ΑΥΤΟΙ

… της πολιτισμικής ανθρωπολογίας, ο Κλωντ Λεβί-Στρως, προειδοποιούσε το
1952, στο περίφημο έργο του «Φυλή και Ιστορία», για τον κίνδυνο να οδηγηθούμε
μέσα από την ανάμιξη των πολιτισμών σε ένα και μοναδικό πολιτισμό, σε μια
παγκόσμια ομοιομορφία, όπου όλα θα έχουν ισοπεδωθεί. Πάνω που πολλοί θεωρούσαν
ότι η ιδέα του αυτή έχει ήδη αρχίσει να επαληθεύεται με τον πιο δραματικό
τρόπο, ο κορυφαίος Ευρωπαίος διανοητής την έχει ελαφρά αναθεωρήσει. Η
καταστροφή που μας βρήκε ­ λέει σε μια συνομιλία του με ένα Ιταλό κοινωνιολόγο
που δημοσιεύθηκε στην «Κορριέρε» ­ δεν είναι η πολιτισμική. Είναι, προπάντων,
η δημογραφική. «Στη δεκαετία του ’30, υπήρχαν στον πλανήτη μας δύο
δισεκατομμύρια άνθρωποι. Θεωρούσαμε τότε πως αυτό ήταν το μέγεθός μας, πάει
τελείωσε. Πολύ σύντομα όμως, το 2000, θα υπάρχουν έξη δισεκατομμύρια». Είναι
ώρα λοιπόν να προσέξουν οι κοινωνιολόγοι κάτι που πολύ είχαν αμελήσει: τη
βιολογία και τα παρακλάδια της. Με την επέλαση μάλιστα της βιοτεχνολογίας, η
ανάγκη γίνεται ακόμη πιο επιτακτική.

… ένας διάλογος «ανάμεσα στους γενετιστές και τους θεράποντες των κοινωνικών
επιστημών και της πολιτισμικής ανθρωπολογίας». Ο Λ.-Σ. δεν είναι, γενικότερα,
αισιόδοξος. Τον ικανοποιεί όμως η διαπίστωση του ακατάλυτου της ετερότητας,
ακόμη και εκεί όπου υπάρχει έντονη τοπική ανάμιξη πολιτισμών. Οι πολιτισμοί
είναι διατηρητέοι, πιστεύει. Άλλωστε, «καθένας απ’ αυτούς έχει ένα σκληρό
πυρήνα, που αποτελεί και τη βάση της αντοχής του». Δεν ενοχλούν άραγε τον
Λ.-Σ. οι κατηγορίες που του απευθύνουν για «διαφορικό ρατσισμό» ­ και μάλιστα
όταν όλοι μιλούν για ανάγκη αφομοίωσης των μεταναστών στην Ευρώπη; Ας μην
πέσουμε σε τέτοιες παγίδες, συνιστά. Η αντοχή των πολιτισμών είναι αυτόδηλη.
Δεν επιδέχεται καν συζήτηση. «Μερικοί κάνουν κατάχρηση του όρου “ρατσισμός”,
ορμώμενοι από ιδεολογικές αφετηρίες. Τάση όχι μόνο εσφαλμένη αλλά και
αντεπαγωγός. Καταντά, κατά περίεργο τρόπο, να νομιμοποιεί τον ρατσισμό ­ τον πραγματικό».

… απαντά στους επικριτές του ότι δεν είναι «διαφοριστής» με τον τρόπο που
αυτοί το εννοούν. «Πολλοί διανοητές σήμερα αγνοούν ακόμα και τη σωστή χρήση
των λέξεων. Πάντοτε επέμενα στην ανάγκη να διασωθούν οι πολιτισμικές διαφορές,
τονίζοντας όμως συνάμα ότι ο διαπολιτισμικός διάλογος είναι αναγκαία
προϋπόθεση για την ανάπτυξη οποιουδήποτε πολιτισμού. Είναι τελείως άλλη η θέση
των ρατσιστών. Δεν έχω διάθεση να θυσιάσω στον βωμό της κοινοτοπίας μόνο και
μόνο γα να με λένε “προοδευτικό”. Όσο για την κοινωνική ενσωμάτωση των
μεταναστών, μπορεί να γίνει και χωρίς πολιτισμική αφομοίωση».

… των 90 χρόνων του, ο Λ.-Σ. στην ερώτηση τι υποθήκες θα άφηνε στους νέους,
«σ’ αυτόν τον δύσκολο κόσμο», απαντά: «Οδηγίες δεν έχω, δυστυχώς, να δώσω σε
κανένα. Στην ηλικία μου, αρκούμαι να παρατηρώ τον κόσμο με το ενδιαφέρον και
την περιέργεια που πάντοτε αισθανόμουν αλλά και με την επίγνωση, πλέον, ότι το
ζην είναι μια περιπέτεια ατομική και μαζί συλλογική, όπου οι συμβουλές
ελάχιστα χρησιμεύουν. Ούτε καν αυτές που πηγάζουν από τη σοφία τη συσσωρευμένη
με την ηλικία. Περιορίζομαι να σας υπενθυμίσω ότι υπάρχουν, αν μη τι άλλο, δύο
μεγάλες αρετές: η ανοχή απέναντι στους άλλους και ο σεβασμός προς τη
διαφορετικότητα. Αυτό είναι το κυριότερο μάθημα του αιώνα μας. Και ακριβά πληρωμένο».