ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Κύπρος και Ελλάδα

Την επόμενη Κυριακή, οι Κύπριοι ψηφίζουν. Οι Έλληνες που κατοικούν στην
Μεγαλόνησο, μαζί με την κυπριακή διασπορά, αποτελούν το ένα δέκατο του Ελληνισμού.

Το 1960, αντί αυτοδιάθεσης και εθνικής ενσωμάτωσης, στο πλαίσιο της
στρατηγικής «διαίρει και βασίλευε», η αποικιοκρατική δύναμη δημιούργησε ένα
σχιζοφρενικό και μη βιώσιμο κρατικό κατασκεύασμα.

Σχιζοφρενικό, επειδή στο καθημερινό περπάτημα πάνω στο τεντωμένο σχοινί των
κοινωνικών και πολιτικών σχέσεων και της εξωτερικής πολιτικής απαιτούσε
ακροβατικές ικανότητες μεταξύ κρατικής και εθνικής συνείδησης. Μη βιώσιμο,
τόσο λόγω αυτής της σχιζοφρένειας όσο και επειδή παραχώρησε στην Τουρκία ρόλο
και λόγο στις κυπριακές υποθέσεις. Δεν χρειάζεται μεγάλη προσπάθεια για να
αποδειχθεί πως, διεθνοπολιτικά και πολιτειακά, το κυπριακό κράτος ήταν εξ
αρχής προβληματικό. Μετά το 1974, εξάλλου, βοηθούντων και των δικών μας λαθών,
βρισκόμαστε σε πλήρες και υπαρξιακό αδιέξοδο.

Γιατί; Όχι επειδή δεν υπάρχουν εναλλακτικές δυνατότητες αλλά επειδή δεχθήκαμε
επί μακρόν να «συνομιλούμε» για τον «καλύτερο» τρόπο πολιτικής αυτοκτονίας και
για τον πιο αποτελεσματικό τρόπο με τον οποίο θα αλυσοδεθούμε διά παντός.

Τα διλήμματα και τα προβλήματα, τα οποία αφορούν άμεσα και ζωτικά όχι μόνον
τους Κυπρίους αλλά και ολόκληρο τον Ελληνισμό, είναι κατά κύριον λόγον δύο:
Αυτά που σχετίζονται με την άμυνα / ασφάλεια και αυτά που σχετίζονται με τη
λύση του κυπριακού ζητήματος. Αποδοχή μιας μη βιώσιμης λύσης, εκτός των δεινών
για τους ίδιους του Κυπρίους, που κάτι τέτοιο επιφυλάσσει, θα δημιουργούσε
συνθήκες μόνιμης ομηρείας των Ελλήνων της Μεγαλονήσου ενώ ταυτόχρονα θα
παγίδευε τις ελληνικές στρατηγικές επιλογές επί μακρόν.

Ποιο είναι, όμως, το μείζον εθνικό συμφέρον στον κυπριακό χώρο; Με βάση τους
κλασικούς ορισμούς, το ελληνικό «συμφέρον επιβίωσης» συνίσταται, πρώτον, στην
αποτελεσματική αντιμετώπιση της τουρκικής στρατιωτικής απειλής, και δεύτερον,
στην εξεύρεση βιώσιμης διεξόδου που θα διασφαλίζει μονίμως τον κυπριακό
Ελληνισμό κατά της τουρκικής απειλής. Το άμεσα σχετιζόμενο «ζωτικό συμφέρον»
αφορά την διασφάλιση της κοινωνικής, πολιτικής και οικονομικής ευημερίας των
Ελλήνων της Κύπρου στο πλαίσιο της επιζητούμενης λύσης του προβλήματος.
«Μείζον συμφέρον», άμεσα συνδεδεμένο με τα δύο πρώτα, είναι η διασφάλιση, πριν
και μετά την επιζητούμενη λύση του Κυπριακού, των ανθρωπίνων δικαιωμάτων που
σχετίζονται με την ελεύθερη έκφραση, την ελευθερία του στοχασμού και την
ελευθερία καλλιέργειας και ανάπτυξης του πολιτισμού του κυπριακού λαού.

Η ελληνική (κυπριακή και ελλαδική) στρατηγική, για να χαρακτηρίζεται από
αποτελεσματικότητα και ορθολογισμό, χρειάζεται να εκτιμηθούν ορθά οι
στρατηγικές παράμετροι του προβλήματος. Πριν από το 1974, μετά το 1974 αλλά
και σήμερα, στο γεωπολιτικό και πολιτικό τρίγωνο Ελλάδα – Κύπρος – Τουρκία, το
στρατηγικό και πολιτικό «calculus» έπρεπε να είναι το πιο κάτω: Πρώτο,
στρατιωτικά αδύναμη Κύπρος και στρατιωτικά απούσα Ελλάδα, αποδυναμώνει την
ελληνική διαπραγματευτική θέση και οδηγεί σε μη βιώσιμη λύση του κυπριακού
ζητήματος αλλά και σε ενθάρρυνση της τουρκικής επιθετικότητας σε όλα τα
μέτωπα. Δεύτερο, στρατιωτικά αδύναμη Κύπρος και στρατιωτικά απούσα Ελλάδα
δημιουργεί τοπικό συσχετισμό ισχύος και συμφερόντων προς τον οποίο κατατείνουν
να προσαρμοσθούν οι επιλογές των τρίτων κρατών και των διεθνών οργανισμών.
Τρίτο, στρατιωτικά ισχυρή Κύπρος και στρατιωτικά παρούσα Ελλάδα αυξάνει την
τουρκική τρωτότητα, ακυρώνει τις γεωπολιτικές αδυναμίες μας στο τρίγωνο Ελλάδα
– Κύπρος – Τουρκία και δημιουργεί προοπτικές τόσο διαπραγματευτικής ενίσχυσης
όσο και ελάχιστης διασφάλισης σε περίπτωση τουρκικής επίθεσης.

Η εκλογή Προέδρου στην Κύπρο είναι ζήτημα κρίσιμο και καθοριστικό των
εξελίξεων. Ουσιαστικά, τόσο ως προς την ευρωπαϊκή επιλογή όσο και ως προς τον
Ενιαίο Αμυντικό Χώρο και τις σχέσεις Ελλάδας – Κύπρου, διακυβεύονται οι
στρατηγικές επιλογές των τελευταίων πέντε χρόνων: Επάνοδος σε παλινδρομήσεις
και «νεοκυπριακές» αμφιταλαντεύσεις και πειραματισμούς της δεκαετίας του 1980
όταν το ΑΚΕΛ ήταν το πολιτικό στήριγμα του Κύπριου Προέδρου; Ή σταδιακός, και
ταυτόχρονα ριζοσπαστικός επαναπροσδιορισμός στρατηγικής, τακτικής, μέσων και
στόχων; Η δεύτερη προσέγγιση, παρά τα προβλήματα και τις επιφυλάξεις που
κάποιος θα μπορούσε να εκφράσει, υιοθετήθηκε τα πέντε τελευταία χρόνια.
Κανένας Έλληνας με υπεύθυνη πολιτική σκέψη, επομένως, δεν μπορεί να υποτιμήσει
τις συνέπειες αλλαγών που θα αποδυναμώσουν την εθνική μας στρατηγική.

Ο Παναγιώτης Ήφαιστος είναι αναπληρωτής καθηγητής Διεθνών Σχέσεων και
Στρατηγικών Σπουδών στο Πάντειο Πανεπιστήμιο.