Πώς ξοδεύουμε τα λεφτά μας

Στην έρευνα που ακολουθεί επιχειρούμε να χαρτογραφήσουμε τις περιφερειακές
διαφοροποιήσεις στο επίπεδο διαβίωσης και τις καταναλωτικές δαπάνες και τη
διαχρονική εξέλιξή τους, βασισμένοι στα στοιχεία των Οικογενειακών
Προϋπολογισμών των τελευταίων 15 χρόνων.

ΠΑΡΑΛΛΗΛΑ εστιάζουμε τον φακό μας στις μεταβολές που παρατηρούνται την
τελευταία αυτή δεκαετία του αιώνα μας σε βασικά δημογραφικά και εκπαιδευτικά
μεγέθη, στην απασχόληση και την υγεία στους διάφορους νομούς της χώρας μας.

Να επισημάνουμε κατ’ αρχήν αυτό που «καταγράφει» η κοινή εμπειρία και
επιβεβαιώνουν τα στατιστικά στοιχεία της ΕΣΥΕ, κοντολογίς ότι η φτώχεια και ο
πλούτος δεν κατανέμεται ισομερώς ούτε ανάμεσα στις διάφορες κοινωνικές
κατηγορίες του πληθυσμού ούτε ανάμεσα στα γεωγραφικά διαμερίσματα της χώρας μας.

Η πραγματικότητα των γεωγραφικών ανισοτήτων στα εισοδήματα και στο επίπεδο
διαβίωσης του πληθυσμού αναπαράγεται «επίμονα» στη διάρκεια των δύο τελευταίων
δεκαετιών. Είναι χαρακτηριστικό ότι σε όλη τη διάρκεια της περιόδου μόνο τα
γεωγραφικά διαμερίσματα της Αττικής, των Ιονίων νήσων και του Νοτίου Αιγαίου
(Δωδεκάνησα, Κυκλάδες) είχαν μέσο μηνιαίο οικογενειακό εισόδημα υψηλότερο από
τον μέσο όρο του συνόλου της χώρας.

Η ανισότητα αυτή στα εισοδήματα εκφράζεται, βεβαίως, και στις καταναλωτικές
δαπάνες οι οποίες, περισσότερο από οποιοδήποτε άλλο πεδίο δραστηριότητας,
συμπυκνώνουν και υποδηλώνουν, σύμφωνα με τον πανεπιστημιακό Βασίλη
Καραποστόλη, τη βαθιά και συχνά δυσδιάκριτη σύμφυση της αντικειμενικής
κοινωνικοοικονομικής πραγματικότητας και της δράσης των ατόμων.

Έτσι, και στον τομέα αυτό, σύμφωνα και με την τελευταία Έρευνα Οικογενειακών
Προϋπολογισμών της ΕΣΥΕ (1994), από τα 13 γεωγραφικά διαμερίσματα της χώρας
μας, μόνο η Αττική, το Νότιο Αιγαίο, η Πελοπόννησος και τα νησιά του Ιονίου
έχουν μέση μηνιαία καταναλωτική δαπάνη κατά νοικοκυριό υψηλότερη από τη μέση
δαπάνη των νοικοκυριών της χώρας.

Αλλά ας δούμε, σε μια «άλλη» ανάγνωση, ορισμένες πλευρές των διαφοροποιήσεων
στο επίπεδο των καταναλωτικών δαπανών ανάμεσα στα γεωγραφικά διαμερίσματα.

* Σε ποιο γεωγραφικό διαμέρισμα της χώρας μας οι κάτοικοι ξοδεύουν πιο πολλά
χρήματα για την εκπαίδευση των παιδιών τους; (φροντιστήρια, βιβλία κ.λπ.)

* Σε ποια περιοχή τα νοικοκυριά ξοδεύουν περισσότερα χρήματα για την υγεία;

* Ποιοι δαπανούν περισσότερα χρήματα για είδη αναψυχής;

Η ανάγνωση του πίνακα 1 αναδεικνύει τις έντονες διαφοροποιήσεις στις δαπάνες
των κατοίκων των γεωγραφικών διαμερισμάτων της χώρας μας.

Στις δαπάνες για είδη διατροφής έχουμε την πρώτη μεγάλη διαφοροποίηση και
μάλιστα ανάμεσα στους κοντινούς γείτονες του Αιγαίου. Οι κάτοικοι των νησιών
του Νοτίου Αιγαίου δαπανούν κατά μέσο όρο περίπου 101 χιλιάδες δρχ. μηνιαίως,
ενώ οι κάτοικοι του Βορείου Αιγαίου λιγότερο από 66 χιλιάδες δρχ.!

Οι κάτοικοι του Λεκανοπεδίου ξοδεύουν τα περισσότερα χρήματα για την
εκπαίδευση των παιδιών τους, υπερδιπλάσια από τους κατοίκους της Ανατολικής
Μακεδονίας και Θράκης, της Δυτικής Μακεδονίας, του Βόρειου Αιγαίου, των Ιονίων
Νήσων και της Ηπείρου που έρχονται τελευταίοι στις ιδιωτικές εκπαιδευτικές
δαπάνες (δίδακτρα σε ιδιωτικά σχολεία, φροντιστήρια, ξένες γλώσσες κ.λπ.)

