Κάλπες στη σκιά της κόντρας Κληρίδη – Κυπριανού

Η σφοδρότητα της προεκλογικής σύγκρουσης στην Κύπρο, πολλές φορές μάλιστα
με μεθόδους και πολιτικό λόγο του παρελθόντος, μαρτυρεί μιαν ιστορική αλήθεια,
ότι δηλαδή η γενιά των πολιτικών ηγετών της δεκαετίας του 1960 δίνει την
ύστατη και για τους χαμένους αποχαιρετιστήρια μάχη.

Ο ΓΛΑΥΚΟΣ Κληρίδης, σε ηλικία 78 χρόνων, διεκδικεί μια δεύτερη προεδρική
θητεία, με μία προεκλογική εκστρατεία που επιχειρεί να τον μετατρέψει από
ιστορικό αρχηγό της Δεξιάς σε εθνάρχη που μόνον αυτός μπορεί να λύσει το
Κυπριακό. Ο πρώην συνέταιρός του Σπύρος Κυπριανού, ο οποίος ανέμενε να του
προσφέρει ο κ. Κληρίδης τη σκυτάλη και την προεδρία της συγκυβέρνησης, δίνει
τώρα τη «μάχη των μαχών» αντιμετωπίζοντας τις διαφωνίες ακόμη και ανώτατων
στελεχών του κόμματός του ­ και επιχειρεί να μετατοπίσει τον πολιτικό άξονα
της πενταετίας, συνεργαζόμενος με την Αριστερά. Από την άλλη, ο Βάσος
Λυσσαρίδης, ένας πολιτικός που αρκετές φορές στο παρελθόν αρνήθηκε συμμαχίες
και κυβερνητικές ευθύνες, προτιμώντας μια μοναχική και ασυμβίβαστη πορεία,
φαίνεται πως σ’ αυτές τις εκλογές αποφάσισε να μπει στο παιχνίδι της εξουσίας.

Ο Α’ ΓΥΡΟΣ

Επτά συνολικά υποψήφιοι (Γλαύκος Κληρίδης, Γιώργος Ιακώβου, Βάσος Λυσσαρίδης,
Γιώργος Βασιλείου, Νίκος Κουτσού, Αλέξης Γαλανός και Νίκος Ρολάνδης) θα
τρέξουν στον πρώτο γύρο των προεδρικών εκλογών στις 8 Φεβρουαρίου, αλλά οι
ουσιαστικοί μονομάχοι είναι ο πρόεδρος Κληρίδης και ο πρώην υπουργός
Εξωτερικών (επί κυβερνήσεων Κυπριανού και Βασιλείου) Γιώργος Ιακώβου. Και αυτό
γιατί πίσω τους βρίσκονται τα τρία μεγαλύτερα κόμματα. Ο Δημοκρατικός
Συναγερμός, του οποίου ο κ. Κληρίδης είναι επίτιμος πρόεδρος, συγκέντρωσε
ποσοστό 34,5% στις βουλευτικές εκλογές του Μαΐου 1996, ενώ τα ποσοστά του ΑΚΕΛ
(33%) και του ΔΗΚΟ (16,4%), που υποστηρίζουν τον κ. Ιακώβου, αθροιζόμενα
αγγίζουν το 50%. Εξ ου και τα δύο κόμματα έχουν καταστήσει κεντρικό
προεκλογικό σύνθημά τους τη νίκη από τον πρώτο γύρο.

Αυτή η αριθμητική θα ήταν σωστή αν το κόμμα του Σπύρου Κυπριανού δεν είχε μια
περιπέτεια στην πορεία που το έφερε από τη μιαν άκρη του πολιτικού φάσματος
στην άλλη, από τη συγκυβέρνηση δηλαδή με τον κ. Κληρίδη στη συνεργασία με το
ΑΚΕΛ και την υποστήριξη Ιακώβου. Η τροχιά αυτή προκάλεσε ρήξεις και διαφωνίες
στους κόλπους του κόμματος. Επώνυμα και προβεβλημένα στελέχη, μεταξύ των
οποίων ο αντιπρόεδρος του κόμματος Ντίνος Μιχαηλίδης, διαχώρισαν τη θέση τους
δημοσίως τασσόμενα ­ άλλα σαφώς και άλλα συγκαλυμμένα ­ υπέρ της υποψηφιότητας Κληρίδη.

