ΑΥΤΟΙ

… της «Ταυτότητας» συμβαίνουν τόσο πολλά αθώα πράγματα και μαζί τόσα
διαβολικά, που μερικοί κριτικοί μιλούν για ορόσημο στην τέχνη του Μίλαν
Κούντερα. Ο ίδιος το προσδιόρισε μουσικά: «Απ’ τη σονάτα έχω περάσει στη
φούγκα». Διαφαινόταν ήδη από το προηγούμενο βιβλίο, τη «Βραδύτητα». Όχι πια η
μεγάλη σύνθεση με τα πολλά μέρη, σε διαρκή αντιμωλία, αλλά ένας μονόλιθος,
κάπως μικρότερος, όπου όλα ενοποιούνται και όπου τα μεγάλα θέματα ­ πάντοτε
παρόντα ­ αλλάζουν τα ίδια όψη ή σημασίες. (Μ. Kundera: «L’ Identitè»,
Gallimard). Φυσικά, τα κρίσιμα ερωτήματα περί της μορφής παραμένουν, λέει ο Κ.
«Πώς να εντάξεις το άπιαστο σ’ ένα μυθιστόρημα που θέλει ταυτόχρονα να είναι
μια διαυγής ανάλυση; Και πώς να καμουφλάρεις τη δίοδο εκείνη που οδηγεί από
μια πραγματικότητα σ’ ένα όνειρο; Στα ισλανδικά, όπου δεν υπάρχει η λέξη
ταυτότητα, χρειάστηκε να βρούμε άλλο τίτλο για την έκδοση. Εγώ πρότεινα:
“Αόρατη μεθόριος”».

… είναι στο επίκεντρο, κυρίως η γυναίκα. Και το παιχνίδι αρχίζει αμέσως.
Τρυφερός, γενναιόδωρος, ο Ζαν-Μαρκ καταφεύγει σ’ ένα κεφάτο στρατήγημα για να
τονώσει το ηθικό της Σαντάλ: Ανακαλύπτει τρόπους που θα την κάνουν να
βεβαιωθεί ότι είναι ακόμα ικανή να ξυπνά πόθους σε άλλους άντρες. Ιδέα
ατυχέστατη. Το παιχνίδι γίνεται μπούμερανγκ για τον παίκτη, που βυθίζεται σε
πελάγη ζήλειας. Στη βάση όλων αυτών βρίσκεται φυσικά η «ιδανική παρεξήγηση»,
αυτή που δένει μεταξύ τους τα μέλη κάθε ζευγαριού, σκέφτεται ο Κ. Ο συγγραφέας
παίζει κι αυτός μαζί με τους ήρωες ­ ο πιστός αναγνώστης βρίσκεται αμέσως σε
οικείο έδαφος. Μόνο που ο Κ. εδώ δεν παρεμβαίνει, δεν ξεπροβάλλει κάθε τόσο
πίσω από την κουρτίνα για να σχολιάσει τα πράγματα στο αυτί μας, όπως άλλοτε.
Εμπιστεύεται το έργο αυτό στους πρωταγωνιστές: τις δικές τους κρίσεις και τους
μηρυκασμούς παρακολουθούμε.

… μας οδηγεί μέσ’ από τα δικά τους λεγόμενα και τα έργα στις συνεχείς
μεταβολές της ταυτότητάς τους ­ ως την τελική απώλειά της. Αλλά καθ’ οδόν δεν
χάνει την ευκαιρία να φωτίσει ένα πλήθος ακόμη εριζόμενα ζητήματα. Λ.χ., πώς
ένα τρέμισμα των βλεφάρων μπορεί να έχει μεταφυσικότατες προεκτάσεις. Ή γιατί
ο πατέρας, στις μέρες μας, έχει γίνει «μπαμπάς». Πώς η εμμηνόπαυση μπορεί να
σκληραίνει και μαζί ν’ απαλύνει την ψυχή μιας γυναίκας. Πώς μιά μητέρα είναι
δυνατόν να ελευθερώνεται με τον ξαφνικό θάνατο του παιδιού της (ιδέα
σκανδαλώδης φυσικά, αλλά όχι απροσπέλαστη για τον Κ.). Και πώς, τέλος, μέσα
στην αποθέωση της αδιακρισίας που εκδηλώνεται στις μέρες μας απέναντι στο
ανθρώπινο πρόσωπο, θεωρείται απόλυτα νόμιμη η εμβρυοσκόπηση, ένας βιασμός πριν
ακόμα γεννηθείς, όπως και η εκταφή, για να κάνουν στο πτώμα σου γενετικές αναλύσεις.

…πάντως, σημειώνει ο κριτικός του «Νουβέλ Ομπσερβατέρ» Γκυ Σκαρπεττά, ακόμη
και αν δεν έχει επίσημα υποβολέα τον συγγραφέα, αισθάνεται κύριος του πεδίου.
Ο Κ. τον εγκαθιστά απ’ την αρχή στο πιλοτήριο. Του δημιουργεί την αίσθηση ότι
είναι μέσα στα πράγματα, ότι μαζί με τον Κ. ελέγχει πλήρως την κατάσταση. Μόνο
που και αυτή η βεβαιότητα κάπου κάπου χάνεται: Και βρίσκεται τότε ο αναγνώστης
­ όπως και ο Ζαν-Μαρκ και η Σαντάλ ­ σε κινητή άμμο. Μέρος της μαγείας του Κ.,
λέει ο κριτικός. Αληθινά, προσθέτει τολμηρά, «πολύ μεγάλη τέχνη».