Το παρασκήνιο θα κρίνει τη μάχη της Γης

Η μάχη για τη Γη ξεκινά σήμερα στο Κιότο. Εκπρόσωποι από 160 χώρες συναντώνται
στην αρχαία ιαπωνική πόλη για να σχεδιάσουν από κοινού μια πολιτική
αντιμετώπισης της παγκόσμιας αύξησης της θερμοκρασίας, του λεγόμενου
φαινομένου του θερμοκηπίου.

Το αποτέλεσμα, το αν δηλαδή, θα αποφασιστεί ο περιορισμός των εκπομπών
διοξειδίου του άνθρακα στα επόμενα 15 χρόνια, θα κριθεί στο παρασκήνιο…
Παρουσία επιστημόνων, πολιτικών, διπλωματών και περιβαλλοντικών οργανώσεων, η
Παγκόσμια Διάσκεψη του ΟΗΕ για το Κλίμα «απειλεί» το ενεργειακό status quo του
πλανήτη, καθώς και κολοσσιαίες πετρελαιοβιομηχανίες. Στο τραπέζι των
διαπραγματεύσεων, ηχηρά ονόματα, όπως οι εταιρείες Shell, Exxon, Chrysler,
Ford και DuPont, κρύβουν τις αληθινές τους προθέσεις πίσω από ισχυρά λόμπι,
που ακούν σε ονόματα, όπως Παγκόσμιος Συνασπισμός για το Κλίμα και Διεθνής
Συνεργασία για τις Κλιματολογικές Αλλαγές.

Κοντά σε αυτούς, οι πετρελαιοπαραγωγοί χώρες υποστηρίζουν πως δεν υπάρχει
ανάγκη να μειωθούν τα αέρια που συντελούν στο φαινόμενου του θερμοκηπίου ή πως
κάτι τέτοιο θα είχε τεράστιο οικονομικό κόστος. Βασικό επιχείρημα των
πολυεθνικών πετρελαίου είναι ότι πιθανοί περιορισμοί στις εκπομπές διοξειδίου
του άνθρακα θα καταστρέψουν εθνικές οικονομίες, θα κάνουν τις βιομηχανίες
πολλών χωρών μη ανταγωνιστικές, θα βάλουν φρένο στο ελεύθερο εμπόριο και θα
έχουν ως αποτέλεσμα εκατομμύρια άνθρωποι να οδηγηθούν στην ανεργία. Πολιτικοί
και διπλωμάτες καλούνται να συμβιβάσουν τις πιέσεις της βιομηχανίας με τις
επιστημονικές εκτιμήσεις, σύμφωνα με τις οποίες οι συνέπειες του φαινομένου
του θερμοκηπίου θα είναι καταστροφικές για εκατομμύρια ανθρωπους σε λίγα μόλις
χρόνια. Η πιο δυνατή φωνή διαμαρτυρίας έρχεται από τις ατόλες του Ειρηνικού
και του Ινδικού, όπου η άνοδος της στάθμης της θάλασσας θα καταπιεί το 80% της
ξηράς τους μέχρι το 2010.

Η μάχη στη Διάσκεψη θα διαρκέσει 10 ημέρες και αναμένεται εξαιρετικά σκληρή.
Δεσμευμένη απένταντι στις μεγάλες βιομηχανίες, η ισχυρή Αμερική κρατάει την
πρόταση για σταθεροποίηση των εκπομπών στα επίπεδα του 1990, ενώ η Ευρωπαϊκή
Ένωση θα ζητήσει τη μείωσή τους κατά 15% έως το 2010. Υπέρ της ευρωπαϊκής
πρότασης θα ψηφίσει η Ελλάδα, παρά το γεγονός ότι ακολουθεί πολιτική αύξησης.
Στην πράξη, η Ελλάδα θα αυξήσει τις εκπομπές αυτές κατά 25% μέχρι το 2010, με
τη λογική ότι το αντίθετο θα είχε σοβαρές επιπτώσεις στη βιομηχανική ανάπτυξη
της χώρας.

