Τα δέντρα της ελευθερίας

Στο γαλλικό Κοινοβούλιο εγκαινιάστηκε τις προάλλες μια πολύ ωραία έκθεση,
με πίνακες ζωγραφικής, ντοκουμέντα, εφημερίδες, γελοιογραφίες κ.ά., για να
τιμηθούν τα εκατόν πενήντα χρόνια της Επανάστασης του Φλεβάρη 1848 που γρήγορα
εξαπλώθηκε και στην υπόλοιπη Ευρώπη.

Η ΕΚΘΕΣΗ είναι ελεύθερη για το κοινό και θα διαρκέσει μέχρι τις 30 Μαρτίου
πριν αρχίσει να περιοδεύει και στις άλλες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες. Αν, ήδη, δεν
το έχει κάνει ο πρόεδρος της Βουλής κ. Απόστολος Κακλαμάνη, γνωστός για την
ευαισθησία του στην Ιστορία και τη Δημοκρατία, θα μπορούσε να την προσκαλέσει
και στον τόπο μας. (Ήδη το πολυδιαβασμένο βιβλίο του Τάσου Βουρνά για τις
επιπτώσεις του 1848 στην Ελλάδα έχει κατάλληλα προετοιμάσει το έδαφος).

Χοντρικά, από την επανάσταση αυτή, που ανέτρεψε τη βασιλευομένη δημοκρατία του
Λουδοβίκου – Φιλίππου (1830-1848), προέκυψαν: η καθιέρωση της καθολικής
ανδρικής ψήφου και η κατάργηση της δουλείας στις αποικίες.

Μέχρι το 1848 ψήφιζαν μόνο 200.000 άνδρες σε ολόκληρη τη Γαλλία. Αυτοί
αποτελούσαν τρόπον τινά την αφρόκρεμα. Αλλά όταν στο τέλος της ίδιας χρονιάς,
η καθολική ψήφος δεν έδωσε τα αναμενόμενα για την εμπέδωση της δημοκρατίας
αποτελέσματα, φέρνοντας στην εξουσία τον Λουδοβίκο – Ναπολέοντα Βοναπάρτη αντί
τον Καβενιάκ, πολλοί σκέφτηκαν ότι στο δικαίωμα της καθολικής ψήφου θα έπρεπε
να προστεθεί και η υποχρεωτική εκπαίδευση των μαζών που ψηφίζουν. (Καθολική
ψήφος συν σχολείο. Κάτι που αργότερα το παράφρασε ο Λένιν με: «Θέλουμε
κομμουνισμό συν τον εξηλεκτρισμό).

Ο αγροτικός πληθυσμός στη «βαθιά Γαλλία», αναλφάβητος στη συντριπτική του
πλειοψηφία, έπεσε θύμα του ονόματος Ναπολέοντα Βοναπάρτη, όπου και η προσθήκη
του «Λουδοβίκου» έφερνε ευτυχείς συνειρμούς στα φιλομοναρχικά του αισθήματα
και τον εξέλεξε πανηγυρικά. Πέντε εκατομμύρια ψήφοι υπέρ και μόνο ένα
εκατομμύριο υπέρ του αντιπάλου του. (Κάτι που είναι δύσκολο να συμβεί στις
μέρες μας, τουλάχιστον σε τέτοια έκταση, με πολιτικούς ανιψιούς διάσημων
πολιτικών του παρελθόντος).

Η Επανάσταση του 1848, όπως όλες οι επαναστάσεις, έχει τις πιο βαθιές ρίζες
της σε οικονομικά προβλήματα. (Αξέχαστο μένει το παράδειγμα της εξέγερσης στο
«Θωρηκτό Ποτέμκιν» του Αϊζενστάιν που ξεκινά από το σάπιο κρέας). Προηγήθηκε
λοιπόν η κρίση του 1846-1847 στην οικονομία, με τις κακές σοδειές των χρόνων
αυτών, λόγω κακών καιρικών συνθηκών, ενώ ταυτόχρονα οι μετοχές των νεαρών
εταιρειών για τους σιδηροδρόμους (τότε ακόμα στα σπάργανα) πυροδοτούσαν τη
διαφορά ανάμεσα στους κατέχοντες και στους μη προνομιούχους.