Θεωρώντας ότι ο Γλαύκος Κληρίδης και ο Δημοκρατικός Συναγερμός έχουν (ηθική
και πολιτική) υποχρέωση να τον υποστηρίξουν για την επόμενη προεδρική θητεία,
επειδή ο ίδιος είχε συμβάλει αποφασιστικά στην εκλογή του κ. Κληρίδη το 1993,
ο Σπύρος Κυπριανού εξήγγειλε πολύ ενωρίς ­ εδώ και έναν περίπου χρόνο ­ τη
δική του υποψηφιότητα. Για ολόκληρους μήνες κυριάρχησε στην πολιτική ζωή το αν
ο κ. Κληρίδης θα είναι εκ νέου υποψήφιος, ένα ερώτημα που έθετε αγωνιωδώς ο κ.
Κυπριανού, ζητώντας από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας να ξεκαθαρίσει τη θέση του.

«ΤΡΙΤΗ ΛΥΣΗ»

Όταν ο κ. Κληρίδης, επικαλούμενος τις επερχόμενες εξελίξεις στο Κυπριακό,
δήλωσε ότι θα είναι υποψήφιος, ο κ. Κυπριανού διέλυσε τη συγκυβέρνηση
αποσύροντας τους πέντε υπουργούς του κόμματός του. Αναζήτησε μάλιστα λύσεις
που θα ανάγκαζαν τον κ. Κληρίδη να αποσυρθεί. Πρόσφερε την υποστήριξή του στον
γενικό εισαγγελέα Αλέκο Μαρκίδη, πρώην υπαρχηγό του κ. Κληρίδη, μια
προσωπικότητα που χαίρει εκτίμησης για την εντιμότητα και αξιοπιστία του. Μέσα
στον Δημοκρατικό Συναγερμό ακούστηκαν μεμονωμένες φωνές υποστήριξής του, αλλά
ο εισαγγελέας δεν θέλησε τελικώς να παίξει το παιχνίδι.

Η αποτυχία της λεγόμενης «τρίτης λύσης», δηλαδή ούτε Κληρίδης ούτε Κυπριανού,
την οποία στο παρασκήνιο υποστήριξαν και ορισμένοι παράγοντες με μεγάλα
οικονομικά συμφέροντα, ώστε να διατηρηθεί η συγκυβέρνηση της Κεντροδεξιάς,
έστρεψε τον πρόεδρο του ΔΗΚΟ εκεί που τον ανέμεναν, δηλαδή στη συνεργασία με
το ΑΚΕΛ. Από καιρό ο γενικός γραμματέας Δημήτρης Χριστόφιας καλούσε το ΔΗΚΟ να
συμμετάσχει σε μια συμμαχία των δημοκρατικών και προοδευτικών δυνάμεων. Ο κ.
Κυπριανού αποφάσισε να υποστηρίξει τον κ. Ιακώβου, έναν τεχνοκράτη που υπήρξε,
όπως είπε δημιούργημά του, αφού η αυτόνομη κάθοδος στον πρώτο γύρο θα μπορούσε
να έχει παρενέργειες. Η αναταραχή στους κόλπους του κόμματος και οι δημόσιες
διαφωνίες μπορούν να προκαλέσουν ζημιά στην επιρροή του κόμματος. Και ασφαλώς
αυτό είναι το τελευταίο πράγμα που θα ήθελε να χρεωθεί ο κ. Κυπριανού. Ήδη ο
Αλέξης Γαλανός, πρώην πρόεδρος της Βουλής, παλαιό στέλεχος και βουλευτής
σήμερα του ΔΗΚΟ, εξήγγειλε υποψηφιότητα υψώνοντας σημαία «κατά του
παλαιοκομματισμού» επιχειρώντας να εισπράξει τις ψήφους των δυσαρεστημένων με
την πολιτική Κυπριανού.

Ο Β’ ΓΥΡΟΣ

Αλλά και στον χώρο της αντιπολίτευσης τα πράγματα δεν ήταν όπως είναι σήμερα.
Επιχειρώντας να εφαρμόσει την απόφαση του τελευταίου συνεδρίου του για ένα
μέτωπο συνεργασίας των δημοκρατικών και προοδευτικών δυνάμεων, ώστε να «φύγει
ο Κληρίδης, το ΑΚΕΛ είχε καταλήξει κατ’ αρχήν μαζί με την ΕΔΕΚ και τους
Ενωμένους Δημοκράτες τού κ. Βασιλείου στον αποκληθέντα «Συνασπισμό της
Ελπίδας» (με υποψήφιο τον Μάριο Ηλιάδη) ­ του οποίου όμως η ζωή υπήρξε
βραχεία. Δεύτερες σκέψεις ως προς τις δυνατότητες του συγκεκριμένου
εγχειρήματος, κυρίως από πλευράς ΑΚΕΛ και Ενωμένων Δημοκρατών, οδήγησαν στο
ναυάγιο. Το ΑΚΕΛ επέλεξε τον Γιώργο Ιακώβου, τον οποίο από την αρχή
προτιμούσε, και οι Λυσσαρίδης – Βασιλείου αποφάσισαν την αυτόνομη κάθοδο.