Οι κάτοικοι το Νοτίου Αιγαίου έρχονται πρώτοι στις δαπάνες για είδη αναψυχής
(τηλεοράσεις, video, στερεοφωνικά κ.λπ.), ξοδεύοντας τέσσερις φορές
περισσότερα από τους Στερεοελλαδίτες και πάνω από τρεις φορές περισσότερα από
τους κατοίκους των Ιονίων Νησιών.

Για την υγεία τα περισσότερα χρήματα δαπανούν οι Πελοποννήσιοι και οι
Ηπειρώτες και τα λιγότερα οι κάτοικοι της Κεντρικής Μακεδονίας.

Οι κάτοικοι των Ιονίων Νήσων ξοδεύουν τα περισσότερα χρήματα για
οινοπνευματώδη ποτά και καπνό, ενώ οι κάτοικοι του Βορείου Αιγαίου φαίνεται να
ανήκουν στην κατηγορία αυτών που δεν πίνουν και δεν καπνίζουν.

Για οικιακές συσκευές φαίνεται να ενδιαφέρονται περισσότερο οι Κυκλαδίτες και
οι Δωδεκανήσιοι, ενώ οι Ηπειρώτες δεν δίνουν ιδιαίτερη σημασία και προτιμούν
τα οικιακά σκεύη, για τα οποία ξοδεύουν τα περισσότερα χρήματα σε σχέση με
τους κατοίκους των υπόλοιπων γεωγραφικών διαμερισμάτων, υπερτριπλάσια από τις
αντίστοιχες δαπάνες των κατοίκων της Δυτικής Ελλάδας.

Τα λιγότερα χρήματα για μεταφορικά μέσα ξοδεύουν οι Θεσσαλοί και οι Ηπειρώτες
και τα περισσότερα ­ ποιοι άλλοι; ­ οι Αθηναίοι και οι Πειραιώτες!

Περισσότερα χρήματα για την εμφάνισή τους όσον αφορά την ένδυση και την
υπόδηση ξοδεύουν και οι κάτοικοι των τριών πιο τουριστικών περιοχών της χώρας
μας, των Ιονίων, των Κυκλάδων και των Δωδεκανήσων, ενώ τα λιγότερα οι
Δυτικομακεδόνες και οι Θεσσαλοί.

ΠΕΡΑΝ όμως από τις έρευνες οικογενειακών προϋπολογισμών, οι οποίες, σύμφωνα με
τους πανεπιστημιακούς Θεόδωρο Μητράκο και Πάνο Τσακλόγλου (Οικονομικό
Πανεπιστήμιο Αθηνών), αποτελούν τις καλύτερες πηγές στοιχείων για την ανάλυση
του επιπέδου και της δομής της ανισότητας στην Ελλάδα, ας δούμε, συνοπτικά
βέβαια, και τις διαστάσεις ορισμένων δημογραφικών, οικονομικών και
εκπαιδευτικών μεταβολών που συντελέστηκαν στην δεκαετία που διανύουμε.

Σύμφωνα με τον πίνακα 2, οι νομοί της χώρας που σημείωσαν τη μεγαλύτερη
ποσοστιαία αύξηση πληθυσμού τα τελευταία δέκα χρόνια (1987-1996) ήταν το
Υπόλοιπο Αττικής, ο ν. Ευρυτανίας και ο ν. Φωκίδας, ενώ τη μεγαλύτερη μείωση
πληθυσμού την ίδια περίοδο είχαν η Περιφέρεια Πρωτευούσης και οι δύο ακριτικοί
νομοί, ο ν. Σάμου και ο ν. Λέσβου.

Τη μεγαλύτερη αύξηση στις γεννήσεις ο ν. Ζακύνθου, ο ν. Χαλκιδικής και το
Υπόλοιπο Αττικής, ενώ, αντίστοιχα, τα μεγαλύτερα ποσοστά υπογεννητικότητας
παρουσιάστηκαν στους ν. Ευρυτανίας, Θεσπρωτίας και Άρτας.

Στους ανέργους της, μεγαλύτερη ποσοστιαία αύξηση είχαν οι ν. Λακωνίας,
Κυκλάδων και Ζακύνθου, ενώ η μεγαλύτερη ποσοστιαία μείωση των ανέργων
καταγράφηκε στους ν. Κοζάνης, Φλώρινας και Φωκίδας.

Αυξήθηκαν τα ποσοστά απασχολουμένων περισσότερο στο Υπόλοιπο Αττικής, στη
Θεσπρωτία και στην Κεφαλονιά, ενώ μειώθηκαν περισσότερο στους ν. Λακωνίας,
Δράμας και Ηλείας.

Στον τομέα της εκπαίδευσης και ιδιαίτερα στην εξέλιξη του αριθμού του
μαθητικού πληθυσμού της λυκειακής βαθμίδας, τη μεγαλύτερη αύξηση παρουσίασαν
οι μαθητές των ν. Φλώρινας, Πιερίας και Χανίων, ενώ η μικρότερη αύξηση
εντοπίστηκε στους ν. Λευκάδας, Αρκαδίας και Λακωνίας.

Στην υγεία, έχουμε μεγαλύτερη αύξηση του αριθμού των γιατρών στους ν.
Χαλκιδικής, Σάμου και Λασιθίου και τη μικρότερη στην Περιφέρεια Πρωτευούσης
και στους νομούς Δωδεκανήσου και Δράμας.