ΑΝΑΜΕΣΑ ΣΕ αυτούς που θα παρακολουθήσουν με εξαιρετικό ενδιαφέρον τη Διάσκεψη
του Κιότο θα είναι και οι κάτοικοι μικροσκοπικών κρατών-νήσων στον Ειρηνικό,
στις κοραλλιογενείς ατόλες. Κι αυτό, γιατί αν οι ηγέτες των 160 χωρών δεν
συμφωνήσουν να μειώσουν τις εκπομπές καυσίμων, τα νησιά αυτά θα καταστούν
ακατοίκητα μέσα στις επόμενες δύο γενιές. Τα νησιά αυτά, απομεινάρια
ηφαιστείων στη μέση του ωκεανού, έχουν μήκος πολλών χιλιομέτρων, αλλά πλάτος
μόλις μερικών εκατοντάδων μέτρων. Η αύξηση της θερμοκρασίας παγκοσμίως θα έχει
ως αποτέλεσμα την αύξηση της στάθμης της θάλασσας κατά μισό μέτρο τον επόμενο
αιώνα και την εξαφάνιση χωρών όπως οι νήσοι Μαλδίβες στον Ινδικό Ωκεανό, οι
νήσοι Μάρσαλ, Κιριμπάτι και Τουβάλου στον Ειρηνικό. Ακόμη και πριν η θάλασσα
καταπιεί το 80% της ξηράς τους, η διάβρωση του εδάφους θα στερήσει τους
κατοίκους τους από το πολύτιμο πόσιμο νερό.

Το γεγονός ότι τα νησιά αυτά είναι φτωχά και μικρά δεν βοηθά την κατάστασή
τους. Και μάλιστα η πρόσφατη απόφαση της γειτονικής Αυστραλίας να υποστηρίξει
την αύξηση των εκπομπών αερίων ρύπων κατά 18% μέχρι το 2010 ήταν ένα μεγάλο
πλήγμα για το μέλλον τους.

Στο Κιότο. Παιδιά από κάθε γωνιά της Γης διαδηλώνουν ζητώντας τον περιορισμό των εκπομπών βιομηχανικών ρύπων κατά 20%

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΟΙ υπολογισμοί, επιστημονικές μετρήσεις και εκτιμήσεις, μελλοντικά
κλιματολογικά σενάρια έχουν ήδη απλωθεί πάνω και… κάτω από το τραπέζι. Τον
λόγο δεν έχουν πια οι επιστήμονες, αλλά οι κυβερνήσεις ηγετικών βιομηχανικών
χωρών. Το αν η τρίτη αυτή συνάντηση της Διακυβερνητικής Επιτροπής των Ηνωμένων
Εθνών θα καταλήξει ή όχι σε μια κοινή παγκόσμια πολιτική για το κλίμα, θα
εξαρτηθεί από την προθυμία των ηγετών να συμβιβάσουν τις διαφορές τους, από
την ικανότητά τους να συγκρουσθούν… αναίμακτα με τα γιγαντιαία συμφέροντα
των κολοσσιαίων βιομηχανιών, εταιρειών πετρελαίου και όχι μόνο.

Οι συσχετισμοί δυνάμεων και τα οικονομικά συμφέροντα δεν αφήνουν πολλά
περιθώρια αισιοδοξίας. «Η πετρελαιοβιομηχανία ασκεί μεγάλες πιέσεις, η πρόταση
της Αμερικής τη στηρίζει και πολλές χώρες φαίνεται πως θα συμβαδίσουν με την
αμερικανική γραμμή, καθώς υπάρχουν οικονομικές, διπλωματικές και πολιτικές
δεσμεύσεις», λέει ο κ. Χρήστος Ζερεφός, διευθυντής του Παγκόσμιου Κέντρου
Χαρτογράφησης του Όζοντος στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης.

Η έκβαση της μάχης για το κλίμα παρουσιάζει ειδικό ενδιαφέρον για πολλούς,
καθώς συμφέροντα δισεκατομμυρίων δολαρίων πλήττονται άμεσα από πιθανό
περιορισμό των εκπομπών. Το Αμερικανικό Ινστιτούτο Πετρελαίου και η Διεθνής
Οργάνωση Πετρελαιοβιομηχανιών για την Προστασία του Περιβάλλοντος
συγκαταλέγονται στους οργανισμούς που ασκούν μεγάλες πιέσεις στις κυβερνήσεις.

Η θέση της Αμερικής για σταθεροποίηση των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα στα
επίπεδα του 1990 δεν ικανοποιεί τους επιστήμονες ούτε τις περιβαλλοντικές
οργανώσεις. Μπορεί τα επίπεδα αυτά να είναι χαμηλότερα από φέτος, δεν λύνουν
όμως το πρόβλημα. Κι αυτό γιατί οι εκπομπές ανά κάτοικο στην Αμερική φτάνουν
τους 5,2 δισ. τόνους το χρόνο. Κρατάει, δηλαδή, μερίδιο ευθύνης για το
φαινόμενο του θερμοκηπίου, που ξεπερνά το 20%.

