ΑΥΤΟΙ

… πρόωρο, αν όχι και τελείως υπερφίαλο, να περιμένουμε πως η επιστήμη θα μας
προσφέρει σε όλες του τις πτυχές το μυστικό της ζωής: Ότι θα μάθουμε δηλαδή
κάποια στιγμή τα πάντα για τις ρίζες και για τον σκοπό (ή το άσκοπο;) της
ύπαρξής μας. Η γενετική, που τόσες προσδοκίες αλλά και φόβους εμπνέει, δεν
έχει ούτε τη μέθοδο και τα εργαλεία ούτε τις φιλοδοξίες της φιλοσοφίας. Ο
διάσημος βιολόγος και διανοητής Φρανσουά Ζακόμπ θέλει να είναι ­ ως
επιστήμονας τουλάχιστον ­ προσγειωμένος. «Εμείς μελετάμε προβλήματα πολύ
ειδικά, επικαιρικά. Φυσικά υπάρχουν και άλλα. Εκείνα όμως, όπως είχε πει και ο
Πόππερ, “δεν μας αφορούν”». Ο Ζ., που μαζί με τον Ζακ Μονό είχαν πάρει Νόμπελ
το ’65 ­ για σειρά τολμηρών πειραμάτων με ένζυμα και ιούς και για τη μελέτη
του χάους, του «τυχαίου» στις διαδικασίες της ζωής ­ μίλησε σε πρόσφατη
συνέντευξή του για τις προοπτικές της παραγωγής ανθρώπινων πλασμάτων με τη
μέθοδο του κλωνισμού.

… λέει ο Γάλλος ακαδημαϊκός, έχει στόχους βραχυχρόνιους. Αναζητεί απαντήσεις
σε κάποιο συγκεκριμένο ερώτημα (και ας μην ξέρεις τι το γέννησε αυτό το
ερώτημα ή προς τα πού μας τραβά). Και μέσα σ’ όλα τίθεται και το ζήτημα Θεός.
Ο Ζ., «στοιχειό» του Ινστιτούτου Παστέρ, καταπιάνεται με τα μεγάλα ερωτήματα
και στο τελευταίο συναρπαστικό βιβλίο του «Το ποντίκι, η μύγα και ο άνθρωπος»
(F. Jacob: «La souris, la mouche et l’ homme», Odile-Jacob). Το αν ­ και το
πώς ­ πιστεύεις στον Θεό, λέει, είναι υπόθεση προσωπικής αρεσκείας. «Μερικοί
έχουν ανάγκη να βλέπουν παντού στο σύμπαν τον Μεγάλο Δημιουργό, άλλοι όχι.
Θέμα γούστου». Ο άνθρωπος ως Θεός; «Η κλωνοποιηση, η Ντόλλυ, φέρνουν στον νου
εικόνες όπως των τερατανθρώπων στο «Τρίπτυχο των ηδονών» του Ιερώνυμου Μπός.
Γιατί επιτέλους να θέλουμε μαζικές κλωνοποιήσεις ανθρώπων; Σίγουρα είναι
αποκρουστικό, θα ‘πρεπε να εμποδιστεί. Όμως τίποτα δεν σταματά την έρευνα.
Μπλοκάρω τη γενετική σημαίνει δεν θέλω άλλη πρόοδο στην ιατρική».

… άραγε η επιστήμη να θέτει ή να μεταβάλλει τους κανόνες της ηθικής; Το
ερώτημα είναι θεωρητικό, κατά τον Ζ. «Εξ ορισμού, η έρευνα βαδίζει πάντοτε
προς το άγνωστο. Το βαθύτερο πρόβλημα είναι να ανακαλύψουμε τον μηχανισμό
εκείνο που μας κάνει ορισμένα πράγματα να τα δεχόμαστε ευχαρίστως και άλλα
όχι. Κατ’ αρχήν, η κοινωνία είναι αυτή που οφείλει να λάβει τις μεγάλες
αποφάσεις. Αλλά τι θα πει κοινωνία; Μια λέξη είναι». Ο Ζ. δεν φοβάται αναγκαία
τον «τρελό επιστήμονα». Περισσότερο, λέει, τον φοβίζει ο τρελός πολιτικός ή ο
τρελός παπάς. «Για να υπάρξει ένας νέος Μένγκελε, χρειάζεται και νέος Χίτλερ.
Η απαίτησή μας από τον επιστήμονα, σήμερα, είναι να μας λέει όλη την αλήθεια».

… έδωσε λαβή και σε εικασίες για κατάργηση του φυσικού τρόπου αναπαραγωγής,
ακόμη και της σεξουαλικής πράξης. Ο Ζ. μένει σκεφτικός. Η απάντησή του ηχεί
απροσδόκητη. Κάτι σαν πικρό χιούμορ του φιλόσοφου – ερευνητή που σηκώνει για
λίγο το βλέμμα από το μικροσκόπιο. «Χρόνια τώρα ­ λέει ­ αγωνιζόμαστε να
κερδίσουμε την ηδονή χωρίς αναγκαία να κάνουμε παιδιά. Κατόπιν, με τη βοήθεια
του δοκιμαστικού σωλήνα, φτάσαμε να κάνουμε παιδιά χωρίς να απολαμβάνουμε
ηδονή. Τώρα, φαίνεται ότι θα μπορούμε να κάνουμε παιδιά χωρίς ούτε ηδονή ούτε
σπερματοζωάρια. Μπορεί και να ησυχάσουμε έτσι, να ηρεμήσει ο κόσμος. Γιατί το
σεξ είναι μια από τις μεγαλύτερες πηγές της αγριότητας στον άνθρωπο».