ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Όμηρος της «μηδενικής σκέψης»

Καπιταλιστική κοινωνία. «Ενθαρρύνουμε τους ανθρώπους να ενέχονται οι ίδιοι στη σωτηρία τους» (από το «Νιου Γιόρκερ»)

Η κρίση που περνάμε δεν είναι ούτε οικονομική ούτε χρηματιστηριακή, αλλά μια
κρίση του πολιτισμού. Όσο για τον αγώνα κατά της «ενιαίας σκέψης», είναι
μάταιος κόπος ­ γιατί τέτοιου είδους σκέψη δεν υπάρχει.

ΟΙ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ αυτές περιλαμβάνονται στο τελευταίο βιβλίο του Εμμανυέλ Τοντ
με τον τίτλο «Η οικονομική ψευδαίσθηση: δοκίμιο για την αποτελμάτωση των
ανεπτυγμένων κοινωνιών» (εκδ. Gallimard). Το κλειδί της σημερινής κρίσης, λέει
ο γνωστός γάλλος κοινωνιολόγος σε συνέντευξή του στο «L’ Evenement du jeudi»,
βρίσκεται στη διάλυση της συλλογικής οντότητας που λέγεται έθνος, στη διάλυση
των συλλογικών πιστεύω που διαμόρφωναν τις ανθρώπινες ομάδες και τους
επέτρεπαν να ελέγχουν την οικονομία. Σ’ ένα τέτοιο κοινωνικό περιβάλλον, οι
πολιτικοί αποκαλύπτονται σε όλη τους τη μικρότητα και οδηγούνται στην
εγκατάλειψη και την αδιαφορία. Να είναι τυχαίο ότι τα τελευταία χρόνια τις
περισσότερες εκλογικές αναμετρήσεις σε όλο τον κόσμο τις κερδίζει το κόμμα που
επαγγέλλεται την «αλλαγή»; Κι ότι μόλις αυτό το κόμμα έλθει στην εξουσία
παραδίδεται στη «μηδενική σκέψη»;

Ναι, για τον Τοντ τα περί «οικουμενικής» ή «ενιαίας» σκέψης είναι παραμύθια.
Σε κάθε χώρα υπάρχει μια σκέψη που μπορεί να χαρακτηριστεί «ενιαία». Η
αγγλοσαξονική ενιαία σκέψη είναι φιλελεύθερη, η γερμανική ή ιαπωνική ενιαία
σκέψη είναι αυταρχική, η γαλλική ενιαία σκέψη αναμιγνύει με κωμικό τρόπο
αντιφατικά στοιχεία από τις προηγούμενες. Να γιατί είναι προτιμότερο να μιλάμε
για «μηδενική σκέψη». Ή για οικουμενικό πουρέ! Όπως πρέπει επίσης να
παρατηρήσουμε ότι η υποταγή σ’ αυτή τη σκέψη είναι μεγαλύτερη στις τάξεις που
δεν υφίστανται τις οικονομικές της συνέπειες: στις ελίτ, σ’ αυτό το 20% που
έχει την καλύτερη μόρφωση και τα καλύτερα εισοδήματα και ταυτόχρονα είναι το
πιο παθητικό κομμάτι της κοινωνίας.

Η πολιτισμική κρίση των ανεπτυγμένων κοινωνιών έχει τρεις διαστάσεις,
σημειώνει ο συγγραφέας. Η πρώτη είναι η αποσύνθεση των συλλογικών οντοτήτων
και η συνακόλουθη αδυναμία που αισθάνεται το άτομο. Η δεύτερη αιτία των
αισθημάτων παρακμής και έλλειψης προόδου που παραλύουν τη Δύση είναι η πτώση
του μορφωτικού επιπέδου της χώρας που ηγείται του καπιταλιστικού κόσμου: των
Ηνωμένων Πολιτειών, που από το 1963 ως το 1980 παρήγαγαν λιγότερους μηχανικούς
και επιστήμονες από ποτέ. Και η τρίτη διάσταση της κρίσης είναι η μείωση της
γονιμότητας, που οδηγεί στη γήρανση των πληθυσμών. Στη Γαλλία, για παράδειγμα,
υπολογίζεται ότι από το 1990 ως το 2010 ο αριθμός των νέων ηλικίας 20-24 ετών
θα μειωθεί κατά 11%. Στη Γερμανία και την Ιταλία τα πράγματα είναι ακόμη
χειρότερα. Τι να περιμένουμε λοιπόν από έναν κόσμο με όλο και λιγότερους
νέους; Πώς θα σωθεί ένας κόσμος όπου όλο και λιγότεροι άνθρωποι ώριμης ηλικίας
θα δέχονται κλωτσιές στα πισινά από έφηβους αμφισβητίες;

Με την επιστροφή του συλλογικού πιστεύω που λέγεται έθνος, απαντά ο Τοντ. Και
με τη μελέτη των κλασικών ­ με πρώτο και καλύτερο τον Μαρξ.