Παιδεία στα μέτρα του ECU

Με τη μορφή της υπουργικής απόφασης καθορίστηκε πριν από λίγες εβδομάδες το
ωρολόγιο πρόγραμμα των τριών τάξεων του Ενιαίου Λυκείου, το οποίο πρόκειται να
εφαρμοστεί την επόμενη σχολική χρονιά (1998/99) στην Α’ και Β’ Λυκείου και το
1999/2000 στη Γ’ Λυκείου.

ΤΑ ΒΑΣΙΚΑ χαρακτηριστικά του νέου ωρολογίου προγράμματος του «σχολείου του
2000» είναι τα παρακάτω:

1 Τα μαθήματα κατανέμονται σε δύο κατηγορίες:

α. Γενικής Παιδείας – υποχρεωτικά.

β. Κατευθύνσεων – υποχρεωτικά και προαιρετικά (Πίνακας 1).

2 Εισάγονται νέα μαθήματα – βιβλία, άλλα ως Γενικής Παιδείας και άλλα
ως κατευθύνσεων ή επιλογής.

Η παρουσίαση από το ΥΠΕΠΘ του νέου προγράμματος σπουδών του Ενιαίου Λυκείου
συνοδεύτηκε από το γνωστό και από ανάλογες περιπτώσεις «κάψιμο»
πυροτεχνημάτων, με στόχο τον εξωραϊσμό και τη νομιμοποίησή του. Η «διεύρυνση
των γνώσεων», η «γενική παιδεία υψηλού επιπέδου», οι «στέρεες βάσεις» και η
«γνώση του κοινωνικού και οικονομικού περιβάλλοντος» επιστρατεύονται «λεκτικά»
από τους σύγχρονους θαυματουργούς του σχολείου για τη δημιουργία μιας
ρητορικής «πρόσοψης» πίσω από την οποία κρύβεται επιμελώς η πραγματικότητα. Να
τονίσουμε εισαγωγικά ότι πέρα από τα ιδεολογήματα για τον «ουδέτερο και
αντικειμενικό χαρακτήρα των σχολικών γνώσεων», το σχολικό πρόγραμμα, το «μενού
της γνώσης», δεν αντανακλά μόνο μια ορισμένη επιστημολογική ταξινόμηση και
κατάταξη της γνώσης, αλλά εκφράζει κυρίως μια γνώση που αξιολογείται και
ιεραρχείται (εβδομαδιαίος χρόνος, υποχρεωτικά – προαιρετικά μαθήματα κ.λπ.) με
βάση ορισμένα κριτήρια που απηχούν τις αντιλήψεις και τους στόχους των
κυρίαρχων κοινωνικών τάξεων. Ας διαλύσουμε, λοιπόν, την «ειρηνική εικόνα» της
πραγματικότητας, όπως την περιγράφει η «ρητορική αγιογραφία» του ΥΠΕΠΘ και ας
ανακαλύψουμε πάλι το «σχολείο του 2000», όχι μέσα από τα «υλικά» μιας θολής
μελλοντολογίας, αλλά σαν στοιχεία που συνθέτονται από την ίδια την
πραγματικότητα της σχολικής τάξης, απεγκλωβισμένη από το «λούστρο» του
επίσημου λόγου.

Ο ΜΥΘΟΣ ΤΩΝ ΠΡΟΑΙΡΕΤΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ

Σύμφωνα, λοιπόν, με το νέο ωρολόγιο πρόγραμμα προβλέπονται εκτός των
υποχρεωτικών μαθημάτων και μαθήματα επιλογής, από τα οποία οι μαθητές και των
τριών τάξεων του Λυκείου μπορούν να διαλέξουν 1-2 κατά τάξη.