Τώρα ο Β. Λυσσαρίδης (με ποσοστό 8,1% στις βουλευτικές εκλογές του ’93) και
κατά δεύτερο λόγο ο πρώην πρόεδρος Γ. Βασιλείου (με ποσοστό 3,7%) εμφανίζονται
δυνάμει ρυθμιστές της εκλογής στον δεύτερο γύρο. Ο πρόεδρος της ΕΔΕΚ, μάλιστα,
μιλά από τώρα για τον ρυθμιστικό του ρόλο και προετοιμάζει τους μονομάχους του
δεύτερου γύρου ότι θα πρέπει να δεσμευθούν απέναντι στην ΕΔΕΚ και για την
πολιτική στο Κυπριακό και για την εσωτερική πολιτική και για τη συμμετοχή της
στην κυβέρνηση. Αν ο κ. Λυσσαρίδης δίνει σαφή δείγματα των προθέσεών του, ο κ.
Βασιλείου αποφεύγει να μιλά για το δίλημμα του δεύτερου γύρου. Πολύ
περισσότερο που τα στελέχη του που προήλθαν από το ΑΔΗΣΟΚ προσανατολίζονται
σαφώς προς την υποψηφιότητα Κληρίδη.

ΑΝ ΚΑΤΙ δίνει τον τόνο σ’ αυτές τις εκλογές είναι η υπόγεια σύγκρουση Κληρίδη
– Κυπριανού, μία σύγκρουση που οδήγησε τον πρόεδρο του ΔΗΚΟ στην κινητοποίηση
όλων του των δυνάμεων και των επιλογών, με στόχο να φύγει ο Κληρίδης από την
εξουσία. Αυτή η σύγκρουση, που σε ορισμένες περιπτώσεις έλαβε οξύτατες
διαστάσεις, παραμέρισε τον διάλογο για τις πολιτικές θέσεις και επανέφερε
στιγμές του παρελθόντος σε τέτοιο μάλιστα σημείο, ώστε ένας εμπνευσμένος
σκιτσογράφος να απεικονίσει την πολιτική ηγεσία να εύχεται αυτές τις ημέρες:
«Ευτυχισμένος ο καινούργιος χρόνος… 1960».

Καταγγελίες για πιέσεις και εκβιασμούς κατά πολιτικών στελεχών, ακόμη και για
απόπειρα χρηματισμού με πολιτικά ανταλλάγματα, είδαν το φως της δημοσιότητας
τις τελευταίες ημέρες του ’97. Από την άλλη, ο προϊστάμενος της ΚΥΠ,
υποδεχόμενος τον κ. Κληρίδη στην υπηρεσία του για την Πρωτοχρονιά, έκρινε
σκόπιμο να διατρανώσει την πεποίθησή του ότι ο κ. Κληρίδης θα επανεκλεγεί. Ο
σάλος που ξέσπασε τον οδήγησε στο σπίτι του με άδεια μέχρι να τελειώσουν οι
εκλογές. Αν αυτό είναι το κλίμα μέσα στο οποίο θα διεξαχθούν οι προεδρικές
εκλογές, είναι βέβαιο πως ο πολιτικός διάλογος θα είναι ο μεγάλος απών και για
έναν άλλο λόγο. Ο πρόεδρος Κληρίδης αποφάσισε ότι δεν θα μετάσχει σε
τηλεοπτικές συζητήσεις με τους αντιπάλους του, εκτός από μία συζήτηση μεταξύ
πρώτου και δεύτερου γύρου. Την απόφαση του κ. Κληρίδη ακολούθησε και ο κ.
Ιακώβου, διότι είναι προφανές ότι δεν θα ήθελαν να συγκρουστούν με ηγέτες και
κόμματα που στον δεύτερο γύρο θα επιζητούν τη συμμαχία και την ψήφο τους. Το
κλίμα της προεκλογικής εκστρατείας, όπως έχει διαμορφωθεί, αντικατοπτρίζει
σίγουρα παλιές πολιτικές πρακτικές και μεθόδους. Ίσως, μάλιστα, να οφείλεται
και στο προεδρικό σύστημα που ισχύει στην Κύπρο, αφού κανένα κόμμα μόνο του
δεν μπορεί να εκλέξει πρόεδρο, αλλά οι συμμαχίες για την εξουσία ωθούν σε
δεύτερο πλάνο την προσήλωση στις πολιτικές θέσεις και τις προγραμματικές αρχές.

Προεδρικές εκλογές. Η γενιά των πολιτικών ηγετών τη δεκαετίας του 1960 δίνει την ύστατη μάχη στις 8 Φεβρουαρίου

ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ των εκλογών του Φεβρουαρίου θα περιέχουν εκτός από το
αυτονόητο ενδιαφέρον τους και τις απαντήσεις σε τρία βασικά θέματα, που με τη
σειρά τους θα παίξουν ρόλο στον καθορισμό του αποτελέσματος.

