Οικονομική διπλωματία δύο ταχυτήτων

Από το ελληνοτουρκικό επιχειρηματικό συνέδριο στη Θεσσαλονίκη

ΑΔΗΛΟ ΜΕΛΛΟΝ φαίνεται να έχει η «διπλωματία» σε οικονομικό επίπεδο που
επιχειρήθηκε να χρησιμοποιηθεί για την εξομάλυνση των σχέσεων μεταξύ Ελλάδος
και Τουρκίας. Εκεί δηλαδή που η κλασική διπλωματία έχει αποτύχει να φέρει τις
δύο χώρες σε ένα επίπεδο συνεννόησης και η «διπλωματία» των κανονιοφόρων και
των F-16 έχει οδηγήσει αρκετές φορές την Ελλάδα και την Τουρκία στα πρόθυρα
της σύρραξης. Τρεις μήνες μετά τη συνάντηση Ελλήνων και Τούρκων επιχειρηματιών
στη Θεσσαλονίκη, που πραγματοποιήθηκε κάτω από το φιλόδοξο τίτλο «Θεσσαλονίκη:
Βενιζέλος – Ατατούρκ», τίποτε δεν προοιωνίζεται ότι η εκδήλωση αυτή θα έχει
και συνέχεια, και πολύ περισσότερο ποια θα είναι η συνέχεια αυτή. Υπάρχει μια
κατ’ αρχήν απόφαση για μια εκδήλωση τον Σεπτέμβριο στην Κωνσταντινούπολη με
αντικείμενο τη σημασία του Οικουμενικού Πατριαρχείου για την Ορθοδοξία, αλλά
είναι σαφές ότι η πραγματοποίησή της θα εξαρτηθεί από την πορεία των
ελληνοτουρκικών σχέσεων το επόμενο διάστημα.

Η διπλωματία διά των επιχειρηματιών επιχειρήθηκε με αμερικανική επίνευση (η
αμερικανική κυβέρνηση έχει εφαρμόσει εναλλακτικές μορφές διπλωματίας ­ ποιος
ξεχνάει ότι η πρώτη προσέγγιση με το κινεζικό καθεστώς έγινε το 1971 με μια
αμερικανική ομάδα πινγκ-πονγκ, που επισκέφθηκε το Πεκίνο;) και υλοποιήθηκε
μέσω της αμερικανικής πρεσβείας στην Αθήνα. Οι Αμερικανοί πίστεψαν πολύ στην
ιδέα ότι νέοι επιχειρηματίες θα μπορούσαν να δημιουργήσουν τις συνθήκες που θα
διευκόλυναν την προσέγγιση. Το Ελληνοαμερικανικό Εμπορικό Επιμελητήριο
υιοθέτησε επίσης αυτή την ιδιότυπη διαδικασία προσέγγισης, και μια σειρά νέοι
επιχειρηματίες, όπως ο Αθ. Λαβίδας, η Β. Βερνίκου, ο Κ. Παναγόπουλος, ο Αρσ.
Βιλδιρίδης, ο Ν. Ευθυμιάδης, αποδέχθηκαν την ιδέα να μετάσχουν σε μια
προσπάθεια η οποία θα ήταν δυνατόν να φέρει πιο κοντά τις δύο χώρες. Έγιναν
πολλές συζητήσεις, αντηλλάγησαν επισκέψεις, αποκαταστάθηκαν κάποιες επαφές,
αλλά το βήμα μπροστά δεν έγινε.

Το εγχείρημα πρέπει να σημειωθεί ότι δεν είχε ενιαία αντιμετώπιση από
ελληνικής πλευράς. Η μεν κυβέρνηση δεν έχει κανένα λόγο να αποθαρρύνει τόσο τη
συγκεκριμένη εκδήλωση όσο και μία μικρότερης εμβέλειας που είχε
πραγματοποιηθεί στη Κωνσταντινούπολη, προ διετίας. Η υπουργός Ανάπτυξης Βάσω
Παπανδρέου που ρωτήθηκε σχετικά δήλωσε ότι «είμαστε υπέρ τού να γίνονται
επαφές αυτού του είδους, διότι πρέπει να υπάρχουν δίαυλοι επικοινωνίας. Κι
ακόμη διότι η πολιτική της κυβέρνησής μας είναι να αναπτύσσονται σχέσεις
συνεργασίας στην περιοχή των Βαλκανίων». Αλλά είναι σαφές ότι «δεν πετάει και
τη σκούφια της»…

Το ίδιο όμως φαίνεται ότι ισχύει και για τον Σύνδεσμο Ελληνικών Βιομηχανιών,
τον ΣΕΒ. Οι πληροφορίες αναφέρουν ότι οι μεγάλοι επιχειρηματίες της χώρας
αντιμετωπίζουν με πολύ σκεπτικισμό αυτού του είδους τις προσεγγίσεις. Θεωρούν
ότι «είναι δύσκολο να υπάρξει κάτι ουσιαστικότερο» και πιστεύουν ότι «το
ζητούμενο δεν είναι να γίνεται κουβέντα για την κουβέντα».

