ΠΡΟΣΩΠΑ Η σκοτεινή μεθόριος

Κάρλος Φουέντες. «Το βιβλίο είναι σαν ένα μπουκάλι μ’ ένα μήνυμα, που το πετάς στη θάλασσα…»

«Καημένο Μεξικό / καημένες Ηνωμένες Πολιτείες / τόσο μακριά από τον Θεό / τόσο
κοντά μεταξύ τους».

Ο Μεξικανός συγγραφέας Κάρλος Φουέντες κλείνει μ’ αυτό το απόφθεγμα του
Πορφίριο Ντιάς το τελευταίο μυθιστόρημά του με τίτλο «Το Κρυστάλλινο Σύνορο»,
που κυκλοφόρησε τελευταία σε αγγλική μετάφραση (εκδ. Farrar, Straus &
Giroux). Ο συγγραφέας προσεγγίζει ζωές ανθρώπων και στις δύο πλευρές της
μεθορίου Μεξικού – Ηνωμένων Πολτειών ­ η σκοτεινή μεθόριος της λαθραίας
διακίνησης ανθρώπων, ναρκωτικών και εμπορευμάτων ­ σαν να ήταν ένας περαστικός
που συγκέντρωσε κομμάτια και αποσπάσματά τους και τα συνάρμοσε σ’ ένα είδος
«γυάλινης μεμβράνης», που προσφέρει στον αναγνώστη μια μεγεθυμένη εικόνα της
πραγματικότητας. Όπως κάνει ο Χοσέ Φρανσίσκο του βιβλίου, ένας περιοδεύων
συγγραφέας που πηγαινοέρχεται με μια Χάρλεϊ-Ντέιβιντσον και στις δύο πλευρές
των συνόρων με τα σακίδια της μηχανής του γεμάτα ιστορίες, χειρόγραφα που
πετάει στον ουρανό σαν «φτερά που μιλάνε» για «κάθε πράξη, κάθε μάχη, κάθε
όνομα, κάθε μνήμη, κάθε κουσούρι, κάθε θρίαμβο, βόρεια του Ρίο Γκράντε, νότια
του Ρίο Μπράβο».

«Το Κρυστάλλινο Σύνορο» είναι μυθοπλασία, ντοκουμέντο, πολιτική, οικονομία,
κοινωνιολογία και δημοσιογραφία, όλα σε ένα. «Χρησιμοποίησα οτιδήποτε ταίριαζε
στον σκοπό μου», λέει ο Φουέντες. «Ειδήσεις, πραγματικούς χαρακτήρες των
αυτοκινητοδρόμων. Ακόμη κι ο Αμερικανός υπουργός Εργασίας κάνει την εμφάνισή
του». Μέσω του Ντιονίσιο Ρέιντζελ, ενός «ειδικού της μεξικανικής κουζίνας»,
κριτικάρει την αμερικανική κοινωνία: «Πώς να μπει σε τάξη μια χώρα η οποία
είναι γεμάτη θρησκευόμενους παράφρονες, που πιστεύουν πέραν πάσης αμφιβολίας
ότι η πίστη, και όχι η χειρουργική επέμβαση, θα γιατρέψει έναν όγκο στους
πνεύμονες; Πώς, όταν η χώρα είναι γεμάτη ανθρώπους που δεν τολμούν να
διασταυρώσουν τα βλέμματά τους στον δρόμο μήπως ο ξένος αποδειχθεί παρανοϊκός
φυγάδας που σκοτώνει όποιον δεν συμφωνεί απολύτως με τις ιδέες του;»

Εξήντα εννέα ετών, ο Φουέντες ζει μερικούς μήνες του χρόνου στο Λονδίνο, για
να δραπετεύει από το χάος της πατρίδας του και να μπορεί να γράφει. Έχει, ήδη,
τελειώσει 300 σελίδες ενός «μυθιστορήματος γενιάς», «την ιστορία των
μεταναστών προπάππων μου που ήρθαν από την Ισπανία και τη Γερμανία στη Βέρα
Κρους». Έχοντας πίσω του περισσότερα από 10 μυθιστορήματα, τονίζει πως δεν τον
αφορά η απέχθεια των Αμερικανών για τη «δύσκολη» λογοτεχνία. «Προσπαθώ να
γράφω βιβλία που μπορούν να διαρκέσουν λίγο περισσότερο, έστω κι αν δεν
προσφέρουν στον αναγνώστη ορισμένες… ευκολίες». Τελικά, διευκρινίζει, «το
βιβλίο είναι σαν ένα μπουκάλι μ’ ένα μήνυμα, που το πετάς στη θάλασσα. Ίσως,
φθάσει στον προορισμό του, ίσως όχι. Το σημαντικό είναι, όμως, να είσαι πιστός
στον εαυτό σου».