Καλή και η θέση στο Δημόσιο

ΣΥΝΟΛΙΚΑ από το 1990 έως σήμερα υπολογίζεται ότι περίπου 500.000 νέοι,
απολυτηριούχοι Μέσης Εκπαίδευσης και πτυχιούχοι Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης,
κατέθεσαν αίτηση συμμετοχής για την κατάληψη μιας θέσης στον… «ήλιο» του
Δημοσίου (Πίνακας 1).

* Ποια «μπαταρία» φορτίζει το συνωστισμό στις ατελείωτες ουρές των υποψηφίων;

* Ποιο είναι το μορφωτικό προφίλ των ατόμων που συμμετέχουν στους διαγωνισμούς
του Δημοσίου και γιατί παρουσιάζεται μειωμένη η συμμετοχή των πτυχιούχων
Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης;

* Με ποιο τρόπο η αγοράς εργασίας συμπιέζει προς τα κάτω την «τιμή» του πτυχίου;

Σε έρευνα που έγινε πρόσφατα από το Ινστιτούτο Δημοσκοπήσεων V-PRC για
λογαριασμό της Γ.Γ. Νέας Γενιάς η αύξηση της ανεργίας αποτελεί τον «πρώτο φόβο
των νέων». Οι επτά στους δέκα νέους, σύμφωνα με την έρευνα, αισθάνονται
«ανασφάλεια για το μέλλον» και δηλώνουν ότι «η σημερινή εποχή είναι πολύ πιο
δύσκολη απ’ ό,τι παλιότερα».

Είναι σαφές ότι η δραματικότητα των παραπάνω απαντήσεων συνδέεται και τελικά
αντανακλά την κατάσταση στην αγορά εργασίας. Σύμφωνα με έρευνα της EUROSTAT το
31% των νέων στη χώρα μας είναι άνεργοι και από αυτούς οι τρεις στους τέσσερις
μακροχρόνια άνεργοι. Το μεγαλύτερο τμήμα των ανέργων διαθέτει απολυτήριο
Λυκείου, ενώ παράλληλα καταγράφεται ένα ποσοστό της τάξης του 20% με πτυχίο
Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης.

Όμως φαίνεται ότι η ανεργία και η υποαπασχόληση είναι η μία πλευρά των
προβλημάτων που αντιμετωπίζουν τα υψηλής εκπαίδευσης νεαρά άτομα. Υπάρχει και
μία άλλη πλευρά όχι λιγότερο δυσμενής.

Αν ένα υπολογίσιμο ποσοστό νέων αποκτά εκπαιδευτικούς τίτλους και ειδικότητες
που δεν βρίσκουν αντίκρυσμα στην αγορά εργασίας, για ένα άλλο σημαντικό
ποσοστό, τα διαπιστευτήρια του εκπαιδευτικού τους επιπέδου, κοντολογίς οι
τίτλοι σπουδών τους, δεν ήταν απαραίτητοι, ούτε καν βοηθητικοί για την
επαγγελματική θέση που ήδη κατέχουν.

ΟΛΟΙ ΟΙ ΔΡΟΜΟΙ ΟΔΗΓΟΥΝ ΣΤΟ ΔΗΜΟΣΙΟ

Το φαινόμενο της τεράστιας διάστασης ανάμεσα στη ζήτηση και την προσφορά στην
αγορά εργασίας, που παρουσιάζεται πλέον ως θεσμοποιημένη κοινωνική
αβεβαιότητα, προβάλλει την απασχόληση στον δημόσιο τομέα, για πολλές
κοινωνικές κατηγορίες απολυτηριούχων Μέσης Εκπαίδευσης και πτυχιούχων
Τριτοβάθμιας, σαν τη μοναδική ελπίδα επαγγελματικής αποκατάστασης, καθώς η
σύμβαση εργασίας με αυτό αντιπαρατίθεται στην ανάλογη σύμβαση με τον ιδιωτικό
τομέα στο ζήτημα της ασφάλειας και της μονιμότητας που σε καμιά, βέβαια,
περίπτωση δεν εξασφαλίζει ο τελευταίος με τον οποίο η σύμβαση εργασίας είναι
εξ ορισμού προσωρινή.

Στα πλαίσια αυτά, η έντονη δραστηριοποίηση των υποψηφίων για κάλυψη θέσεων
στον δημόσιο τομέα προφανώς συνδέεται τόσο με τη μεγάλη ανεργία που πλήττει
τους αποφοίτους της Μέσης Λυκειακής Εκπαίδευσης όσο και με την προοιωνιζόμενη
μόνιμη απασχόληση καθώς και με τη θεώρηση ότι η εργασία στο Δημόσιο αποσοβεί
τον κίνδυνο για χειρωνακτική εργασία.

Η ΑΠΟΔΟΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΠΤΥΧΙΟΥ

Στον πανελλήνιο διαγωνισμό του 1995, όπως και σε αυτόν του 1998, οι θέσεις που
προκηρύσσονται και διεκδικούνται από τους υποψήφιους προϋποθέτουν ορισμένα
τυπικά προσόντα που αναφέρονται βεβαίως και στη βαθμίδα εκπαίδευσης του υποψηφίου.

