ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Επένδυση στον τρόμο

Πωλ Πρέστον. «Ο Φράνκο μεταχειριζόταν τους ισπανούς εργάτες χειρότερα απ’ ό,τι ο Χίτλερ τους γερμανούς»

«Σε σύγκριση με τον Φράνκο, ο Μουσολίνι ήταν ένας άγιος». Ένας βρετανός
ιστορικός αποφασίζει να διαλύσει τους μύθους και τις ιδεολογικές κατασκευές
της γλώσσας.

ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ στο «Λόντον Σκουλ οφ Εκονόμικς», ιστορικός και ισπανολόγος, ο Πωλ
Πρέστον έχει γράψει την πληρέστερη βιογραφία του Φράνκο. Η άποψή του είναι
σαφής. Εκείνοι που, αναφερόμενοι στον Φράνκο, περιορίζονται να μιλήσουν για
ένα αυταρχικό καθεστώς κάνουν λάθος, τόνισε αυτή την εβδομάδα σε επίσκεψή του
στη Βαρκελώνη. «Στην Ισπανία υπήρξε μια σκληρή και στυγνή δικτατορία. Η
περιφρόνηση του Φράνκο προς την εργατική τάξη στη διάρκεια του εμφυλίου
πολέμου ήταν μεγαλύτερη απ’ αυτή που έδειξαν οι ναζί. Ο Χίτλερ μεταχειριζόταν
καλύτερα τους Γερμανούς, τους μη εβραίους εννοείται. Και ο Μουσολίνι,
συγκρινόμενος με τον Φράνκο, ήταν ένας άγιος».

Το τελευταίο βιβλίο του Πρέστον λέγεται «Η πολιτική της εκδίκησης. Ο φασισμός
και ο μιλιταρισμός στην Ισπανία του 20ού αιώνα» και κυκλοφόρησε στην Ισπανία
από τις εκδόσεις Peninsula. «Στόχος του φρανκισμού ήταν να διατηρήσει τη
διαίρεση ανάμεσα στους νικητές και τους ηττημένους», λέει ο ηλικίας 51 ετών
ιστορικός εξηγώντας τον τίτλο του βιβλίου του. «Χρησιμοποίησα τη λέξη
“εκδίκηση” γιατί ο Φράνκο δεν ήθελε απλώς να κερδίσει έναν πόλεμο, αλλά να
εγκαταστήσει ένα ράιχ για χίλια χρόνια, ήθελε την αιωνιότητα, κι αυτό φαινόταν
ανάγλυφα στους λόγους του. Από την πολιτεία του στην Αφρική είχε συναγάγει ότι
για να θέσει τις βάσεις ενός αιώνιου καθεστώτος, έπρεπε να μην αφήσει τους
εχθρούς του να σηκώσουν κεφάλι. Έκανε μια πραγματική επένδυση στον τρόμο, από
την οποία αποκόμισε οφέλη για πολλά χρόνια».

Γιατί λοιπόν κάποιοι επιμένουν ακόμη στη διάκριση ανάμεσα στο καθεστώς του
Φράνκο και σε μια φασιστική δικτατορία; «Η ιδέα αυτή άρχισε να κυκλοφορεί γύρω
στο τέλος του ψυχρού πολέμου», απαντά ο Πρέστον. «Ήταν η εποχή που οι Ηνωμένες
Πολιτείες ήθελαν να στηρίξουν ορισμένες δικτατορίες της Νότιας Αμερικής. Εάν
λοιπόν αυτές οι δικτατορίες χαρακτηρίζονταν φασιστικές, θα κόστιζε ακριβά
στους Αμερικανούς να “πουλήσουν” αυτή τη βοήθεια».

Στον μεγεθυντικό φακό του Πρέστον δεν βρέθηκε όμως μόνο η δικτατορία του
Φράνκο, αλλά και ο ισπανικός στρατός, που στη διάρκεια αυτού του αιώνα
επέδειξε ιδιαίτερη κινητικότητα: από το 1914 ως το 1981 έλαβε μέρος σε
περισσότερα από 50 πραξικοπήματα ή στάσεις. Το 1943 απορροφούσε το 53% του
κρατικού προϋπολογισμού, όλο υπό τη μορφή μισθών. Ακόμη και το 1971, ο
στρατηγός Άνχελ Καμπάνο ήθελε να τουφεκίσει 1.000 αριστερούς επειδή είχαν
λάβει μέρος σε διαδηλώσεις διαμαρτυρίας. «Οι άνθρωποι αυτοί ζούσαν στη
δεκαετία του ’40», λέει ο Πρέστον. Στη συνέχεια, βέβαια, η κατάσταση
βελτιώθηκε. Συνέβαλαν σ’ αυτό πρώτα απ’ όλα η βιολογική αλλαγή, έπειτα ο
εξευτελισμός από το αποτυχημένο πραξικόπημα του Τεχέρο και τέλος η ένταξη στο
ΝΑΤΟ. Ο «εσωτερικός εχθρός» εξαφανίστηκε. Έμεινε ο εξωτερικός ­ όσο κι αν η
ταυτότητά του αποτελεί σήμερα αντικείμενο αμφισβήτησης.