Δημήτρης Τριχόπουλος Ανθρώπινο προνόμιο ο έρωτας

Πνεύματα που υπήρξαν και είναι ακόμη ριζοσπαστικά και φιλελεύθερα υπάρχουν
στους κύκλους της Ακαδημίας. Ίσως είναι οι συνθήκες που δυσκολεύουν την
ευκαιρία της ανάδειξής τους προς τα έξω

35 χρόνια μαζί! Δημήτρης και Αντωνία Τριχοπούλου, στιγμές χαλάρωσης

Ηλεκτρονικά σήματα διαπλέκονται σε ανεξιχνίαστους σχηματισμούς εντός των
κέντρων του εγκεφάλου δημιουργώντας αυτό το εξαιρετικά σύνθετο, όπως λένε οι
επιστήμονες, συναίσθημα, που κάνει δύο ανθρώπους να επιθυμούν σφόδρα ο ένας
τον άλλο. Όλα φαίνονται τόσο απλά και ξεκάθαρα όταν το λόγο παίρνουν οι
επιστήμονες… Σαν να αφαιρείται κάτι από τη δραματικότητα της έντασης των
συναισθημάτων όταν καταπιάνονται μ’ αυτά οι άνθρωποι της επιστήμης. Όχι όμως
και η μαγεία του περιεχομένου. Ίσως πάλι φταίνε και οι λέξεις… Τον παίδεψαν
αρκετά οι λέξεις τον καθηγητή και ακαδημαϊκό Δημήτρη Τριχόπουλο μέχρις ότου
συνθέσει την εναρκτήρια ομιλία του με θέμα «Έρωτας και Υγεία». Τις διάλεξε με
μεγάλη προσοχή και έγνοια και συμβουλεύτηκε ανθρώπους που εκτιμά πριν τολμήσει
ν’ ανέβει στο βήμα της Ακαδημίας Αθηνών.

Και στην αρχή δεν ήταν καθόλου σίγουρος για το εγχείρημα. Όμως το έκανε. Και
απέσπασε έκδηλα τον θαυμασμό για το θάρρος του. Γιατί, όσο κι αν προσπάθησαν
οι λέξεις να αποδυναμώσουν την δραματικότητα και την ένταση του «πιο σύνθετου
συναισθήματος» που αποτελεί κατ’ εξοχήν ανθρώπινο γνώρισμα, όλοι κατάλαβαν ότι
ο έρωτας ήταν κατά βάθος το θέμα… Όπως ο χρόνος είναι κατά βάθος το θέμα της
μουσικής… Και η ομιλία του καθηγητή είχε έναν ερωτισμό στο ρυθμό
της…ΥΠΑΡΧΕΙ μια λέξη που θα αντικαθιστούσε τη λέξη «οργασμός»; Και ποια θα
μπορούσε να είναι αυτή;

Είναι ένα πρόβλημα στο οποίο δεν θα μπορούσε να απαντήσει ίσως ούτε ένας
γλωσσολόγος. Γιατί ένας γλωσσολόγος δεν θα βρισκόταν στη δύσκολη από κάθε
πλευρά θέση να προβληματιστεί για το αν θα σοκάρει ή όχι η λέξη το ακροατήριό
του. Το δίλημμα αντιμετώπισε όμως ­ με αρκετό θάρρος είναι η αλήθεια ­ ένας
γιατρός, ο Δημήτρης Τριχόπουλος, και μάλιστα από το πιο δύσκολο ίσως βήμα από
όσα εκφώνησε μέχρι στιγμής ομιλία: αυτό της Ακαδημίας Αθηνών, της ολιγομελούς
και εκλεκτής ομάδας της οποίας είναι το πλέον πρόσφατο μέλος. Και επέλεξε το
δύσκολο δρόμο. Να μην υπεκφύγει. Ίσως υπήρξαν ώτα που σοκαρίστηκαν ακούγοντας
αυτή τη λέξη σ’ αυτή την αίθουσα, με την συγκεκριμένη αφορμή. Κάποιοι ψίθυροι
αμφιβολίας για το πρέπον του θέματος. Όμως τα κύματα που εξέπεμπε το κοινό κι
έφταναν μέχρι το βήμα του ομιλητή ήταν ­ στη συντριπτική τους πλειονότητα ­
θετικά. Άλλωστε δεν ήταν πολύς καιρός πριν που στο ίδιο βήμα ο καθηγητής Νίκος
Ματσανιώτης ανέπτυξε την επιχειρηματολογία του υπέρ του πειράματος της
κλωνοποίησης, δημιουργώντας έτσι ένα «θετικό» προηγούμενο σε ό,τι αφορά την
τολμηρότητα των θέσεων και των απόψεων. Των θεμάτων όμως;.

