Χάθηκε η ευφορία της ανάληψης των Ολυμπιακών

ΜΕ ΤΗΝ έρευνα που δημοσιεύεται σήμερα συμπληρώνονται δύο χρόνια (12 έρευνες)
από τότε που «ΤΑ ΝΕΑ» αποφάσισαν να καθιερώσουν ένα σταθερό «πολιτικό και
κοινωνικό βαρόμετρο», επιθυμώντας να προσφέρουν στους αναγνώστες τους ένα
αξιόπιστο όργανο για τη συστηματική παρακολούθηση των τάσεων της κοινής
γνώμης.

Οι έρευνες που συγκροτούν το «πολιτικό βαρόμετρο» των «ΝΕΩΝ», τη διενέργεια
των οποίων αναλαμβάνει η εταιρεία V. PRC, πραγματοποιούνται τέσσερις φορές τον
χρόνο στην περιφέρεια της πρωτεύουσας (Ιανουάριος, Μάιος, Ιούλιος, Νοέμβριος )
και δύο φορές τον χρόνο σε πανελλαδική κλίμακα (Μάρτιος, Σεπτέμβριος).

Για τις έρευνες της πρώτης κατηγορίας το μέγεθος του δείγματος είναι
περίπου 1.000 άτομα, σύμφωνα με τις διεθνείς προδιαγραφές που ισχύουν για
αντίστοιχου τύπου τακτικά «βαρόμετρα».

Οι δύο πανελλαδικές έρευνες (Μάρτιος, Σεπτέμβριος) προσφέρουν επίσης μια
εκτίμηση για τη δυνάμει εκλογική επιρροή των κομμάτων και για τον λόγο αυτό
χρησιμοποιούν ελαφρώς αυξημένο δείγμα (1.200 άτομα).

Μετά την πρόσκαιρη έκρηξη ευφορίας την οποία προκάλεσε, στις αρχές
Σεπτεμβρίου, η ανάληψη των Ολυμπιακών Αγώνων του 2004 από την Αθήνα, η γρήγορη
επάνοδος της πολιτικής ζωής στην πεζή πραγματικότητα των καθημερινών
προβλημάτων (νομισματική κρίση, οικονομικά μέτρα, εσωκομματικές αντιπαραθέσεις
κ.λπ.) καταγράφεται με σαφήνεια στην πτωτική τάση που παρουσιάζουν, σε
σύγκριση με τον Σεπτέμβριο, όλοι οι δείκτες δημοτικότητας τόσο της κυβέρνησης
όσο και της μείζονος αντιπολίτευσης. Έτσι, η δημοτικότητα της
κυβέρνησης βρίσκεται σήμερα στο 20,3% (έναντι 25,2% τον Σεπτέμβριο) και της
Ν.Δ. στο 10,0% (έναντι 16,1% τον Σεπτέμβριο), ενώ ελαφρά μείωση εμφανίζουν και
οι θετικές γνώμες για τον Πρωθυπουργό (49,5% σήμερα, έναντι 53,8% τον
Σεπτέμβριο), καθώς και για τον αρχηγό της αξιωματικής αντιπολίτευσης (48,6%
σήμερα, έναντι 54,1% τον Σεπτέμβριο).

Ιδιαίτερη σημασία για την αξιολόγηση του πολιτικού κλίματος πρέπει πάντως να
δοθεί στην κάλυψη που παρουσιάζει ο δείκτης της κυβερνητικής δημοτικότητας, η
πορεία του οποίου στη διάρκεια του 1997 έδειχνε μια (αργά αλλά σταθερά)
βελτιωνόμενη εικόνα. Σήμερα μόνον το 20,3% των ερωτηθέντων δηλώνει (πολύ ή
αρκετά) ικανοποιημένο από τη λειτουργία της κυβέρνησης, ποσοστό που υπερβαίνει
βέβαια, έστω και οριακά, το συμβολικό φράγμα του 20%, δεν παύει όμως να είναι
το χαμηλότερο που παρατηρήθηκε στη διάρκεια του 1997. Έτσι, η μόνη θετική
εξέλιξη για την κυβέρνηση είναι ότι, παράλληλα, περιορίζεται και ο χώρος της
απόλυτης απόρριψης («καθόλου ικανοποιημένοι»), ο οποίος αντιπροσωπεύει σήμερα
το 34% των ερωτηθέντων, ενώ στη διάρκεια του περασμένου χρόνου ξεπερνούσε κατά
κανόνα το 40%.

