ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Β(λογ)ιο-κομμένοι

Είμαστε πολύ μακριά από την εποχή που η Πολιτεία ενδιαφερόταν πρωτίστως για
την ευτυχία των πολιτών της. Αυτή η πολιτική λειτουργία δεν ήταν μόνο
δημοκρατική ή ηθική, αλλά και σοφή.

Πάντα κάτω του μέσου όρου και ορίου

…………………..

Είχαμε μια δική μας αντίληψη για την περηφάνια

Δ. Τζουμάκα, «Χαρούμενο Σύδνεϋ»

Ο ευτυχισμένος άνθρωπος κατευθύνει τον δυναμισμό του στην επίτευξη των κοινών
στόχων (Πολιτείας/πολίτη), διαμορφώνει μια θετική εικόνα για τους θεσμούς,
αμφισβητεί δημόσια πράγματα και πρόσωπα, αλλά δεν υπονομεύει τις συνεκτικές
βάσεις του συστήματος αξιών πάνω στο οποίο θεμελιώνονται το πολίτευμα, οι
δομές και οι συμπεριφορές.

Έτσι, χωρίς να ταυτίζεται ο ευτυχισμένος πολίτης με τον κομφορμιστή ή τον
συντηρητικό, συνήθως δρα εντός των ορίων του κανονιστικού πλαισίου, εφόσον
βέβαια διαπιστώνει ότι ουδείς αποκλείεται εξαρχής από το δικαίωμα στην ευτυχία.

Σήμερα το κράτος διέπεται από την ακριβώς αντίθετη νοοτροπία. Ο πολίτης για να
‘ναι εύκολος/εύκαμπτος στους χειρισμούς, υποτακτικός και αδύναμος, πρέπει να
αισθάνεται συνεχώς απειλούμενος από μια αιωρούμενη, επικρεμάμενη καταστροφή,
για την οποία την ευθύνη (καλά θα ‘ναι να φαίνεται ότι) φέρει αποκλειστικά ο ίδιος.

Ο δυστυχισμένος πολίτης φοβάται την εξουσία (διότι θα τον «τιμωρήσει»), τρέμει
τους θεσμούς (διότι είναι απρόσωποι και περίπλοκοι), δεν πιστεύει στη
δικαιοσύνη (διότι απονέμεται με ασαφή και μεταβλητά κριτήρια και ακατάληπτη
γλώσσα), υποπτεύεται τον πλαϊνό του (διότι θέλει ­ δυνάμει ­ «να του φάει τη
θέση») και τελικά σκιάζεται τον ίδιο του τον εαυτό (μήπως μέσα στην απελπισία
του προδώσει όποιον και ό,τι αγάπησε).

Το σύστημα τσακίζει και ταπεινώνει με βάση τον ηλεκτρονικό έλεγχο και το σήμα
του εκμοντερνισμού. Με ένα μπιπ κατατάσσεσαι στους εκλεκτούς και ευτυχείς που
πέτυχαν την αυτοδίκαιη είσοδό τους στον 21ο αιώνα. Με δύο μπιπ χάνεσαι στη
μάζα των δυστυχών υποψηφίων προς (κατ)ανάλωσιν.

Τους λες: «Ξέρω γράμματα», σου απαντούν «με ποιας εταιρείας το πλήκτρο κάνεις
enter;». Τους λες: «Είμαι έντιμος», σου απαντούν «αυτό δεν ενδιαφέρει». Τους
λες: «Με κυνηγάει η φτώχεια», σου απαντούν «κυνήγα την κι εσύ». Τους λες:
«Εσείς με εκμαυλίσατε», σου απαντούν «να αντιστεκόσουν».

Αυτός ο διάλογος ανάμεσα στα καλοταϊσμένα κυβερνητικά κομπιούτερ (τα μόνα
υπεύθυνα για διορισμούς, απολύσεις, πιστοποιητικά γνώσεων και ήθους) και τους
δυστυχισμένους πολίτες (που ξαναέμαθαν να μπαίνουν «στη σειρά»), συνιστά το
κρίσιμο ερώτημα της δημ(ι)οκρατίας των ποσοστών.

Κωδικοί, αριθμοί, μητρώα αντικαθιστούν τα ονόματα, μπερδεύουν τα πρόσωπα με
τις δισκέτες, συγχέουν οικονομία και ανομία.

Κανείς δεν ενδιαφέρεται για το πώς θα κοιτάξει στα μάτια τον γιο του ο
35χρονος εκπαιδευτικός που απέτυχε στις εξετάσεις του ΑΣΕΠ για να διοριστεί
(και όχι για να γίνει) «δάσκαλος».

Κανείς δεν σκέφτεται την ψυχική ήττα του 20χρονου που ­ έστω ­ χάρη στο
«βύσμα» τού μπαμπά βρήκε μια δουλίτσα και τώρα στιγματίζεται ως άχρηστος
υπεράριθμος, χρήζων εξυγίανσης.

Κανείς δεν νοιάζεται για την αξιοπρέπεια του 75χρονου συνταξιούχου ή αγρότη, ο
οποίος κρύβοντας στην τσέπη του μια χούφτα φάρμακα για την καρδιά και την
υπέρταση βγαίνει στους δρόμους για να διεκδικήσει ­ αναδρομικά ­ το δικαίωμα
να ζήσει τα γεράματα σαν να ‘τανε (τα χαμένα του) νιάτα. Αυτοί μιλάνε για
αξιολόγηση και για αξιοποίηση και δεν κάνουν τίποτ’ άλλο από το να διευρύνουν
τις ανισότητες, να καλλιεργούν μύθους φυσικής ανωτερότητας, να επιβραβεύουν
τους «κληρονόμους» και να κατα-δικάζουν τους «άκληρους».

Η κοινωνία μας τείνει να χωριστεί στα δύο. Από τη μια οι (κατ’ απονομήν;)
άξιοι, αξιοποιηθέντες και αξιοποιήσιμοι και από την άλλη οι (κατά πεπρωμένο;)
μη-αντάξιοι των περιστάσεων και των προδιαγραφών, οι «κομμένοι» της ζωής από
χέρι (λόγιου ή λογιστή).

Στη μέση, βαθύς γκρεμός. Γέφυρες θα ρίχνονται κάθε 5 ή 10 χρόνια, ως ειδικός
νόμος θα ορίζει. Στο μεσοδιάστημα οι μεν, ευτυχείς κι ευλογημένοι, θα
κυβερνούν και θα διοικούν μεγαλοφώνως, αποφεύγοντας τους συγχρωτισμούς. Οι δε,
δυστυχείς β(λογ)ιο-κομμένοι, θα κυβερνώνται και θα διοικούνται σιωπηλοί,
ταλαντευόμενοι για το αν θα παίξουν «εκτός ορίων», ή θα καλύπτουν ­ με τα
κορμιά τους ­ τα όρια, για να νομίζουν τα παιδιά τους/μας ότι το γήπεδο δεν
έχει διαχωριστικές γραμμές, ότι όλοι είμαστε αδέλφια με όλους.

Ο Γιάννης Πανούσης είναι καθηγητής Επικοινωνίας και ΜΜΕ στο Πανεπιστήμιο Αθηνών.