«Ο έρωτας συνδέεται άμεσα με την υγεία. Όμως στον τομέα αυτό η έρευνα έχει
πενιχρά αποτελέσματα να μας δώσει. Μόνο τα τελευταία δέκα χρόνια ασχολούμαστε
μ’ αυτό το θέμα που κατέχει κεντρική θέση στη ζωή μας. Οι άνθρωποι προσπαθούν
λιγότερο στον τομέα αυτό, έχουν χάσει τον τρόπο της προσέγγισης. Και καθώς
φαίνεται ο λόγος που μας εμποδίζει να νιώσουμε τη χαρά είναι ο λόγος που μας
εμποδίζει να μιλήσουμε ανοιχτά. Γιατί αν μπορείς να μιλήσεις ανοιχτά σημαίνει
ότι μπορείς και να διορθώσεις».

Στην πρώτη του ομιλία λοιπόν ο κ. Δημήτρης Τριχόπουλος επέλεξε αυτό το δύσκολο
θέμα να χειριστεί. Και αφού πέρασε από το συγκινητικό στάδιο των ευχαριστιών,
όπως συνηθίζεται, ξεκίνησε το λόγο του με την φράση: «η συνεξέταση του έρωτα
και της υγείας δικαιολογείται από τη βαθύτερη τελεολογική τους σύγκλιση στη
διατήρηση, αναπαραγωγή και ανταγωνιστική διασπορά των γονιδίων που αποτελούν
το υπόστρωμα της ζωής κάθε όντος».

«ΕΡΩΤΑΣ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ»

Ο τίτλος της ομιλίας του διαπρεπούς καθηγητή της Επιδημιολογίας προετοίμασε
κάπως το ακροατήριο. «Έρωτας και Υγεία» ήταν ο τίτλος. Θα μπορούσε κάλλιστα να
ήταν ο λόγος ενός γιατρού σε συμπόσιο για τις επιπτώσεις του σύγχρονου τρόπου
ζωής στη σωματική και ψυχική υγεία. Όμως, ο κ. Τριχόπουλος απογείωσε το
φαινομενικά αναμενόμενο θέμα του μπήγοντας το μαχαίρι πιο βαθιά.

Εργαλείο του ο καθαρός επιστημονικός λόγος που κατέδειξε όμως αυτή τη φορά τις
αδυναμίες του να αποδώσει το θέμα. Παντως, η ατμόσφαιρα στην ήσυχη αίθουσα της
Ακαδημίας πήρε φωτιά πολύ σύντομα. Μερικές φορές, ακόμα και οι «άχρωμες»,
«ουδέτερες» λέξεις αποκτούν διαφορετικό βάρος όταν χρησιμοποιούνται για να
περιγράψουν αλήθειες που σπάνια λέγονται.

Ο καθηγητής κατάφερε, χρησιμοποιώντας λέξεις όπως «εξωχρωματοσωματική
κληρονομικότητα», «αναπαραγωγική βιοσκοπιμότητα», «γενετήσια δυσλειτουργία»
και «ερωτικός καταναλωτισμός», να προκαλέσει με διάφανη ειλικρίνεια το κοινό
του. Πρόκληση όμως όχι στείρα κι αδιέξοδη. Δεν ήθελε καθόλου να προκαλέσει
«γαργαλιστικά» πρωτοσέλιδα την επομένη ο Δημήτρης Τριχόπουλος ­ τουναντίον.
Ήταν άλλο το κίνητρο της επιλογής του.

ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑ

«Σκέφτηκα πως έπρεπε να είναι ένα θέμα που ενδιαφέρει ουσιαστικά, όχι μόνο τα
μέλη της Ακαδημίας αλλά και το κοινό που σου κάνει την τιμή να παρίσταται.
Μετά σκέφτηκα ποιες είναι οι προτεραιότητες στη ζωή μας. Η υγεία και ο έρωτας
είναι δύο από αυτές. Είναι μια λογική διανοητική αντίδραση όταν μελετά κανείς
δύο φαινόμενα, να μελετήσει στη συνέχεια πώς αυτά αλληλεπιδρούν μεταξύ τους,
είτε θετικά είτε αρνητικά. Ασφαλώς και είχα μερικές αμφιβολίες, ειδικότερα για
το αν το θέμα είναι συμβατό με την περίσταση. Το συζήτησα όμως και με τον
πρόεδρο, τον κύριο Νίκο Ματσανιώτη, άνθρωπο εξαιρετικά μεγάλης νοημοσύνης που
όχι απλώς το απεδέχθη αλλά με ενεθάρρυνε κιόλας».

Ναι, έχει ακούσει ο κ. Τριχόπουλος τη διαχεόμενη φήμη περί «διανοητικής
δυσκινησίας» του ανώτατου πνευματικού ιδρύματος της χώρας. Κατά τη γνώμη του
αυτή η φημολογία είναι εσφαλμένη. Χωρίς να γνωρίζει προσωπικά και τα 45 μέλη
της Ακαδημίας Αθηνών έχει τη βεβαιότητα ότι τα πράγματα είναι διαφορετικά.
«Πνεύματα που υπήρξαν και είναι ακόμη ριζοσπαστικά και φιλελεύθερα υπάρχουν
στους κύκλους της Ακαδημίας. Ίσως είναι οι συνθήκες που δυσκολεύουν την
ευκαιρία της ανάδειξής τους προς τα έξω».

Μιλάει ο καθηγητής για το θέμα που τάραξε τα νερά της επικαιρότητας με την
ήρεμη βεβαιότητα στη φωνή του ανθρώπου που έχει κατασταλάξει στη ζωή του. «Ο
έρωτας είναι προτεραιότητα αλλά μιλάμε ελάχιστα γι’ αυτόν, είτε σε
επιστημονικό είτε σε προσωπικό επίπεδο». Η φωνή του εξηγεί μέσα από ποιο
πλαίσιο αναπτύχθηκε αυτή η μοναδικότητα της βίωσης του συναισθήματος στον
άνθρωπο και ποια είναι η βαθύτερη ανάγκη της δημιουργίας του. «Την ανάγκη του
έρωτα γεννά η ανάγκη του ανθρώπου να είναι ανταγωνιστικός», ξεκινά τη φράση
του περιπλέκοντας προς στιγμήν τα πράγματα. «Έχει αποδειχτεί πως μια κοινωνία
στηριγμένη στην αγάπη έβγαζε παιδιά καλύτερα εκπαιδευμένα, πιο ικανά να
επιβιώσουν. Κι αυτές οι κοινωνίες επικράτησαν τελικά».