Η διάκριση αυτή παραπέμπει στη λογική ότι οι συντάκτες του προγράμματος
προσφέρουν διάφορες σχολικές γνώσεις μέσα σε ευλύγιστα περιθώρια που
επιτρέπουν πολλαπλούς βαθμούς ελευθερίας – επιλογών των μαθητών απέναντι στο
πρόγραμμα, αξιοποιώντας έτσι «τις ικανότητες, τις κλίσεις και τα ενδιαφέροντα
των μαθητών». Από Θεατρολογία και Ιστορία της Τέχνης μέχρι Διαστημική και
Πολυμέσα – Δίκτυα, να ποιο είναι το «άνοιγμα» των δυνατοτήτων επιλογής σύμφωνα
με τις εξαγγελίες του νέου προγράμματος. Την ίδια στιγμή, όμως, που το νέο
πρόγραμμα μάς υπενθυμίζει τις μεγάλες δυνατότητες επιλογών, ταυτόχρονα μάς
επιτρέπει να ξεχνάμε την υπενθύμιση αφού κάθε φιλοδοξία ανάπτυξης του
προγράμματος αναχαιτίζεται από δύο μόνιμες «σταθερές»: την υποχρηματοδότηση
και την υπάρχουσα κατάσταση της υποδομής των σχολικών κτιρίων. Καμιά
ταχυδακτυλουργική μαεστρία δεν μπορεί να αναπτύξει όχι το σύνολο των μαθημάτων
επιλογής τα οποία «προσφέρονται» αλλά ούτε καν τμήμα τους, αφού κάτι τέτοιο θα
απαιτούσε από κάθε διδακτήριο το ελάχιστο 20 αίθουσες διδασκαλίας, «λογικές»
μείωσης των μαθητών ανά τμήμα και φυσικά αυξημένο αριθμό εκπαιδευτικών.

Η… «ΔΙΕΥΡΥΝΣΗ ΤΩΝ ΓΝΩΣΕΩΝ» ΚΑΙ ΤΟ ΔΑΣΟΣ ΤΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ

Ακόμη, όμως, κι αν το νέο πρόγραμμα μαθημάτων του ΥΠΕΠΘ δεν είχε τα
χαρακτηριστικά μιας υπόσχεσης που αυτοαναιρεί την ίδια της την προσφορά, η
εντατικοποίηση των σπουδών στο Ενιαίο Λύκειο μέσα από την «εξετασιομανία» που
διαπερνά όλο το πρόγραμμά του, δεν αποτελεί παρά τη «νεκρολογία» της επαφής
του μαθητή με την ουσία της γνώσης, καθώς διαμορφώνονται οι όροι για την
επιβολή της αξιολογικής παρά της μαθησιακής εμπειρίας πάνω στο ίδιο το
περιεχόμενο των μαθημάτων. Αν εξετάσει κανείς τη σχέση του περιεχομένου των
μαθημάτων (τι), της μεθόδου (πώς) και των πρακτικών ελέγχου (εξεταστικές
δοκιμασίες), θα διαπιστώσει εύκολα ότι οι δύο τελευταίοι παράγοντες μπορούν να
αναστείλουν και να ανατρέψουν μορφές προσαρμοστικότητας στη μάθηση.

Γιατί, βέβαια, όσοι αναπνέουν την κιμωλία της σχολικής αίθουσας γνωρίζουν πολύ
καλά ότι το βασικότερο στοιχείο που εσωτερικεύει ο μαθητής στο σχολείο για να
«επιβιώσει» ή για να «θριαμβεύσει» σχολικά, είναι οι «προδιαγραφές» της
αξιολόγησης – βαθμολόγησής του. Και ως γνωστόν, η στρατηγική των μαθητών για
την αντιμετώπιση των εξεταστικών πρακτικών του σχολείου συγκεντρώνει στο
πλούσιο ρεπερτόριό της συγκεκριμένες τακτικές αντιμετώπισης. Έτσι π.χ. ο
μαθητής σύμφωνα με τον Γιώργο Μαυρογιώργο μαθαίνει «πότε» να διαβάζει, «τι» να
διαβάσει (SOS), «πώς» να διαβάζει, για να ανταποκριθεί στις «ορέξεις» του
εξεταστικού Μινώταυρου.