1 Σε ποιο βαθμό ο Σπύρος Κυπριανού θα μπορέσει να ελέγξει το κόμμα του:
όσο περισσότερο το καταφέρει τόσο αυξάνονται οι πιθανότητες εκλογής Ιακώβου·
όσο λιγότερο τόσο οι πιθανότητες ανήκουν στον κ. Κληρίδη.

2 Σε ποιο βαθμό οι ψηφοφόροι θα πειθαρχήσουν στις κομματικές γραμμές
και σε ποιο βαθμό θα έχουμε το φαινόμενο της «απελευθέρωσης», που δειλά είδαμε
στις προηγούμενες βουλευτικές και δημοτικές εκλογές.

3 Προς τα πού θα στραφούν οι 30 χιλιάδες νέοι ψηφοφόροι που ψηφίζουν
για πρώτη φορά στις προεδρικές εκλογές. Το τι σημαίνει η απάντηση στο ερώτημα
αυτό αρκεί να σκεφθεί κάποιος ότι το 1993 ο κ. Κληρίδης κέρδισε τον κ.
Βασιλείου με διαφορά γύρω στις χίλιες ψήφους.

Η ΠΡΟΕΚΛΟΓΙΚΗ εκστρατεία σε επίπεδο πολιτικής κυριαρχείται από μια βασική
αντιπαράθεση. Από τη μια είναι η στρατηγική του προέδρου Κληρίδη να εμφανισθεί
ως υπερκομματικός ηγέτης και εθνάρχης, ως ο μόνος πολιτικός που διαθέτει την
εμπειρία την οποία απαιτούν οι στιγμές και που μπορεί να λύσει το Κυπριακό
στις κρίσιμες, όπως λέει, εξελίξεις, οι οποίες θα ακολουθήσουν τις προεδρικές
εκλογές, εννοώντας καταφανώς την αμερικανική πρωτοβουλία. Γι’ αυτόν τον λόγο
ζητεί την ψήφο των πολιτών ανεξαρτήτως κομμάτων και υπόσχεται κυβέρνηση
ευρείας συνεργασίας απ’ όλα τα κόμματα. Θεωρεί και προβάλλει ως επιτεύγματα
της προεδρικής του θητείας και ως αιχμή της προεκλογικής του εκστρατείας το
μεγάλο διεθνές ενδιαφέρον για την επίλυση του Κυπριακού, την ευρωπαϊκή πορεία
της Κύπρου και το δόγμα του ενιαίου αμυντικού χώρου με την Ελλάδα, καθώς και
τις άριστες σχέσεις με την ελληνική κυβέρνηση.

Από την άλλη, είναι η στρατηγική της αντιπολίτευσης που θεωρεί ότι ο κ.
Κληρίδης έχει μετατρέψει την αμερικανική πρωτοβουλία σε όχημα για μια δεύτερη
θητεία. Ο κ. Ιακώβου όχι μόνον θεωρεί ότι στην πραγματικότητα δεν υπάρχουν οι
εξελίξεις που επικαλείται ο κ. Κληρίδης, αλλά επιπλέον τον κατηγορεί για
επικίνδυνες υποχωρήσεις. Προβάλλει την ανάγκη για μια νέα διεκδικητική
πολιτική και αποδέχθηκε την πολιτική του δόγματος του ενιαίου αμυντικού χώρου
ως αντάλλαγμα της υποστήριξης του κ. Κυπριανού.

Ο κ. Κληρίδης έφερε την Κύπρο στα πρόθυρα της διχοτόμησης, λέει ο γενικός
γραμματέας του ΑΚΕΛ, επισημαίνοντας τις τουρκικές απειλές για ενσωμάτωση των
Κατεχομένων και διακοπή των συνομιλιών, ενώ ο κ. Σπύρος Κυπριανού, εμμέσως
πλην σαφώς, κατηγορεί τον κ. Κληρίδη ως εκλεκτό των ξένων, επικαλούμενος
μάλιστα και το περιεχόμενο μυστικής τους συνάντησης. Από την πλευρά του, ο κ.
Λυσσαρίδης αφήνει να αιωρείται το ερώτημα αν ο κ. Κληρίδης έχει αναλάβει
προδεσμεύσεις έναντι των Αμερικανών.

Η αντιπολίτευση επικεντρώνει τα πυρά της και στην εσωτερική πολιτική, με κύρια
αιχμή κατά του κ. Κληρίδη ότι ακολούθησε πολιτική δικαίωσης του πραξικοπήματος
του ’74.