ΜΟΝΑΔΙΚΟΤΗΤΑ

Το φάντασμα του αξιαγάπητου Δαρβίνου εμφανίζεται με τη μοιραία θεωρία της
φυσικής επιλογής. Μα εξηγεί και αυτό; σκεφτόμαστε, αλλά η φωνή του καθηγητή
έχει ήδη προχωρήσει σε άλλα μονοπάτια της σκέψης και παρασύρει τη δική μας από
την προς στιγμήν έκπληξη του έρωτα ως αποτέλεσμα «φυσικής επιλογής». Ο
άνθρωπος έχει τη δυνατότητα να βιώνει το μοναδικό συναίσθημα του έρωτα αλλά η
ιδιαιτερότητα δεν σταματάει εδώ. Ενώ σε όλα τα υπόλοιπα θηλαστικά η ερωτική
επιθυμία συνδέεται άμεσα με την ανάγκη της αναπαραγωγής, στον άνθρωπο, ακόμα
και η εξέλιξη της δομής των γεννητικών οργάνων, αφορά περισσότερο την άντληση
χαράς και ευχαρίστησης. «Είμαστε ίσως το λιγότερο αναπαραγωγικό ον».

«Πραγματικά είναι δύσκολο να βρούμε τι είναι αυτό που κάνει δύο ανθρώπους
ζευγάρι και πόσο ­ χρονικά ­ μπορεί να κρατήσει αυτό. Δεν ξέρουμε αν κρατάει
πέντε, δέκα ή είκοσι πέντε χρόνια. Είμαστε μια κοινωνία με πολλαπλά ερεθίσματα
που αμβλύνουν τις σχέσεις. Παλιότερα ήταν διαφορετικά. Η γνώμη μου είναι πως
ένας άνθρωπος που αλλάζει σύντροφο συχνά, δεν έχει ούτε τη χαρά ούτε την ηδονή
που χρειάζεται. Ουσιαστικά δεν ικανοποιείται. Κι αυτό με ιατρικούς όρους το
ονομάζουμε αν-ηδονικό σύνδρομο».

ΑΠΟ ΜΙΚΡΟ παιδί συνήθισε να ακούει ότι το μέλλον του είναι στην Ιατρική. Ο
πατέρας του, άλλωστε, ήταν ένας από τους δύο ­ εκείνη την εποχή ­ χειρουργούς
στο Βόλο, με δική του κλινική σαράντα θέσεων. Η κληρονομιά έπεφτε αναπόφευκτη
αλλά όχι βαριά στον Δημήτρη Τριχόπουλο.

Προσπάθησε στην αρχή να δοκιμάσει την δεξιότητά του στη χειρουργική. Σήμερα
γελάει, λέγοντας πως «θα ήταν επικίνδυνος ως χειρουργός» αφού αποδείχθηκε πως
τα χέρια του δεν έκρυβαν κανένα ταλέντο. Στράφηκε στην Παθολογία και στη
συνέχεια στην πρόληψη.

Με λαμπρές σπουδές στα Πανεπιστήμια του Λονδίνου, της Οξφόρδης και του
Χάρβαρντ, ο καθηγητής Τριχόπουλος είναι σήμερα ο αρχαιότερος εν ενεργεία
καθηγητής της Ιατρικής στη χώρα μας (από το 1972). Και καθώς ομολογεί, δεν
έχει καμία φιλοδοξία να περάσει στο κλαμπ των συνταξιούχων. «Όσο αντέξω»,
λέει.

Το 1989 ήταν μια σημαδιακή χρονιά στη ζωή του, γιατί τότε προσκλήθηκε να
αναλάβει τη διεύθυνση του Τμήματος Επιδημιολογίας και στη συνέχεια του Κέντρου
Πρόληψης Καρκίνου του Πανεπιστημίου Χάρβαρντ. Αφού εξασφάλισε την άδεια του
Πανεπιστημίου Αθηνών, «και την αμέριστη συμπαράσταση και κατανόηση της
συντρόφου μου», πέρασε οκτώ χρόνια στο περίφημο Ίδρυμα.

Οκτώ χρόνια υπερατλαντικών ταξιδιών και οκτώ χρόνια ασκητικής μοναξιάς…
«Μερικές φορές δεν ξέρουμε να εκτιμήσουμε τη ζωή στην Ελλάδα», λέει σήμερα.
Στο νου του έρχονται οι εικόνες και οι συζητήσεις με όλους αυτούς τους
λαμπρούς ανθρώπους που φοιτούν και διδάσκουν στο παγκοσμίου φήμης αμερικανικό
πανεπιστήμιο. «Όμως, όταν πας σπίτι σου είσαι μόνος… Να φανταστείτε πως εγώ
που δεν αγαπώ το οινόπνευμα κατέφευγα στο σέρι μόνο και μόνο από ανία».