Στα πλαίσια αυτά η γνώση που παρουσιάζεται στη σχολική αίθουσα ελάχιστα
εμπλέκει επί της ουσίας αυτούς που καλούνται να την «καταναλώσουν» όχι μόνο
γιατί η συχνότητα κρίσιμων εξετάσεων κάνει τη διδασκαλία, το μάθημα, τη
σχολική ζωή μια ασφυκτική τελετουργία για τους πρωταγωνιστές της, αλλά και
γιατί τα ίδια τα αποτελέσματα αυτών των εξετάσεων συνιστούν την «απόσυρση» του
πιο αδύναμου τμήματος του μαθητικού πληθυσμού από τα «δρώμενα» της τάξης,
νομιμοποιώντας, βεβαίως, μια προτροπή για την έξοδο.

Ο ΜΥΘΟΣ ΤΩΝ ΣΥΝΘΕΤΙΚΩΝ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΙΩΝ

Από τη φετινή σχολική χρονιά (1997/98) προαιρετικά και από την επόμενη
(1998/99) υποχρεωτικά θεσμοθετούνται οι «συνθετικές δημιουργικές εργασίες» οι
οποίες εκπονούνται σε κάθε μάθημα από τους μαθητές και αξιολογούνται από τον
εκπαιδευτικό. Σκοπός των «συνθετικών δημιουργικών εργασιών» είναι ανάμεσα στα
άλλα «η καλλιέργεια του πνεύματος της συνεργασίας, ομαδικότητας,
συλλογικότητας και συλλογικής προσπάθειας…». Σύμφωνα με τον πανεπιστημιακό
Χαράλαμπο Νούτσο, η ίδια η διαδικασία εξέτασης των μαθητών επικυρώνει
αποφασιστικά την ατομική κατάκτηση της σχολικής γνώσης. Κάθε ομαδική απόπειρα
προσπέλασης της σχολικής γνώσης αναχαιτίζεται με την επιβολή της βαθμοθηρίας,
για την κατάκτηση μιας καλής «σειράς προτεραιότητας» στην πορεία για την
ανώτατη εκπαίδευση, η οποία, με τη σειρά της, αντιστοιχεί σε κάποια «λίστα
αναμονής» στην αγορά εργασίας.

Τι υποκρισία!

Όταν όλη η λειτουργία του Ενιαίου Λυκείου οριοθετείται σε μια ατελείωτη «πρόβα
τζενεράλε» στο έδαφος της οποίας οι μαθητές καλούνται να λειτουργήσουν σαν
«άλογα κούρσας», όταν οι τάξεις αντί για εργαστήρια συλλογικής μελέτης,
δουλειάς, προβληματισμού, μεταβάλλονται σε αρένες άγριου εξεταστικού
ανταγωνισμού, όταν τα πάντα δρομολογούνται στην ενίσχυση της ατομικής
κατάκτησης της γνώσης, γίνεται λόγος για συνεργασία, ομαδικότητα, συλλογική
προσπάθεια και δημιουργικότητα! Προφανώς το ΥΠΕΠΘ, με την εισαγωγή των
«συνθετικών δημιουργικών εργασιών» επιδιώκει να ξορκίσει ρητορικά την ανάπτυξη
του ατομικισμού και του φορμαλισμού που αποτελούν το εκπαιδευτικό του πρότυπο.

