Υπερκομματικό εκκλησίασμα

Η μελέτη της έντονης σχέσης που υπάρχει ανάμεσα στην πολιτική τοποθέτηση και
την επιρροή που διαθέτει η οργανωμένη Εκκλησία (ιδιαίτερα στις χώρες του
καθολικισμού) αποτελεί έναν από τους κυριότερους ερμηνευτικούς άξονες που
χρησιμοποιούνται στην πολιτική κοινωνιολογία.

ΣΕ ΠΟΛΛΕΣ, άλλωστε, περιπτώσεις η σύγκρουση της (υπερεθνικής) Καθολικής
Εκκλησίας με την (εκκοσμικευμένη) ιδεολογία των εθνικών κρατών αποτέλεσε, στα
τέλη του 19ου αι. και στις αρχές του 20ού αι., μία από τις βασικές τομές που
οδήγησαν στη συγκρότηση μαζικών πολιτικών κομμάτων (Χριστιανοδημοκρατία).
Όμως, στον χώρο της Ορθόδοξης Εκκλησίας και κυρίως στην Ελλάδα ­ όπου η
ταύτιση Εκκλησίας και κράτους υπήρξε συστατικό στοιχείο για τη διαδικασία της
εθνικής συγκρότησης ­ τέτοιου τύπου συγκρούσεις, ακόμη και όταν εκδηλώθηκαν,
σπάνια απέκτησαν τη μορφή διακυβευμάτων με πολιτικές προεκτάσεις. Και πάντως,
ουδέποτε παγιώθηκαν, ώστε να αποκτήσουν οργανωμένη πολιτική έκφραση με επιρροή
και διάρκεια στο μαζικό επίπεδο.

Η διαπίστωση αυτή δεν αναιρεί βέβαια το γεγονός ότι η στάση απέναντι στην
Εκκλησία αποτελεί συστατικό της ιδεολογικής τοποθέτησης των πολιτών και
επομένως, ακόμη και αν δεν αναγορεύεται σε αντικείμενο του πολιτικού και
κομματικού λόγου, εντούτοις λανθάνει ως κρίσιμη παράμετρος των ιδεολογικών διαφοροποιήσεων.

Τα στοιχεία της παρούσας έρευνας εικονογραφούν με απόλυτη σαφήνεια αυτές τις
διαφοροποιήσεις. Έτσι, από αυτούς που αυτοτοποθετούνται στην Αριστερά και την
Κεντροαριστερά μόνο το 15,5% πηγαίνει τακτικά στην εΕκκλησία (τουλάχιστον 2-3
φορές τον μήνα), ενώ το 27,1% δηλώνει πως δεν πηγαίνει ποτέ. Το ποσοστό των
συχνά εκκλησιαζόμενων αυξάνεται όμως και φθάνει το 24,5% για όσους
αυτοτοποθετούνται στο Κέντρο και προσεγγίζει την απόλυτη πλειοψηφία (48,0%)
για τον χώρο της Κεντροδεξιάς και της Δεξιάς.

Αντίστοιχου μεγέθους είναι άλλωστε και οι διαφοροποιήσεις ως προς την ψήφο: η
Ν.Δ. ξεπερνά το 50% στο τμήμα του πληθυσμού που διατηρεί στενούς δεσμούς με
την Εκκλησία, ενώ το ποσοστό της πέφτει κάτω από το 20% στους ψηφοφόρους που
αξιολογούν απολύτως αρνητικά τη σημερινή λειτουργία της Εκκλησίας («καθόλου
ικανοποιημένοι»). Οι έντονες σχέσεις που διαπιστώνονται ανάμεσα στην
εκκλησιαστική πρακτική, την ιδεολογική τοποθέτη και την κομματική επιλογή ­
και οι οποίες, από στατιστική άποψη, μοιάζουν με τις αντίστοιχες
διαφοροποιήσεις που παρατηρούνται σε καθολικές χώρες ­ δεν συνεπάγονται πάντως
μια άμεση σχέση αιτίου-αιτιατού, ανάλογη με αυτήν που τεκμηριώνεται για χώρες
οι οποίες έχουν γνωρίσει στο παρελθόν ένα έντονο σχίσμα κοσμικού κράτους και
καθολικής εκκλησίας.

Στην περίπτωση της Ελλάδας, η συχνή εκκλησιαστική πρακτική μπορεί απλώς να
συνιστά μία από τις όψεις της συντηρητικής ιδεολογίας, χωρίς να προσλαμβάνει
αναγκαστικά ιδιαίτερη πολιτική βαρύτητα. Εξάλλου, όχι μόνο τα κόμματα έχουν
αποφύγει μέχρι σήμερα την άμεση εμπλοκή τους με τα θέματα της Εκκλησίας, αλλά
και αντίστροφα οι διάφορες τάσεις που κατά καιρούς εκδηλώνονται στο εσωτερικό
της Εκκλησίας επιζητούν κατά κανόνα διακομματική κάλυψη, ώστε να αποτρέψουν
μια πιθανή σύγκλιση εκκλησιαστικών και πολιτικών διαιρέσεων.

Ας σημειωθεί, επίσης, πως το γεγονός ότι η εκκλησιαστική πρακτική είναι σε
εντονότατο βαθμό συναρτημένη με δημογραφικές παραμέτρους (φύλο, ηλικία)
λειτουργεί σαφώς αποτρεπτικά για την ανάδειξή τους σε πεδίο κομματικής
αντιπαραθέσεως, αφού κάτι τέτοιο θα δημιουργούσε κρίσιμα ρήγματα στο εσωτερικό
της οικογένειας.

Τα όσα ακροθιγώς αναφέρθηκαν προηγουμένως, δεν αποτελούν πάντως παρά μόνο
ορισμένες αρχικές διαπιστώσεις και υποθέσεις, που σκοπό έχουν να υπογραμμίσουν
τη σημασία και το ενδιαφέρον μιας συστηματικής εμπειρικής μελέτης των σχέσεων
Εκκλησίας και πολιτικής, η οποία λείπει για τον χώρο της Ορθοδοξίας.