ΑΥΤΟΙ

… επέτειος η ερχόμενη Κυριακή για τους Πολωνούς. Διπλή και θλιβερή. Πριν από
16 χρόνια κηρύχθηκε στρατιωτικός νόμος και συνελήφθησαν 100.000 άτομα, μεταξύ
των οποίων και ο Λεχ Βαλέσα. Στις 8 Οκτωβρίου 1982 διετάχθη η διάλυση της
«Αλληλεγγύης» και των άλλων συνδικαλιστικών οργανώσεων. Και στις 13 Δεκεμβρίου
1982 ο στρατιωτικός νόμος ήρθη ­ και μαζί του έλαβαν οριστικό τέλος οι
διαδηλώσεις, οι απεργίες και η αναταραχή. Δεκαπέντε χρόνια μετά, ήλθε
επιτέλους η στιγμή μιας ανασκόπησης, μιας ιστορικής αναδρομής. Όχι μόνο από
τους Πολωνούς, αλλά και από τους υπόλοιπους πρωταγωνιστές της εποχής εκείνης:
τους Αμερικανούς και τους Σοβιετικούς.

… λοιπόν στην πρόσφατη συνάντηση της Γιαχράνκα, κοντά στη Βαρσοβία. Από τις
Ηνωμένες Πολιτείες, ξεχώριζαν ο Ζμπίγκνιου Μπρεζίνσκι, πρώην σύμβουλος του
Τζίμυ Κάρτερ, και ο συνεργάτης του στρατηγός Ουίλιαμ Όντομ. Από τη Ρωσία
παρίσταντο ο στρατάρχης Βίκτορ Κουλίκωφ, πρώην διοικητής των δυνάμεων του
Συμφώνου της Βαρσοβίας, ο στρατηγός Ανατόλι Γκριμπκώφ και ο Γκεόργκι
Τσαχναζάρωφ, πρώην ανώτατο στέλεχος της Κεντρικής Επιτροπής του ΚΚΣΕ. Όσο για
την πολωνική αντιπροσωπεία, ήταν «μεικτή». Από το πρώην Ενιαίο Πολωνικό
Εργατικό Κόμμα (POUP) ήταν μεταξύ άλλων ο πρώτος γραμματέας Στάνισλαβ Κάνια
και ο Βόιτσεκ Γιαρουζέλσκι (φωτ.), ενώ την «Αλληλεγγύη» εκπροσωπούσαν ο
Ταντέους Μαζοβιέτσκι, ο Ζμπίγκνιου Μπούζακ και έξι ακόμη στελέχη.

… της συνάντησης ήταν πολλά. Αυτό που συζητήθηκε πρώτα απ’ όλα ήταν κατά
πόσον ήταν πιθανή τότε η επέμβαση στην Πολωνία της Σοβιετικής Ένωσης και των
άλλων χωρών του Συμφώνου της Βαρσοβίας. Οι πρώην αξιωματούχοι του κόμματος και
της «Αλληλεγγύης» συμφώνησαν ότι η απειλή αυτή ήταν πραγματική σε όλη τη
διάρκεια της νόμιμης ύπαρξης της «Αλληλεγγύης». Ο Στάνισλαβ Κάνια όμως, μαζί
με τον ιστορικό Γέρζυ Χόλζερ και τον Μπρεζίνσκι, υποστήριξαν ότι η απειλή της
σοβιετικής επέμβασης ήταν πιο σοβαρή στα τέλη του 1980 και στις αρχές του
1981. Στη συνέχεια, και αφού μελέτησαν την κατάσταση, οι σοβιετικοί ηγέτες
εγκατέλειψαν αυτή την ιδέα λόγω του μεγάλου κόστους που θα είχε. Οι ρώσοι
σύνεδροι, πάλι, αμφισβήτησαν ότι υπήρχαν πραγματικές προετοιμασίες για
επέμβαση και υποστήριξαν ότι όλα ήταν απλώς «σχέδια» και «ασκήσεις ρουτίνας».

… του στρατιωτικού νόμου ήταν ένα άλλο θέμα που συζητήθηκε. Ο Γιαρουζέλσκι
και οι τότε συνεργάτες του υποστήριξαν βέβαια ότι ήταν η μόνη λύση απέναντι
στο ενδεχόμενο είτε σοβιετικής επέμβασης είτε εμφυλίου πολέμου, αλλά τα πρώην
στελέχη της «Αλληλεγγύης» είχαν άλλη άποψη. Για το αν η «Αλληλεγγύη» θα
μπορούσε να ακολουθήσει μια μετριοπαθέστερη πολιτική, οι εκπρόσωποι του
συνδικάτου επισήμαναν ότι το καθεστώς της εποχής δεν είχε λάβει σοβαρά υπόψη
του τις καταστροφικές συνέπειες που θα μπορούσαν να έχουν στον πληθυσμό τόσο η
έλλειψη διατροφής όσο και οι προκλήσεις των ειδικών δυνάμεων ασφαλείας. Όσο
για την οικονομική στήριξη της Αλληλεγγύης από τις ΗΠΑ, ο Μπούζακ είπε ότι
ανήλθε σε 2 εκατομμύρια δολάρια. Προήλθε από αμερικανικά ιδρύματα και
χρησιμοποιήθηκε για την αγορά τυπογραφικού υλικού μετά την επιβολή του
στρατιωτικού νόμου.