ΟΙ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΙ ΤΗΣ ΝΕΑΣ… «ΟΥΝΡΑ»

Σύμφωνα με το ΥΠΕΠΘ, από το επόμενο σχολικό έτος 1998/99 ανανεώνεται το
περιεχόμενο σπουδών και στο Γυμνάσιο, με την εισαγωγή «νεωτερισμών σε μια
σειρά από γνωστικούς τομείς και δραστηριότητες, όπως πληροφορική,
περιβαλλοντική εκπαίδευση, αγωγή υγείας, αγωγή καταναλωτή, σχολικός
επαγγελματικός προσανατολισμός». Με μια πρώτη ματιά γίνεται κατανοητό ότι το
ΥΠΕΠΘ θεσμοθετεί νέα μαθήματα χωρίς να έχει διαμορφώσει Ενιαίο Πλαίσιο
Προγράμματος Σπουδών που θα καλύπτει τις εκπαιδευτικές βαθμίδες από το
Δημοτικό μέχρι το Λύκειο, έτσι ώστε να μην υπάρχουν ασυνέχειες και
επικαλύψεις. Αντί λοιπόν να έχουμε μια ενιαία λογική με ενιαίους στόχους –
αρχές σε όλες τις βαθμίδες της εκπαίδευσης, στη βάση της οποίας θα γίνει και η
κατανομή των μαθημάτων, γίνεται το αντίθετο. Εισάγονται μαθήματα και μετά η
«ενιαία λογική» θα «ενιαιοποιήσει» την τυχαία κατανομή.

Γιατί, όμως, αυτή η πρακτική;

Εάν ξαναγυρίσουμε στα μαθήματα που προτείνονται ως «νεωτερισμοί» θα
παρατηρήσουμε ότι πρόκειται για μαθήματα που «ανακαλύφθηκαν» στο «κουτί της
Πανδώρας» ή αλλιώς στο 2ο Κοινοτικό Πλαίσιο Στήριξης (2ο ΚΠΣ).

Η ΒΙΑΣΥΝΗ για την απορρόφηση κονδυλίων του 2ου Κοινοτικού Πλαισίου Στήριξης
αναγκάζει το ΥΠΕΠΘ να «μοντάρει» την πραγματική ανάγκη για ανανέωση των
Προγραμμάτων Σπουδών της Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης στο «εμβαδόν» των
προσανατολισμών που υπαγορεύονται από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Γίνεται φανερό ότι
η διατυμπανιζόμενη ανανέωση του αναλυτικού προγράμματος – σχολικών βιβλίων
ρυμουλκείται στην εναγώνια προσπάθεια του ΥΠΕΠΘ για απορρόφηση κοινοτικών
κονδυλίων. Τα ποσά που έχουν απορροφηθεί μέχρι τώρα αφορούν κυρίως δαπάνες
διαχείρισης (αμοιβές υπευθύνων κ.λπ.), κάποια μηχανοργάνωση (τηλέφωνα, fax
κ.λπ.), λειτουργικές δαπάνες (μετακινήσεις προσωπικού) και άφθονα
σεμινάρια-ημερίδες (αμοιβές επιμορφωτών και αποζημιώσεις επιμορφούμενων). Στον
τομέα αυτό το ΥΠΕΠΘ φαίνεται να «κλείνει το μάτι» στους εκπαιδευτικούς
ζητώντας τους να «διαβάσουν» τη συμμετοχή τους στα πάσης φύσεως σεμινάρια σαν
συμπλήρωμα του εισοδήματός τους. Εδώ θα εξαντλείται όλη η εισαγωγή αυτών των
μαθημάτων στα σχολεία. Τη μαγική ημερομηνία «Ιούνιος 2000» που θα σημάνει και
το τέλος του χρονικού ορίζοντα του 2ου Κοινοτικού Πλαισίου Στήριξης δεν θα
έχει απομείνει παρά… καπνός! Το όραμα του ΥΠΕΠΘ για την «Εκπαίδευση 2000» θα
βρίσκεται στο έλεος μιας άλλης ΟΥΝΡΑ καθώς θα σβήνει πριν καν συναντηθεί με
την πρωτοχρονιά του νέου αιώνα…