ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Πυρετός στο γήπεδο

Την περασμένη δεκαετία, το φημισμένο αγγλικό ποδόσφαιρο περνούσε τα πέτρινα
χρόνια του: εκτός ευρωπαϊκών διοργανώσεων οι ομάδες του, σε παρακμή το εθνικό
συγκρότημα, μέτριο θέαμα στα γήπεδα και πληθωρική βία στις εξέδρες ­ που είχαν
γίνει έδρες βίαιων ομάδων απελπισμένων νέων από τις φτωχογειτονιές των ανέργων…

Δεν περνούσε Κυριακή χωρίς οι δρόμοι και οι παμπ γύρω από τα γήπεδα να γίνουν
θέατρα αιματηρών συμπλοκών. Το ποδοσφαιρικό θέαμα δεν ήταν παρά το πρόσχημα.
Γύρω από το γήπεδο υφαινόταν μια κουλτούρα ρατσισμού, σεξισμού, βίας και
απόλυτης απελπισίας, ένα μείγμα που πρόσφερε τακτικές, ανά εβδομάδα, εκρήξεις.

Το αίμα χυνόταν κάθε εβδομάδα. Μερικές φορές πληθωρικά μάλιστα: 56 νεκροί το
1985 στο Μπράντφορντ, 30 νεκροί λίγο αργότερα στη συμφορά του Χέιζελ, για να
φθάσουμε, το 1989, στη μεγαλύτερη ποδοσφαιρική τραγωδία, τους 96 νεκρούς του
σταδίου του Χίλσμπερι.

Και ξαφνικά, όλα άλλαξαν: η Αγγλία αποφάσισε να ασχοληθεί στα σοβαρά με το
ποδόσφαιρό της, επιτροπές πανεπιστημιακών ανέλαβαν να συντάξουν εκθέσεις για
την εκ θεμελίων αλλαγή της κατάστασης στα γήπεδα, στη Βουλή έγιναν
αλλεπάλληλες συζητήσεις και, εν τέλει, η αλλαγή συντελέσθηκε.

Εδώ και έξι χρόνια, ένα νέο πρωτάθλημα ξεκίνησε. Η ποιότητα του ποδοσφαιρικού
θεάματος έχει ανεβεί κατακόρυφα.

Η Αγγλία είναι ξανά μια μεγάλη ποδοσφαιρική δύναμη. Αμύθητα ποσά επενδύονται
στις ομάδες, οι περισσότερες από τις οποίες είναι πια εταιρείες εισηγμένες στο
χρηματιστήριο, με κέρδη πολλών εκατοντάδων εκατομμυρίων από τηλεοπτικές
μεταδόσεις και πωλήσεις ποδοσφαιρικών παραφερναλίων, τα γήπεδα χτίστηκαν από
την αρχή, μοιάζοντας πια περισσότερο με… λυρική σκηνή παρά με αλάνα, και οι
εξέδρες γεμίζουν από ευκατάστατες οικογένειες της μεσαίας τάξης που
αισθάνονται πια ασφαλείς να πηγαίνουν στο γήπεδο με τα παιδιά τους.

Ο χουλιγκανισμός είναι νεκρός. Και το ποδόσφαιρο είναι ένα σικ και σέξι
εμπόρευμα που οι νέοι ιδιοκτήτες του ­ κάτι εκατομμυριούχοι γιάπηδες που πήραν
τη θέση των παλιών προέδρων, απόστρατων στρατηγών και τοπικών εργολάβων ή
εμπόρων αυτοκινήτων ­ προσπαθούν να το «πουλήσουν» σε ένα καινούργιο κοινό,
υψηλότερου εισοδήματος και με ισχυρή την παρουσία των γυναικών.

Το ποδόσφαιρο, ξαφνικά, από πρόσχημα βίαιων συγκρούσεων των κοινωνικά
απόκληρων έγινε η μοδάτη διασκέδαση των μεσαίων τάξεων, αποδεκτή και από τους
πιο ξινούς διανοουμένους. Είναι χαρακτηριστικό ότι το μπεστ – σέλερ των τριών
τελευταίων χρόνων στη Βρετανία, είναι ένα μυθιστόρημα με τίτλο «Πυρετός στο
γήπεδο» (μεταφέρθηκε ήδη και στο σινεμά) με θέμα το πάθος για το ποδόσφαιρο.
Το πάθος, συγκεκριμένα, ενός πιτσιρίκου (και αργότερα ενηλίκου) από
ευκατάστατη μεσοαστική οικογένεια, που κάθε Κυριακή αναζητά ανάμεσα στους
οργισμένους προλετάριους και τους φανατικούς χούλιγκαν της εξέδρας της
Άρσεναλ, πάθος, και προπάντων μια αίσθηση κοινότητας, την αίσθηση ότι «ανήκει κάπου».

Μα αυτή δεν είναι, εν τέλει, η ουσία και η μαγεία του ποδοσφαίρου; Να
αναπληρώνει το χαμένο αίσθημα κοινότητας, να σε κάνει να νιώθεις, έστω και για
δύο ώρες την εβδομάδα, ότι ανήκεις σε μια φαντασιακή κοινότητα αλληλέγγυων
ανθρώπων με κοινό στόχο και κοινό πάθος;

Και οι μεν Άγγλοι, έχουν την πολυτέλεια ν’ αναρωτιούνται τώρα, μετά τη νίκη
τους επί του χουλιγκανισμού, μήπως το παράκαναν, μήπως στα νέα αποστειρωμένα
γήπεδά τους, μαζί με τη βία κινδυνεύει να εξατμισθεί και ο αναγκαίος
ηλεκτρισμός, και μήπως μεταλλάσσοντας ταξικά το ποδόσφαιρο από βίαιο λαϊκό
θέαμα σε καθωσπρέπει διασκέδαση των μεσαίων τάξεων, κινδυνεύουν να το
αποστερήσουν από την ψυχή του, αυτήν ακριβώς την «αίσθηση κοινότητας».

Όσο για εμάς, μ’ ένα ποδόσφαιρο αποκομμένο από όλους, να παίζεται σε κρύες,
άδειες εξέδρες, όπου ακόμη και η βία είναι σικέ, ένα άθλιο θέαμα που
διαφεντεύει ένα πιο άθλιο παρακράτος μαφιόζων, με αργυρώνητους θεσμούς και
αναξιόπιστες λειτουργίες, μπορούμε απλώς να νοσταλγούμε εποχές όπου η μπάλα
έχτιζε φαντασιακές κοινότητες αλληλέγγυων ανθρώπων και έτρεφε πάθη γνήσια.

Και να αναρωτιόμαστε τι γκρέμισμα εκ θεμελίων θα χρειαζόμασταν, τι σεισμό
τεκτονικό, για να αποκτήσουμε το δικαίωμα να ονειρευτούμε μια αναγέννηση ­ και
μάλιστα όχι στην ξενέρωτη αγγλική εκδοχή της.