ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Πόθεν έλπεις

Αυτός που πρώτος είπε ότι «η ελπίδα πεθαίνει τελευταία» ήταν είτε
επαγγελματίας πολιτικός είτε βαθύς γνώστης της πολιτικής. Πράγματι, μόνο στη
σφαίρα αυτή της ανθρώπινης δραστηριότητας οφείλει κανείς, ακόμα και ενάντια
στις ενδείξεις της πραγματικότητας, να ισχυρίζεται ότι το μέλλον θα είναι
πάντα καλύτερο από το παρελθόν.

ΓΙΑΤΙ χωρίς τον ισχυρισμό αυτό, η πολιτική θα έχανε το νόημά της, αφού η
αποδοχή από το κοινωνικό σώμα της κηδεμόνευσής του από μια μικρή ομάδα
αντιπροσώπων του στηρίζεται ακριβώς στην υπολανθάνουσα βεβαιότητα, προϊόν
διδαχής ή προπαγάνδας αιώνων, ότι κάθε ηγετική ομάδα έχει ως λόγο ύπαρξης να
οδηγήσει την ολότητα σε ένα καλύτερο αύριο.

Η παραδοχή ωστόσο αυτή, όσο και να είναι απαραίτητη, γιατί στηρίζει την ίδια
τη δημοκρατία, δεν θα πρέπει να μένει αδιερεύνητη. Ελπίδα ναι, αλλά για ποιο
πράγμα και στηριζόμενη σε ποια πραγματικά δεδομένα; Ερωτήματα που δεν
επιδέχονται απάντηση, απαιτούν μόνο σκέψη. Αυτή ακριβώς που απουσιάζει από τον
πολιτικό διάλογο στη χώρα μας.

Η Ελλάδα, παρά τη μόνιμη αλλά αβασάνιστα χρησιμοποιούμενη επωδό, δεν βρίσκεται
σε κρίση (αδιέξοδο).

Στο πολιτειακό επίπεδο, που μας ενδιαφέρει εδώ, παρουσιάζει, όπως όλες οι
χώρες, συγκεκριμένες δυσλειτουργίες, που το εύρος και η σημασία τους αποτελούν
τα βασικά δεδομένα για την κρίση (ανάλυση) περί της ικανοποιητικής ή μη
λειτουργίας του συστήματος.

Απλοποιώντας τα πράγματα, θα μπορούσαμε να πούμε ότι η Ελλάδα παρουσιάζει ένα
δημοσιονομικό, υπό ευρεία έννοια, έλλειμμα, ένα θεσμικό έλλειμμα και ένα
έλλειμμα προσανατολισμού.

Τα προβλήματα που συνδέονται με τις διάφορες πτυχές των δημοσίων οικονομικών
έχουν, ιδίως στην εποχή μας, ένα μεγάλο εχθρό, ή, αναλόγως των περιστάσεων,
σύμμαχο. Πρόκειται ακριβώς για τη γενικότερη οικονομική συγκυρία, που
καθορίζει τη θέση στην οποία βρίσκεται όχι μια μόνη χώρα πλέον, αλλά οι
αλληλεξαρτούμενες εθνικές οικονομίες, εντός του λεγόμενου οικονομικού κύκλου.
Θα φέρει το 1998 την αρχή αναστροφής του παρόντος κύκλου, τη μετάβαση δηλαδή
από μια εποχή μάλλον γενικευμένης ύφεσης σε μια εποχή σταδιακά αυξανόμενης
ανάπτυξης; Υπάρχουν εδώ ενδείξεις που μοιάζουν καταρχήν θετικές. Η
οριστικοποίηση της δημιουργίας κοινού ευρωπαϊκού νομίσματος, το «ξεφούσκωμα»
της νομισματικής κρίσης μέσα στη χρονιά που πέρασε και η ισχυροποίηση διεθνώς
της θεωρίας ότι χωρίς ανάπτυξη δεν αντιμετωπίζεται το πρόβλημα της ανεργίας
είναι στοιχεία που θα επηρεάσουν και τις ελληνικές επιδόσεις.

Πιο δυσοίωνα είναι όμως τα πράγματα σε ένα δεύτερο μέτωπο, που δεν θα πρέπει
να παραλείπουμε να εξετάζουμε: τυχόν βελτίωση των δημοσιονομικών δεικτών δεν
σημαίνει αυτομάτως και άνοδο του βιοτικού επιπέδου και εμβάθυνση της ποιότητας δημοκρατίας.

Εμφανίζεται εδώ η σημασία των δομικών ελλειμμάτων μιας χώρας, που απαιτούν
άλλου είδους προσπάθεια. Το θεσμικό έλλειμμα, δηλαδή η αδυναμία των
υφισταμένων θεσμών να παραγάγουν αποτελέσματα σύστοιχα με τους εκάστοτε
τιθέμενους στόχους, συνοδεύεται και επιτείνεται στην Ελλάδα από μια μόνιμη
αμηχανία, που αφορά ακριβώς τους στόχους αυτούς. Μεγάλα πολιτικά ζητήματα δεν
αντιμετωπίζονται ποτέ: Ποια ταυτότητα θέλει η ηγεσία να προσδώσει στη
συλλογική δράση; Ποιες εξελίξεις δεν πρέπει να υφιστάμεθα αλλά να προωθούμε;

Προς ποια κατεύθυνση πρέπει να προσανατολίζονται οι επιδιώξεις μας στον διεθνή
στίβο (γιατί η πολιτική είναι αγώνας, και μάλιστα ταχύτητας). Με δυο λόγια,
ποιο στίγμα θέλει να δώσει η Ελλάδα, όχι με βάση την ιστορία της αλλά τις
επιλογές και τη δράση της;

Οι επιλογές και η δράση, συνεπώς, είναι τα μόνα κριτήρια της ελπίδας. Η Ελλάδα
εδώ έχει ένα πλεονέκτημα, αυτό που πιθανότατα θα καταστήσει επιτυχή τη
διοργάνωση των Ολυμπιακών Αγώνων της Αθήνας και θα επιτρέψει προσεχώς την
πρόσδεση στο κοινό νόμισμα. Είναι το ιδιόμορφο μείγμα εθελοντισμού,
καπατσοσύνης, φιλότιμου και «πασαλείμματος» με ανθρώπινο πρόσωπο, που
αποδεδειγμένα ενεργοποιείται στο εντελώς τελευταίο στάδιο κάθε εθνικής
προσπάθειας.

Προς το παρόν βέβαια αυτά τα χαρακτηριστικά χρησιμεύουν για τη μεγαλύτερη
δυνατή αναβολή της στιγμής της δράσης. Η ελπίδα εδώ προέρχεται από το ότι
παραμένουμε τουλάχιστον πιστοί στον εαυτό μας.

Ο δικηγόρος Κώστας Β. Μποτόπουλος είναι διδάκτωρ του Συνταγματικού Δικαίου.