ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Mad City

Κριτικός κινηματογράφου δεν είμαι, αλλά δύσκολα αντιστέκομαι στον πειρασμό να
συστήσω στους συναδέλφους μου, και όχι μόνον των ηλεκτρονικών μέσων, να
επισκεφθούν κάποια κινηματογραφική αίθουσα όπου προβάλλεται η ταινία Mad City
του Κώστα Γαβρά.

ΘΑ ΕΙΝΑΙ κάτι σαν εκπαιδευτική εκδρομή. Χρήσιμη, νομίζω, όχι μόνον σ’ εκείνους
που υπηρετούν την ενημέρωση, αλλά ­ και ίσως ακόμη περισσότερο ­ και σ’
εκείνους που καταναλώνουν ώρες ατελείωτες ψυχαγωγικών ειδήσεων στην μικρή οθόνη.

Το ενδιαφέρον της ταινίας, κατά την ταπεινή μου γνώμη, δεν βρίσκεται τόσο στον
κάπως μελό τρόπο με τον οποίο πραγματεύεται ένα αιώνιο δημοσιογραφικό θέμα:
τον διχασμό, δηλαδή, του δημοσιογράφου ανάμεσα σ’ έναν ακραίο κυνισμό, που δεν
διστάζει να πατήσει επί πτωμάτων προκειμένου να έχει μια «καλή ιστορία», ένα
υψηλής τηλεθέασης θέαμα, από τη μία, και, από την άλλη, την ηθική εμπλοκή του
στις υποθέσεις που καλύπτει, έτσι ώστε να παρατήσει την κάμερα για να βοηθήσει
έναν τραυματία ή να καταστρέψει μια καριέρα για να βοηθήσει έναν αθώο να ξεμπλέξει.

Αυτή η διάσταση του θέματος, χιλιοσυζητημένη άλλωστε, δεν είναι, κατά την
ταπεινή μου γνώμη, ούτε το πιο ισχυρό ούτε το πιο ενδιαφέρον της ταινίας του
Γαβρά. Για μια πιο δυνατή, ακραία και δραματικά καίρια καταγγελία του κίτρινου
δημοσιογραφικού κυνισμού και των κοινωνικών του επιπτώσεων παραμένει, νομίζω,
αξεπέραστη η παλιά ταινία του Γουίλιαμ Γουάιλντερ, το «Μεγάλο Καρναβάλι»,
ταινία γυρισμένη το 1951, όπου ο Κερκ Ντάγκλας, ως αδίστακτος ρεπόρτερ, οδηγεί
στον θάνατο έναν παγιδευμένο σε παλιό ορυχείο άνθρωπο (ο οποίος διαπράττει το
μοιραίο σφάλμα να εμπιστευθεί τον «δαιμόνιο ρεπόρτερ») προκειμένου να
«πουλήσει» τη συνταρακτική ιστορία του σ’ ολόκληρη την Αμερική και να κάνει
τους δακρυγόνους αδένες της να λειτουργήσουν.

Το ενδιαφέρον στην ταινία του Γαβρά βρίσκεται αλλού. Όχι στο ότι μεταφέρει την
παλιά ιστορία του Γουάιλντερ στην σύγχρονη ηλεκτρονική τρέλα (τι καταπληκτική
σκηνή εκείνη όπου δύο παιδάκια – όμηροι ενός ενόπλου απελευθερώνονται και
περνούν από την ησυχία και τη γαλήνη της ομηρείας στη φρίκη και τον τρόμο της
επιδρομής των τηλεοπτικών συνεργείων!). Το ενδιαφέρον της δεν βρίσκεται ούτε
στον σαρκαστικά αληθινό τρόπο με τον οποίο καταγράφει την γκρίζα αλήθεια του
κόσμου των καναλιών και των ποσοστών τηλεθέασης.

Το ενδιαφέρον της βρίσκεται, κατά την ταπεινή μου πάντα γνώμη, στον εφιαλτικό
τρόπο με τον οποίο δείχνει να λειτουργεί ο μηχανισμός χειραγώγησης των Μέσων
και της κοινής γνώμης. Τι υποστηρίζει ο Γαβράς; Ότι η προσπάθεια των ίδιων των
Μέσων, είτε στην πτωχοπροδρομική εκδοχή του φιλόδοξου ρεπόρτερ είτε στην
αστραφτερή εκδοχή του μεγάλου δικτύου και του σούπερ τηλε-αστέρα, να
εξογκώσουν, να διαστρεβλώσουν, να εκμεταλλευτούν εμπορικά και να ξεζουμίσουν
αδίστακτα και απάνθρωπα ανθρώπινες ιστορίες προκειμένου να «πουλήσουν» ένα
τηλεοπτικό θέμα υψηλής τηλεθέασης, είναι πταίσμα ασήμαντο, γραφικό σχεδόν,
μπροστά στην καταχθόνια ικανότητα των μηχανισμών της εξουσίας να χειραγωγούν
ολόκληρο αυτό το κυνικό μας τσίρκο των δημοσιογράφων, ρεπόρτερ, αστέρων και
διψασμένων για κέρδη μάνατζερ, για να φέρνουν τα πράγματα στα μέτρα τους. Και
να μας κάνουν, την ώρα που εμείς οι δημοσιογράφοι αλληλοσπαραζόμαστε και
κατασπαράζουμε τα «θύματα» των ιστοριών μας, να γινόμαστε τα πιόνια στα δικά
τους παιχνίδια, τα οποία δεν μένουν γυάλινα απλώς ­ περνάνε και στην
πραγματική ζωή.

Ο Γαβράς και το Mad City του διηγούνται πώς το FBI χρησιμοποιεί τα όπλα των
καναλιών, τα ποσοστά τηλεθέασης, τις δακρύβρεκτες ψευδο-ιστορίες, τα κόλπα για
να κατασκευαστεί μια εικόνα στο κοινό, τα γκάλοπ, για να εξοντώσει εν τέλει
έναν άνθρωπο.

Μπορούμε εύκολα να φανταστούμε πώς, με ανάλογους τρόπους, άλλοι ισχυρότεροι
ακόμη μηχανισμοί χρησιμοποιούν τα μίντια για να στήνουν Καταιγίδες στον
Περσικό, σκάνδαλα Προέδρων κ.λπ.

Δεν ξέρω αν έχω άδικο, λοιπόν, αλλά το δικό μου συμπέρασμα από την ταινία του
Γαβρά είναι πως, όσο απαίσια κι αν φαίνονται στην οθόνη τα σκυλόψαρα της
τηλεόρασης που διψούν για ποσοστά τηλεθέασης, ο αληθινός κίνδυνος στην τρελή
πολιτεία των μίντια δεν είναι τα σκυλόψαρα, αλλά οι διψασμένοι για αίμα
καρχαρίες της εξουσίας, που τα χρησιμοποιούν ως δόλωμα…