Μετά τις πρώτες επαφές με τους Τούρκους επιχειρηματίες χωρίσθηκαν, λέγεται,
στα δύο και όσοι εκ των νέων Ελλήνων επιχειρηματιών είχαν αρχικά αποδεχθεί με
χαρά την ιδέα της προσέγγισης. Υπάρχουν οι «αισιόδοξοι» όπως ο Ν. Ευθυμιάδης
που πιστεύουν ότι «με καλή προσπάθεια κι από τις δύο πλευρές, μπορεί να βρεθεί
μια οδός συνεννόησης» κι ότι «είναι απολύτως αναγκαίο να έχουμε επαφές, για να
μπορούμε να δηλώνουμε στους συνομιλητές μας τα όσα διαπράττει η τουρκική
πλευρά εις βάρος της Ελλάδας. Κι επίσης να τους λέμε κάθε φορά ότι οι σχέσεις
τους με την Ευρώπη περνούν αναγκαστικά από την Ελλάδα». Ο κ. Ευθυμιάδης είναι
της άποψης ότι η βελτίωση των σχέσεων μεταξύ των δύο χωρών θα μπορούσε να
τριπλασιάσει τις ελληνικές εξαγωγές στην Τουρκία, που εφέτος θα ανέλθουν στα
400 εκατομμύρια δολάρια.

Υπάρχουν όμως και οι «συγκρατημένοι», όπως ο κ. Λαβίδας, ο κ. Παναγόπουλος, ο
κ. Βιλδιρίδης, ο κ. Ζερίτης κ.ά. Γιατί «συγκρατημένοι»; Διότι πιστεύουν ­ μετά
τις συναντήσεις που είχαν ­ ότι «δεν υπάρχει σοβαρή επιχειρηματική προοπτική».
Θεωρούν ότι «δεν είναι κακό να υπάρχουν αυτού του είδους οι ανταλλαγές και
επικοινωνίες», αλλά «η πολιτική συγκυρία είναι τέτοια που δεν ευνοεί κάτι ουσιαστικό».

Το ίδιο φαίνεται να πιστεύουν και στην άλλη πλευρά του Αιγαίου. Στην πρόσφατη
συνάντηση της Θεσσαλονίκης έλαβαν μέρος δύο από τους μεγαλύτερους Τούρκους
επιχειρηματίες (τα μεγέθη τους είναι πάνω από τους Βαρδινογιάννη, Κόκκαλη
κ.λπ.), οι Ραχμί Κοτς και Σαρίκ Τάρα. Ιδιαίτερα ο πρώτος, που είναι ένθερμος
υποστηρικτής της προσέγγισης Ελλάδας – Τουρκίας και κατά καιρούς έχει αναλάβει
από μόνος του πρωτοβουλίες για την εξομάλυνση των σχέσεων των δύο χωρών, στην
πρόσφατη συνάντηση της Θεσσαλονίκης έγινε επίκεντρο του ενδιαφέροντος. Εκεί,
σε ιδιαίτερες συζητήσεις, αποκάλυψε ότι ναι μεν έχει άριστες σχέσεις με τον Μ.
Γιλμάζ και τα περισσότερα μέλη της τουρκικής κυβέρνησης, αλλά «οι δυνατότητες
παρέμβασης που έχει δεν είναι αυτές που θα πίστευε κανείς». Στις ίδιες
συζητήσεις ο Ρ. Κοτς άφησε στους συνομιλητές του να καταλάβουν ότι το
πολιτικοστρατιωτικό κατεστημένο της Άγκυρας έχει δική του στρατηγική που
προφανώς δεν είναι διατεθειμένο να αλλάξει από τις σκέψεις ενός επιχειρηματία,
έστω και του δικού του μεγέθους. Ανάλογες είναι και οι εκτιμήσεις που
προέκυψαν κατά τις συζητήσεις που είχαν Έλληνες επιχειρηματίες και με τον
Σαρίκ Τάρα.

Αυτά όλα είναι εν γνώσει της ελληνικής κυβέρνησης, η οποία έχει ένα μόνο λόγο
να μην αποθαρρύνει τις επαφές του είδους που προαναφέρθηκε: για να μην
προσθέσει άλλο ένα επιχείρημα στο τουρκικό οπλοστάσιο που κατηγορεί την Ελλάδα
ότι υπονομεύει τον διάλογο. Κατά τα λοιπά «άσ’ το να υπάρχει». Σε ό,τι αφορά
πάντως τα οικονομικά στοιχεία αυτής της σχέσης, το ισοζύγιο είναι σαφώς εις
βάρος της Ελλάδας. Εξάγουμε βαμβάκι (22,8% του συνόλου των εξαγωγών), μηχανές,
οργανικά υλικά, χημικά και εισάγουμε αγροτικά προϊόντα (8,4% του συνόλου των
εισαγωγών), ορυκτά καύσιμα (8,3%), βιομηχανικά προϊόντα, πλαστικά κ.ά.