ΑΥΤΟΙ

… μεγάλο σοκ που δέχτηκε η Κούβα στα μετα-ψυχροπολεμικά χρόνια ήταν η
κατάρρευση της ΕΣΣΔ, λέει ο Κουβανός σκηνοθέτης Ερόν Ντίας. Ξαφνικά, το τοπίο
άλλαξε. Οι Σοβιετικοί εξαφανίστηκαν από το νησί, και μαζί χάθηκαν τα ρούβλια
τους, τα όπλα τους και η όποια βοήθειά τους. Τώρα κοντεύουν κιόλας να
ξεχαστούν. Το δεύτερο σοκ ήταν η εισβολή της αμερικάνικης κουλτούρας, που
μέχρι πριν από λίγα χρόνια εθεωρείτο το μεγαλύτερο μίασμα. Το τρίτο σοκ, πάντα
κατά τον Ντίας, ήταν η νομιμοποίηση του δολλαρίου. Την ανήγγειλε πανηγυρικά ο
Φιντέλ Κάστρο την ιστορική εκείνη ημέρα της 26ης Ιουλίου του 1993. Ο καθένας
μπορούσε στο εξής να συναλλάσσεται με δολλάρια, και ούτε θα τον ρωτούσε κανείς
πού τα βρήκε. Το εθνικό νόμισμα της Κούβας, ήδη ανυπόληπτο, κατρακυλούσε στα
τάρταρα. «Ως τη στιγμή εκείνη, το δολλάριο ήταν το νόμισμα του διαβόλου. Δέν
έπρεπε ούτε να το πιάνεις στα χέρια σου. Και ξαφνικά, έγινε το υπέροχο νόμισμα
με το οποίο και μόνο μπορούσες να φας, ν’ αγοράσεις σαπούνι, να πας το κορίτσι
σου στο κλαμπ, να ζήσεις… Και είδαμε από τη μια μέρα στην άλλη τις
συμφοιτήτριές μας, τις αδελφές μας, τις καλύτερες φίλες μας να κάνουν
πεζοδρόμιο γι’ αυτό το χρήμα του διαβόλου. Ένα από τα πιο τρομερά εγκλήματα
του καθεστώτος ήταν που άφησε τη νεολαία να ζει χωρίς ιδανικά».

… δεν είναι φιλοκαστρικός. Τα δύο τελευταία του σενάρια απαγορεύτηκαν. Αλλά
δεν ενθουσιάστηκε ιδιαίτερα με την επίσκεψη του Πάπα. Δυσκολεύεται να χωνέψει
όλους αυτούς τους πανηγυρισμούς. «Δεν πάει και τόσος καιρός ­ λέει ο
σκηνοθέτης στη γαλλική “Λιμπερασιόν” ­ που η Εκκλησία στην Κούβα ήταν υπό
διωγμό. Αν σ’ έβλεπαν να πηγαίνεις στη λειτουργία, μπορούσε να χάσεις και τη
δουλειά σου. Τώρα, μας είπαν να τρέξουμε όλοι να προσκυνήσουμε τον Πάπα. Αύριο
θα μας πουν να ζητωκραυγάσουμε και τον Σαντάμ Χουσεΐν. Κατόπιν, ίσως, τους
Ιάπωνες. Κάποια στιγμή, θα μας ζητήσουν να κάνουμε και χαρακίρι, και θα το
κάνουμε! Έτσι είναι όταν δεν υπάρχουν ιδανικά».

… της παπικής επίσκεψης στην Κούβα προβλέπονται και πολιτικές. Ο Μανουέλ
Βάσκες Μονταλμπάν, που πήγε στην Αβάνα «για να δει» και αυτός το μέγα γεγονός,
συζήτησε τις προοπτικές με ομοτέχνους του που είχαν σπεύσει επίσης, όπως ο
Κολομβιανός Μάρκες, ή που ήταν εκεί από καιρό, όπως ο Ουρουγουανός Τσεβαρρία.
Οι Κουβανοί είναι σαστισμένοι, είπε ο Μ. σε συνέντευξή του στην «Κορριέρε».
«Κοιτάζουν ολόγυρα. Από δω η Εκκλησία, που βγαίνει από τη σιωπή. Από κει οι
ΗΠΑ, που μάλλον θα χαλαρώσουν το εμπάργκο. Λέω μάλλον». Μα η Εκκλησία δεν
είναι «δεξιά»; Ο Μ. βλέπει αποχρώσεις: «Δεξιά, αλλά υιοθετεί τη θεολογία της
απελευθέρωσης». Οπότε, η μια επανάσταση μπορεί να συναντήσει την άλλη. Ο ένας
δαιμονοποιημένος τον άλλο. Ο Ισπανός συγγραφέας πιστεύει ότι και η Κούβα
αλλάζει πορεία. «Φαίνεται να περνά από τον δογματισμό στην ελευθερία της συνείδησης».

… και κράτος, λέει, μπορούν να συναντηθούν σε μια από κοινού αναγνώριση της
σημασίας που έχει η ελευθερία στον άνθρωπο. «Φωνές διαφορετικές που ενώνονται
ενάντια στην παγκοσμιοποίηση της ασυδοσίας». Μερικοί φτάνουν τώρα στο σημείο
να προβλέπουν νέο αποστολικό ρόλο για την Κούβα. Εξασκημένη από μακρού στην
εξαγωγή επανάστασης, η Αβάνα αισθάνεται μήπως τον πειρασμό να γίνει
«ευαγγελίστρια» του Βατικανού στη Λατινοαμερικάνικη ήπειρο; Ένας τέτοιος ρόλος
δεν θα είχε άραγε, αν μη τι άλλο, κάτι το «διεθνιστικό»;