Τους δύο τελευταίους μήνες, οι βιομηχανικοί κολοσσοί της Αμερικής έχουν
ξοδέψει 13 εκατομμύρια δολάρια (περίπου 3,6 δισ. δραχμές) μόνο σε διαφημίσεις,
που ασκούν πιέσεις στον πρόεδρο Κλίντον. «Η Αμερική έχει δεσμευθεί απέναντι
στις εταιρείες πετρελαίου να μη συμφωνήσει σε κανένα άλλο μέτρο μείωσης, παρά
μόνο αν το αποφασίσουν όλοι οι υπόλοιποι», λέει ο κ. Στέλιος Ψωμάς, διευθυντής
του Ελληνικού Γραφείου της Greenpeace.

Αν οι συμμετέχοντες στη Διάσκεψη του Κιότο συμφωνήσουν στον περιορισμό των
εκπομπών αερίων, οι πρώτοι που θα δυσανασχετήσουν θα είναι οι βιομηχανίες
πετρελαίου. Μείωση των εκπομπών σημαίνει περικοπή της παγκόσμιας κατανάλωσης
πετρελαίου, πιθανόν και αύξηση στην τιμή του. Ανοίγει επίσης ο δρόμος στη
χρήση εναλλακτικών πηγών ενέργειας, όπως η ηλιακή και η αιολική. Παράλληλα,
επισπεύδει την ανάπτυξη νέων, φιλικών προς το περιβάλλον, τεχνολογιών. Γι’
αυτό και όλοι περιμένουν πολλά από τη Διάσκεψη του Κιότο.

«Από το Κιότο περιμένουν όλοι δεσμεύσεις. Η Διάσκεψη έχει έναν πολύ
συγκεκριμένο στόχο: την υπογραφή ενός νομικά δεσμευτικού πρωτοκόλλου,
προκειμένου να περιορισθούν οι καταστροφικές επιπτώσεις του φαινομένου του
θερμοκηπίου», λέει ο κ. Ψωμάς.

Υπάρχουν λεπτομέρειες που θα μονοπωλήσουν τις συζητήσεις, όπως ο τρόπος με τον
οποίο θα μετρούνται οι εκπομπές αερίων που προέρχονται από την καύση ορυκτών
καυσίμων και την επιλογή των αερίων που θα μετρηθούν. Αρχικά, πρέπει να
υπάρξει συμφωνία στα θέματα αυτά. Αλλά ακόμα κι αν οι συμμετέχοντες καταλήξουν
στη σύνταξη μιας κοινής συνθήκης, δεν σημαίνει ότι θα τεθεί αμέσως σε ισχύ.
Αυτό θα γίνει μόνο όταν όλες οι χώρες την υπογράψουν και την επικυρώσουν, κάτι
που δεν προβλέπεται να συμβεί πριν από το 2010. Σύμφωνα όμως, με τις
εκτιμήσεις των επιστημόνων, το έτος αυτό, θα αρχίσουν να γίνονται αισθητές οι
πρώτες καταστροφικές συνέπειες του φαινομένου του θερμοκηπίου.

ΟΙ ΘΕΣΕΙΣ των χωρών που συμμετέχουν στην παγκόσμια Διάσκεψη του Κιότο, είναι
γνωστές εκ των προτέρων. Η ευνοϊκότερη για το μέλλον του πλανήτη είναι αυτή
της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Τα 15 κράτη – μέλη έχουν συμφωνήσει να προτείνουν τη
μείωση των εκπομπών στις αναπτυγμένες χώρες, κατά 15% μέχρι το 2010, σε σχέση
με τα επίπεδα του 1990. Η μείωση αφορά αέρια όπως το διοξείδιο του άνθρακα, το
μεθάνιο και το υποξείδιο του αζώτου.

Η Αμερική θα φτάσει στο Κιότο με τη λιγότερο δυναμική πρόταση, καθώς συνιστά
τη σταθεροποίηση των εκπομπών στα ίδια επίπεδα με αυτά του 1990, κάτι λιγότερο
από τα σημερινά δηλαδή. «Το πρόβλημα για την Αμερική είναι πολύ δύσκολο»,
τονίζει ο κ. Τζόναθαν Γουάινερ, οικονομολόγος στο Πανεπιστήμιο του Duke και
πρώην αξιωματούχος του Λευκού Οίκου. «Από τη μια, τα οφέλη θα είναι σημαντικά,
αλλά από την άλλη το κόστος της μείωσης των εκπομπών θα είναι πολύ μεγάλο».

