Ο Εθνικός μας Ύμνος, ένα ωραίο δώρο…

Αλήθεια, τι ωραιότερο δώρο θα μπορούσε να κάνει ένα κράτος στους ξένους
επισκέπτες του ή στους ξένους φίλους, μέσω των πρεσβειών του, όταν μάλιστα τα
«εθνικά θέματα» βρίσκονται σε πρώτο πλάνο, από το να χαρίζει ένα
βιβλίο-λεύκωμα του εθνικού του ύμνου μεταφρασμένο στις κυριότερες ευρωπαϊκές
γλώσσες ­ αγγλικά, γαλλικά, γερμανικά, ισπανικά και ιταλικά ­ με την ευκαιρία
της επετείου των διακοσίων χρόνων από τη γέννηση του εθνικού του ποιητή;

Η ΙΔΕΑ ρίχτηκε από τον πρόεδρο του Ινστιτούτου της Ελληνικής Γλώσσας, καθηγητή
κ. Δημήτρη Μαρωνίτη, στο πρόσφατο Expo-Langues (16ο Σαλόνι Γλωσσών, Πολιτισμών
και Ταξιδιών), στο Παρίσι. Φέτος, γιορτάζουμε τον Διονύσιο Σολωμό και οι
μεταφράσεις ολόκληρου του εθνικού μας ύμνου υπάρχουν. Νομίζω πως το ΙΕΓ δεν θα
δυσκολευτεί να βρει την κατάλληλη χρηματοδότηση, ώστε η ιδέα να πάρει σάρκα
και οστά. Είναι εθνική ανάγκη.

Στη διεθνή αυτή έκθεση των Γλωσσών που γίνεται κάθε χρονιά στη γαλλική
πρωτεύουσα, φέτος τιμώμενη χώρα ήταν η Ιαπωνία. Ωστόσο και η χώρα μας, αν και
μικρή, είχε και φέτος, μέσω του αρμόδιου υπουργείου Παιδείας, μια πολύ
αξιόλογη παρουσία. Είναι από τις λίγες φορές όπου σε μια διεθνή έκθεση η
Ελλάδα εξάγει τα προϊόντα της, αντί μόνο να εισάγει. Η νεοελληνική γλώσσα
θεωρείται πια απαραίτητο συμπλήρωμα για τα «πακέτα» που κλείνουν οι τουρ
οπερέιτορς, ενώ η αρχαία, λόγω της βραχυγραφίας της, τείνει να υποκαταστήσει
τα λατινικά στις νέες τεχνολογίες.

Το ενδιαφέρον των Ιαπώνων, π.χ., για το πώς το «αεί εν ην ον» θα μπορέσει να
περάσει στη γλώσσα των ηλεκτρονικών υπολογιστών, αντικαθιστώντας τα
μακροσκελέστερα imput – output, σημαίνει ότι άρχισε η αντίστροφη μέτρηση. Ο
Δημόκριτος και ο Λεύκιππος, που ανακάλυψαν ο πρώτος τη διάσπαση του ατόμου και
ο δεύτερος τον ανθρώπινο εγκέφαλο (κι ένας ηλεκτρονικός υπολογιστής τον
ανθρώπινο εγκέφαλο έχει σαν μοντέλο), ολοένα κερδίζουν έδαφος στους «soft» και
«hard» κατασκευαστές των «ware».

Μέσα σε αυτό το γενικότερα θετικό κλίμα (όπου οι ξένοι αναζητούν τη ρίζα των
λέξεων που χρησιμοποιούν χωρίς να γνωρίζουν τι σημαίνουν «τηλέφωνο»,
«ημιπληγικός», «ιδιώτης» και μερικές ακόμα χιλιάδες) η συζήτηση στρογγύλης
τραπέζης, που έγινε με θέμα «Τα νέα ελληνικά ως γλώσσα μετάφρασης και ως
μεταφρασμένη γλώσσα», απέκτησε εντελώς ιδιαίτερο ενδιαφέρον που φάνηκε με την
προσέλευση του πολυεθνικού κοινού.

Στη συζήτηση μετείχαν εκτός από τον Δημήτρη Μαρωνίτη, που προήδρευε, ο Ζακ
Λακαριέρ, ο Τίτος Πατρίκιος, ο Α. Χρηστίδης, ο Γιώργος Χειμωνάς και ο υπογράφων.

