ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Ο γάιδαρος του Μπουνιουέλ…

Το πιλοτικό πρόγραμμα αξιολόγησης των καθηγητών από τους φοιτητές, είναι
έτοιμο να ξεκινήσει (βλέπε «ΤΑ ΝΕΑ» 10-2-98). Οι φοιτητές καλούνται να
βαθμολογούν τους καθηγητές τους σε ειδικά διαμορφωμένα ερωτηματολόγια.

ΟΜΩΣ η αναβάθμιση της εκπαιδευτικής διαδικασίας μέσα από τέτοιες
πρακτικές δεν είναι άμοιρη δυσάρεστων παρενεργειών.

Η υπόθεση της βαθμολόγησης λογικά ή θα έχει πρακτικές συνέπειες ή θα
παραμείνει στο συμβολικό επίπεδο των κυρώσεων. Στην πρώτη περίπτωση η
βαθμολόγηση των φοιτητών αποτελεί άμεσο ή έμμεσο πρόκριμα για την προαγωγή
στην περίφημη «επόμενη βαθμίδα» ή την γενικότερη «εξέλιξη» των πανεπιστημιακών.

Ένα νέο σκοτεινό σύστημα συναλλαγής και δούναι και λαβείν κινδυνεύει να
εγκαθιδρυθεί εδώ. «Δώσε μου καλό βαθμό, να σου δώσω καλό βαθμό». Μια ακόμα
πόρτα ανοίγει για όλες τις δυνατότητες παραταξιακών – πολιτικών ή και
προσωπικών εκβιασμών.

Ακόμα όμως και στην περίπτωση που η βαθμολόγησηπαραμείνει στο επίπεδο μιας
συμβολικής παρέμβασης διερωτάται κανείς, πώς μπορεί να αποτραπεί η λογική του
«Σε έχω ανάγκη, με έχεις ανάγκη. Ας τα βρούμε».

Η μόνιμη απειλή της δημοσιοποίησης του ποσοστού αποδοχής των διδασκόντων από
τους φοιτητές με πίνακες, ποσοστά, αλγόριθμους, βέλη και βελάκια, δεν είναι
απλώς αφελής αλλά προοιωνίζεται μια νέα μορφή ενδο-πανεπιστημιακών
ανταγωνισμών, η οποία έρχεται να υποδαυλίσει τους ήδη υπάρχοντες στο πλαίσιο
όλων των εξουσιαστικών και ακραία ψυχοφθόρων παιχνιδιών που διαδραματίζονται
μέσα στα πανεπιστήμια. Αξίζει όμως να σταθούμε σε μερικές ενδεικτικές και
άκρως αποκαλυπτικές ερωτήσεις.

Ερωτήσεις όπως οι παρακάτω αποκτούν ιδιαίτερη σημασία στο πλαίσιο των
κοινωνικών επιστημών, όπου ως γνωστόν βρισκόμαστε ακόμα πολύ μακριά από τη
δυνατότητα «οριστικών» απαντήσεων στα άπειρα ερωτήματα που γεννώνται
καθημερινά. «Πόσο γνώστης δείχνει να είναι ο καθηγητής του αντικειμένου του;».

Οι φοιτητές καλούνται να βαθμολογήσουν στη βάση μιας κλίμακας που αρχίζει από
το 10% (χείριστος καθηγητής) και φθάνει το 100% (άψογος, άριστος καθηγητής).
Πότε παίρνεις άραγε υψηλό βαθμό;

Αν αμφιβάλλεις γι’ αυτό τούτο το αντικείμενο της γνώσης σου; Αν θέτεις σε
επερώτηση ακόμα και αυτό τούτο το αντικείμενο της διδασκαλίας σου; Αν δεν
ενοχοποιείσαι για τα κενά και τα χάσματα της γνώσης σου αλλά τα ανάγεις σε
συστατικό της ίδιας της γνώσης;

Πώς να δείχνεις ότι είσαι κάτοχος ενός αντικειμένου που συνεχώς μετατίθεται,
μετατοπίζεται, είναι σε συνεχή διαμόρφωση;

Όσο ποιο βέβαιος είσαι για την κατοχή της γνώσης σου, τόσο πιο ελλιπής είναι η
γνώση του. Τι καλείται λοιπόν ο καθηγητής να κάνει προκειμένου να αποκτήσει
υψηλή βαθμολογία σε αυτή την ερώτηση; Να δείχνει βέβαιος χωρίς να είναι; Να
ασκηθεί δηλαδή στην τέχνη της υποκριτικής; Όχι βέβαιος, αλλά «ως ει» βέβαιος.
Ή να είναι πράγματι βέβαιος, οπότε είναι και πράγματι ανεπαρκής;

Υποκριτής ή ανεπαρκής; Και οι δυο επιφυλάσσουν υψηλή βαθμολογία και
αναγορεύονται έμμεσα σε πανεπιστημιακές αρετές. «Πόσο πρόθυμος είναι να
απαντήσει ο καθηγητής στις ερωτήσεις των φοιτητών;». Μια άλλη ερώτηση-παγίδα.

Πώς προσμετράται αλήθεια η προθυμία; Με έτοιμες, γρήγορες, ετοιμοπαράδοτες
απαντήσεις; Απαντήσεις που δεν επιτρέπουν την απορία, την αμφιβολία, τον
δισταγμό ακόμα και αυτή τούτη την μη απάντηση. Θυμίζει τηλεπαιχνίδι. «Έχετε
τριάντα δευτερόλεπτα καιρό». «Βρείτε, απαντήστε, κερδίστε».

Πόσο χαμηλό βαθμό κινδυνεύουν να πάρουν εκείνοι που θα παραμείνουν «απρόθυμοι»
να απαντήσουν;

Τι αξία έχει άραγε μια γνώση υποταγμένη στον εργαλειακό ορθολογισμό; Μια γνώση
που υπόκειται σε ποσοτικοποιημένες κλίμακες μέτρησης και δεν αναρωτιέται ποτέ
για τον εαυτό της; Τι αξία έχει μια γνώση που υπονομεύει την ίδια τη γνώση;

Τι αξία έχει μια εκπαιδευτική διαδικασία που όπως θα έλεγε ο Michel de Certeau
στηρίζεται ακριβώς σε αυτό που καλείται να κρύψει.

Ναι, είναι σίγουρο ότι χρειάζεται να προστατευθεί η εκπαιδευτική διαδικασία
από αυθαιρεσίες και ανεξέλεγκτες πρακτικές των διδασκόντων που ποτέ δεν πρέπει
να πάψουν να είναι «υπό κρίση». Όμως ο τρόπος προστασίας από το πρόβλημα είναι
ενίοτε ένα μεγαλύτερο πρόβλημα. Στο νου μου έρχεται ο γάιδαρος του Μπουνουιέλ.
Σκαρφαλωμένος στην πλαγιά ενός κακοτράχαλου βουνού δέχεται την απρόσμενη
επίθεση ενός σμήνους ζουζουνιών. Αμύνεται όσο και όπως μπορεί ο δυστυχής.
Ψάχνει τρόπους να προστατευθεί. Τινάζει τα πόδια του πέρα δώθε. Σπασμωδικές
απελπισμένες κινήσεις. Στο τέλος πέφτει εξαντλημένος. Όχι από τα ζουζούνια
αλλά από τις κινήσεις που έκανε για να προστατευθεί από αυτά.

Η Φωτεινή Τσαλίκογλου είναι καθηγήτρια στο Τμήμα Ψυχολογίας του Παντείου Πανεπιστημίου.