Η χώρα που φιλοξενεί τη Διάσκεψη, η Ιαπωνία, κρατά μια «μέση» στάση, ζητώντας
τη μείωση των εκπομπών κατά 5% μεταξύ του 2008 και του 2012. Παρά τα αρνητικά
σχόλια άλλων χωρών για το χαμηλό ποσοστό που προτείνει η Ιαπωνία, όλα δείχνουν
πως αυτό είναι το πιο πιθανό σημείο σύγκλισης, το μόνο που μπορεί να οδηγήσει
σε κοινό αποτέλεσμα.

Η… συμμαχία των μικρών κοραλλιογενών νησιών του Ειρηνικού, που απειλείται
αμεσότερα από το φαινόμενο του θερμοκηπίου, ζητά τη μεγαλύτερη μείωση μέχρι το
2005, της τάξης του 20%. Οι 77 αναπτυσσόμενες χώρες κάνουν λόγο για μείωση
κατά 35% μέχρι το 2020, αλλά και οικονομική αποζημίωση για το κόστος που θα
επιφέρει στη βιομηχανική τους ανάπτυξη μια τέτοια πολιτική.

Μια διαφορετική πρόταση προέρχεται από τη Βραζιλία. Επιζητά οι χώρες που έχουν
τις περισσότερες εκπομπές να τις μειώσουν ανάλογα. Σύμφωνα με το πλάνο της
Βραζιλίας, τα πρόστιμα που επιβάλλονται στις χώρες που ξεπερνούν τα όρια, θα
συγκεντρώνονται σε ένα κοινό ταμείο που θα χρηματοδοτεί προγράμματα «καθαρών»
τεχνολογιών και εξοικονόμησης ενέργειας.

Τέλος, η Αυστραλία είναι μια από τις λίγες χώρες που έχουν δηλώσει επίσημα την
αντίθεσή τους σε οποιαδήποτε μείωση. Κι αυτό γιατί η οικονομία της στηρίζεται
σε πάρα πολλές εταιρείες που παράγουν και εξάγουν ενέργεια. Έτσι, φοβάται πως
οι εταιρείες αυτές θα πληγούν από μια πολιτική που θα επιβάλλει μειώσεις στις
εκπομπές αερίων που προέρχονται από την καύση ορυκτών καυσίμων.

ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ όλα «μαύρα», γύρω από τη Διάσκεψη του Κιότο. Πίσω από τη διάχυτη
απογοήτευση για το αποτέλεσμα, υπάρχουν κάποιες μικρές αναλαμπές αισιοδοξίας.
Η διαλλακτική στάση της Ιαπωνίας αφήνει κάποιες ακτίδες. Η μεσολάβησή της έτσι
ώστε να γίνουν κάποιες άτυπες συναντήσεις μεταξύ των εκπροσώπων της Ευρωπαϊκής
Ένωσης και των ΗΠΑ, μπορεί να βγει και σε καλό.

Εκτός αυτού όμως, οι πολιτικοί ηγέτες χωρών, όπως η Γερμανία και η Βρετανία,
γνωρίζουν ότι πιθανή συμφωνία στο Κιότο θα τους βοηθήσει πολιτικά και θα
αυξήσει τη δημοτικότητά τους. Παράλληλα, η εφαρμογή νέων τεχνολογιών θα έχει
μικρό κόστος γι’ αυτούς, αφού έχουν ήδη μειώσει τις εκπομπές τους από το 1990
και είναι έτοιμοι να χρησιμοποιήσουν ήπιες μορφές ενέργειας.

Ο ρόλος των αναπτυσσόμενων χωρών, αν και διφορούμενος, μπορεί να βοηθήσει στην
επιτυχία της Διάσκεψης. Το γκρουπ των 77 χωρών όμως ­ η Βραζιλία, η Αργεντινή,
η Ινδία, το Μεξικό ­ που τώρα αναπτύσσουν τη βιομηχανία τους, δεν θέλουν να
αναγκασθούν να πληρώσουν για ένα πρόβλημα που προκάλεσαν άλλοι. Η συμμαχία
τους (G77) επιμένει πως οι πλούσιες χώρες είναι εκείνες που θα πρέπει να έχουν
τη μερίδα του λέοντος στην αντιμετώπιση του φαινομένου του θερμοκηπίου ­ όπως
έχουν και το μεγαλύτερο μερίδιο ευθύνης.