Ο καθηγητής Μαρωνίτης (που εκτός από λαμπρός δοκιμιογράφος είναι και ο
μεταφραστής του Ηροδότου και της Ομηρικής Οδύσσειας, που η έκδοσή της
ολοκληρώνεται σταδιακά) στην εισήγησή του επεσήμανε τις διαφοροποιήσεις που
έχουν επέλθει σχετικά με το δίπολο «γλώσσα πηγή» – «γλώσσα στόχος». Ο Α.
Χρηστίδης αναφέρθηκε στο πώς, π.χ., ο Παπαδιαμάντης μεταφράζοντας
Ντοστογιέφσκι από τα γαλλικά, κατάφερε λόγω συγγένειας (και όχι μόνο
θρησκευτικής) με τον μεγάλο ομόλογό του να «πιάσει» το πνεύμα, ακόμα και στην
«προσωπική» του καθαρεύουσα, καλύτερα μερικές φορές κι από τη μετάφραση του
«Εγκλήματος και Τιμωρίας» από το πρωτότυπο.

Ο Τίτος Πατρίκιος έδωσε απτά δείγματα μεταφράσεων δικών του, ενώ μιλώντας για
τα προβλήματα γενικά μιας μετάφρασης αναφέρθηκε στο πώς η παραβολή, π.χ., του
καλού σπορέα από τα Ευαγγέλια δεν γίνεται κατανοητή σε χώρες όπου η «σπορά»
δεν υπάρχει. (Στην Ασία το ρύζι εμφυτεύεται σπόρο-σπόρο, δεν σπέρνεται. Άρα σε
αυτήν την περίπτωση τι πρέπει να κάνει ο μεταφραστής;).

Ο Γιώργος Χειμωνάς μιλώντας για τα δικά του κείμενα, που έχουν μεταφραστεί στα
γαλλικά και σε άλλες σύγχρονες ευρωπαϊκές γλώσσες, στάθηκε χαρακτηριστικά στη
μετάφραση από το Πανεπιστήμιο της Rennes τού βιβλίου του «Ο εχθρός του ποιητή»
στα κέλτικα, που τη θεωρεί ως την πιο σημαντική (ή, έστω, συγκινητική γι’
αυτόν τον ίδιο, όπως είπε), επειδή «διασταυρώνει» δυο ξένους μεταξύ τους
πολιτισμούς, αποκαλύπτοντας την ποιητική συγγένεια δύο αρχαίων γλωσσών, όπως
τα ελληνικά και τα κέλτικα.

Ο Ζακ Λακαριέρ ­ που πρώτος έκανε ν’ ακουστεί το όνομα της νεοελληνικής
λογοτεχνίας στη Γαλλία μετά το ’50 ­ διαπίστωσε, με φανερή ικανοποίηση, ότι
σήμερα τα πράγματα δεν είναι όπως παλιά. Δεκάδες βιβλία Ελλήνων συγγραφέων και
ποιητών μεταφράζονται, γιατί δεν υπάρχουν πια, μέσα στα πλαίσια της Ενωμένης
Ευρώπης, μειονοτικές γλώσσες. Παραφράζοντας τον Μαβίλη εννοούσε πως μπορεί να
υπάρχουν μόνο «μειονοτικοί άνθρωποι».

Τρεις μικρόσωμοι Ιάπωνες στο βάθος της αίθουσας παρακολουθούσαν και κατέγραφαν
όσα λέγονταν. Στο τέλος ήρθαν να ρωτήσουν αν ο Εθνικός μας Ύμνος, του
Διονυσίου Σολωμού, ήταν μεταφρασμένος στα ιαπωνικά. Όταν τους ρωτήσαμε γιατί
ρωτούν, μας αποκρίθηκαν ότι ο δικός τους εθνικός ποιητής ήταν ο ελληνικής
καταγωγής Λευκάδιος Χερν και ήθελαν, εν όψει των Χειμερινών Ολυμπιακών του
Ναγκάνο, να έχουν τον δικό μας και στη γλώσσα τους.

Ποια άραγε είναι η καλύτερη θωράκιση της χώρας μας; Το φάντασμα της ποίησης
διαφεντεύει καμιά φορά καλύτερα κι από τα Φάντομ. Και δεν στοιχίζει ούτε όσο
μια περιπολία στους ουρανούς το να υπάρχει «Απ’ τα κόκκαλα βγαλμένη των
Ελλήνων τα ιερά…» σε όσες γλώσσες ήδη βρίσκεται μεταφρασμένο. Σ’ ένα
λεύκωμα.