Σήμερα η ζωή του είναι εντελώς διαφορετική. Οι είκοσι τέσσερις ώρες
αποδεικνύονται λίγες όταν οι μέρες είναι γεμάτες με ενδιαφέρουσα δουλειά στο
πανεπιστήμιο και οι νύχτες με ελκυστικές προσκλήσεις φίλων.

Μεταμφίεση με στυλ. Ο Δημήτρης Τριχόπουλος (δεξιά) μαζί με τον αδελφό του

ΜΙΑ ΜΙΚΡΗ κοινωνική επανάσταση επωάζεται στα ερευνητικά κέντρα που ασχολούνται
παγκοσμίως με την γενετήσια δυσλειτουργία. Όπως πληροφορεί ο Δημήτρης
Τριχόπουλος, κυκλοφορούν φήμες στην ιατρική

«γειτονιά» ότι υπάρχουν φάρμακα που αντιμετωπίζουν τη στυτική δυσλειτουργία.
Μα τελικά το πρόβλημα είναι μόνο των ανδρών; «Ας τα λύσουν οι σεξολόγοι αυτά»,
απαντά ο κ. Τριχόπουλος, ξεφεύγοντας διπλωματικά. Ωστόσο εξηγεί πως για τις
γυναίκες τα πράγματα είναι πιο απλά, «αρκεί να βρεθούν στο κατάλληλο
συναισθηματικά περιβάλλον». Μια διαφορά που θα μπορούσε να χαρακτηριστεί
ειδοποιός είναι επίσης «ο καταφανής προσανατολισμός της γυναίκας στην ποιότητα
κι όχι στην ποσότητα, σε αντίθεση με τον άνδρα».

Επιστημονικά οι έρευνες έχουν δείξει πως υπάρχει άμεση σύνδεση της κανονικής
ερωτικής ζωής με την υγεία στον ανθρώπινο οργανισμό. Η συχνότητα του οργασμού
σχετίζεται αρνητικά με τη γενική θνησιμότητα τόσο των ανδρών όσο και των
γυναικών, τόνισε ο ακαδημαϊκός στην ομιλία του. Αυτή η «κανονικότητα» όμως
μοιάζει να τορπιλίζεται, ιδιαίτερα στη σημερινή εποχή όπου ο «ερωτικός
καταναλωτισμός» αλλοτριώνει τα πάντα.

«Η μονογαμικότητα ταιριάζει στον άνθρωπο».

Και κατά τη γνώμη του, οι σημερινοί νέοι δείχνουν να αντιλαμβάνονται τη
σημασία της μονογαμικότητας στη ζωή τους και το ανεδαφικό των περιστασιακών σχέσεων.

Ο ίδιος διατηρεί επί 35 χρόνια τώρα τη σχέση με τη σύντροφο της ζωής του,
επίσης γιατρό, Αντωνία Τριχοπούλου. Πόσο εύκολο

ή δύσκολο είναι να κρατήσει κανείς μια τόσο μακροχρόνια σχέση; «Πολύ δύσκολο»,
εξομολογείται με ειλικρίνεια ο καθηγητής. «Πολύ δύσκολο γιατί τα χρόνια
φέρνουν κόπωση. Σίγουρα το καινούργιο είναι πιο συγκινητικό. Από την άλλη
πλευρά όμως, αν δεν περιφρουρήσουμε τη μονιμότητα της σχέσης πολλά πράγματα
αρχίζουν να στραβώνουν.

Πού θα χαράξει κανείς το τέλος; Είναι πολύ δύσκολο να απαντήσει κανείς, αλλά
με βεβαιότητα μπορεί να πει πως η μονογαμικότητα είναι το σωστό μονοπάτι για
την ευτυχία».