Έτσι π.χ. στο διαγωνισμό του Φεβρουαρίου 1998 προκηρύσσονται θέσεις που
απευθύνονται σε πτυχιούχους Πανεπιστημιακής Εκπαίδευσης (Π.Ε.), άλλες σε
πτυχιούχους Τεχνολογικής Εκπαίδευσης (Τ.Ε.) και άλλες σε απολυτηριούχους
Λυκείου. Στον προπέρσινο πανελλήνιο διαγωνισμό του Δημοσίου (Απρίλιος 1995) το
86% των υποψηφίων, περίπου 92 χιλιάδες νέοι, διεκδίκησαν θέσεις που απαιτούσαν
απολυτήριο Λυκείου, ενώ λιγότεροι από 10 χιλιάδες νέοι διεκδίκησαν θέσεις που
απαιτούσαν πτυχίο ΑΕΙ.

Η πραγματικότητα αυτή, όπως καταγράφεται στους αριθμούς, παραπέμπει σε μια
σχετικά μειωμένη υποψηφιότητα των πτυχιούχων Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης,
«οικοδομώντας» την πεποίθηση ότι το κράτος δεν ελκύει τους πτυχιούχους,
κοντολογίς δεν τους ενδιαφέρει ως εργοδότης, καθώς υπάρχουν περιθώρια
καλύτερης διαπραγμάτευσης θέσης στην αγορά εργασίας και δυνατότητες ανέλιξης.

Εξήγηση στο φαινόμενο μπορεί να δοθεί εάν ανιχνεύσουμε στην κοινωνική «σκιά
των αριθμών», ερχόμενοι σε ρήξη με τα κελύφη των κριτηρίων και των
προδιαγραφών των μετρήσεων και των κατατάξεων, με την πλαστή αναπαράσταση του
κοινωνικού κόσμου. Χωρίς τον κριτικό αναλογισμό για το ότι οι αριθμοί όπως και
οι τρόποι συμπεριφοράς και το περιεχόμενο της συνείδησης των ατόμων είναι
απείρως διαμεσολαβημένα, κοινωνικά «ταραγμένα», η εμπειρική κοινωνική έρευνα
γίνεται θύμα των ίδιων των αποτελεσμάτων της.

Υποστηρίζουμε, λοιπόν, ότι ένα μεγάλο τμήμα των υποψηφίων του Δημοσίου για
θέσεις εργασίας που απαιτούν απολυτήριο Μέσης Εκπαίδευσης και ένα μεγαλύτερο
μέρος των επιτυχόντων στις θέσεις αυτές δηλώνουν κατώτερο εκπαιδευτικό επίπεδο
από αυτό που πραγματικά έχουν, καταγράφοντας έτσι τον εαυτό τους στην
κατηγορία των υποψηφίων που διεκδικούν τις παραπάνω θέσεις.

Ας γίνουμε σαφέστεροι:

Χιλιάδες πτυχιούχοι ΑΕΙ παίρνουν μέρος στο διαγωνισμό του Δημοσίου ως
απολυτηριούχοι Λυκείου, αποποιούμενοι, δηλαδή, τους πραγματικούς
εκπαιδευτικούς τίτλους τους, προκειμένου να έχουν καλύτερους όρους πρόσβασης
σε θέσεις του Δημοσίου, μέσω του διαγωνισμού τους σε θέματα που απευθύνονται
σε χαμηλότερο καταληκτικό εκπαιδευτικό επίπεδο.

Η πραγματικότητα αυτή που δεν καταγράφεται σε καμιά στατιστική καθώς ως «μη
προβλεπόμενη» δεν δηλώνεται, αποτελεί, ωστόσο, «κοινό μυστικό» και υποδηλώνει
με σαφήνεια ότι χιλιάδες πτυχιούχοι μπροστά στο φάσμα της ανεργίας και της
υποαπασχόλησης αποδέχονται την αποψίλωση των «προνομίων» που υπόσχεται ο
εκπαιδευτικός τίτλος που έχουν αποκτήσει, καθώς η ίδια τους η εμπειρία αναιρεί
τη δυνατότητα εξαργύρωσης του μορφωτικού τους κεφαλαίου σε προσοδοφόρες θέσεις
εργασίας. Μοιάζει, βεβαίως, με την «επιθυμία του αναπόφευκτου», διάθεση που
εγχαράσσεται λόγω της έλλειψης δυνατοτήτων πρόσβασης σε επιθυμητές θέσεις που
είναι ήδη καλυμμένες.

Έτσι, με σταθερότητα και ταξικό βαρβαρισμό η αγορά εργασίας, αξιοποιώντας τα
αποτελέσματα της «επιχείρησης» φυσιοποίησης του κοινωνικού, που συνδέει με
«φυσικότητα» την ύπαρξη ανεργίας με τον πληθωρισμό των πτυχιούχων, κανοναρχεί
και κατεβάζει από τον «ουρανό» τις προσδοκίες που ενσωματώνονται στο πτυχίο,
ορθώνοντας εμπόδια στο όποιο πλεόνασμα βλέψεων επιβιώνει από την εποχή της
«αυξημένης κινητικότητας». Την ίδια στιγμή υποτιμά και υποβαθμίζει
αποφασιστικά και αμετάκλητα την ανταλλακτική αξία του πτυχίου, την ίδια την
«τιμή» του κατόχου του, έχοντας μάλιστα εξαγοράσει με αριστοτεχνικό τρόπο και
τη συναίνεσή του. Το Δημόσιο-επιχειρηματίας, με αυτόν τον τρόπο, απορροφά τις
ικανότητες οι οποίες είναι ενσωματωμένες στο υψηλό καταληκτικό επίπεδο των
πτυχιούχων Ανώτατης Εκπαίδευσης απαξιώνοντας έντεχνα τη μισθολογική απαίτησή τους.