει εκείνη ελικόπτερα στους
Τούρκους. Θα είναι «Kamov ΚΑ-50», εξοπλισμένα με την τελευταία λέξη της
ισραηλινής τεχνολογίας. Θα υπάρξει συμμετοχή στη χρηματοδότηση. Και, όπως
παρατηρεί μελαγχολικά εκπρόσωπος της αμερικανικής αεροδιαστημικής βιομηχανίας,
«αυτοί δεν θα ενοχλήσουν τους Τούρκους για τα ανθρώπινα δικαιώματα. Οι Τούρκοι
και οι Ισραηλινοί έχουν αλληλοκατανόηση».