Αυτά ήταν η αιτία. Η αφορμή υπήρξε όπως και σ’ εμάς, είτε το ’36 είτε το ’44,
οι δεκατρείς νεκροί μιας ειρηνικής διαδήλωσης που η αστυνομία θέλησε να την
εμποδίσει βαρώντας στο ψαχνό. (Κι ακόμα ψάχνουν να βρουν ποιος έδωσε την
εντολή). Το περιστατικό έλαβε χώρα στο βουλεβάρτο των Καπουτσίνων, και οι
εργάτες με συμπαραστάτη τη φωτισμένη μπουρζουαζία ­ που είχε ήδη φροντίσει να
επανδρώσει εθελοντικά την εθνοφυλακή ­ ξεσήκωνε τους πολίτες περιφέροντας ανά
τας οδούς τα δεκατρία φέρετρα.

Το θέμα της καινούργιας σημαίας που έπρεπε να έχει η Δημοκρατία τέθηκε εξ
αρχής. Παλιά, πριν από το 1789, ήταν άσπρη, σύμβολο της Μοναρχίας. Με την
Επανάσταση του 1789 έγινε τρίχρωμη: μπλε – άσπρη – κόκκινη. Με την Παλινόρθωση
της Μοναρχίας το 1814 ξαναγίνεται άσπρη. Ο γεφυροποιός Λουδοβίκος – Φίλιππος,
το 1830, για να δείξει πως είναι μονάρχης ελέω λαού, επαναφέρει την τριχρωμία.
Τώρα ο λαός θέλει να ξεκόψει με τη μοναρχική παράδοση. Και θέλει μόνο το δικό
του χρώμα: το κόκκινο. Μα, χάρη στην παρέμβαση του Λαμαρτίνου, του ρομαντικού
ποιητή, επαναστάτη πολιτικού και δεινού ρήτορα, η σημαία παραμένει τρίχρωμη με
επαναδιάταξη των χρωμάτων: αντί μπλε – κόκκινη – άσπρη γίνεται εφεξής και
παραμένει μέχρι σήμερα μπλε – άσπρη – κόκκινη. Το επιχείρημα του Λαμαρτίνου
ήταν απλό: ένα έθνος δεν πάει μπροστά όταν ξεκόψει από το παρελθόν του. Άρα
αφού η τριχρωμία ήταν κατάκτηση του 1789 και η Επανάσταση του 1848 ήταν
συνέχειά της, έπρεπε να διατηρηθεί ο συνεκτικός ιστός.

Η κυρίως προσπάθεια όλων των πρωτεργατών της Επανάστασης του 1848 στρεφόταν
στο να αποφευχθεί η τρομοκρατία, που η μνήμη της παρέμενε βαριά, πενήντα
χρόνια αργότερα. Στα δύο συνθήματα του 1789 «Ελευθερία – Ισότητα» προστέθηκε
τώρα και «Αδελφοσύνη». Για να τονιστεί η συμφιλιωτική τάση των νέων ηγετών.
Ακόμα και ο προσεταιρισμός του κλήρου στα ιδεώδη της επανάστασης αποτελούσε
κύριο μέλημά της.

Βλέπουμε στην έκθεση ιερείς που ευλογούν τα συμβολικά «δέντρα της ελευθερίας»
τα οποία φυτεύονταν σε όλη τη Γαλλία. Βλέπουμε ακόμα πως η φωτιά
μεταλαμπαδεύεται στην Πράγα, στο Βερολίνο, στη Βιέννη, στην Πέστη, στο Μιλάνο,
στη Σικελία, στη Νάπολι. Πως οι απόλυτοι μονάρχες των άλλων χωρών καταπίνουν
με φανερή δυσκολία «το χάπι του Συντάγματος». (Από γελοιογραφία ανώνυμου στο
περιοδικό «Chiarivari»).

Η κατάργηση της θανατικής ποινής χρονολογείται από τότε. Από τότε όμως
χρονολογούνται και άλλα δεινά που συσσώρευσε το 1848, στα οποία θα έχουμε την
ευκαιρία να επανέλθουμε στη διαδρομή αυτού του χρόνου.