Αναδεικνύεται έτσι ως κυρίαρχη στάση η ελαφρώς αρνητική τοποθέτηση «λίγο
ικανοποιημένος» (42,1%), γεγονός που υποδηλώνει ότι η κυβέρνηση έχει
διαμορφώσει ένα κλίμα ευρύτερης ανοχής, αδυνατεί όμως να το μετατρέψει σε
ευμενή αποδοχή ή έστω σε ευνοϊκή αναμονή. Είναι χαρακτηριστικό ότι, ακόμη και
μεταξύ των ψηφοφόρων του ΠΑΣΟΚ, οι κρίσεις για το κυβερνητικό έργο σχεδόν
ισομοιράζονται μεταξύ εκείνων που δηλώνουν (πολύ ή αρκετά) «ικανοποιημένοι»
(45,0%) και εκείνων που δηλώνουν «λίγο ικανοποιημένοι» (38,2%). Απλώς και εδώ
πρέπει να σημειωθεί ότι τουλάχιστον σε φυσιολογικά μεγέθη εμφανίζεται ο χώρος
των «απογοητευμένων», αφού μόνον το 16,2% από εκείνους που ψήφισαν ΠΑΣΟΚ πριν
από ένα χρόνο δηλώνει σήμερα «καθόλου ικανοποιημένο». Οι προηγούμενες
παρατηρήσεις οδηγούν στη διαπίστωση ότι η κυβέρνηση ­ η οποία κατόρθωσε στη
διάρκεια του περασμένου χρόνου να εξασφαλίσει μιαν ιδιόμορφη «περίοδο
χάριτος», αντιστρέφοντας μάλιστα το παγιωμένο αρνητικό κλίμα της προηγούμενης
τριετίας ­ βρίσκεται σήμερα σε κρίσιμο σημείο. Ο δεύτερος χρόνος του κύκλου
της τετραετίας είναι κατά κανόνα ο δυσμενέστερος για μια κυβέρνηση, αφού έχει
ήδη απομακρυνθεί από τη νωπή λαϊκή εντολή, ενώ βρίσκεται ακόμη πολύ μακριά ο
ορίζοντας των επόμενων εκλογών, που θα μπορούσε να ενεργοποιήσει τις
κομματικές ταυτίσεις. Γι’ αυτό και στη διάρκεια του δεύτερου χρόνου της
τετραετίας, περισσότερο από οποιαδήποτε άλλη χρονική στιγμή, η κυβέρνηση
κρίνεται κυρίως από το συγκεκριμένο έργο που προσφέρει και το οποίο αρκετές
φορές ­ ιδιαίτερα στην οικονομία ­ είναι αναπόφευκτα δυσάρεστο για σημαντικά
τμήματα του πληθυσμού.

Αν μια κυβέρνηση κατορθώσει να αντεπεξέλθει σ’ αυτή τη συγκυρία ­ χωρίς να
δημιουργήσει μείζονες αντιδράσεις ή να εμπλακεί σε αδιέξοδες καταστάσεις (όπως
π.χ. η κυβέρνηση Μητσοτάκη με το «Μακεδονικό») ή να προκαλέσει το κοινό
αίσθημα (π.χ. περίπτωση Δήμητρας Λιάνη – Παπανδρέου ή παλαιότερα Κοσκωτά) ­
τότε έχει βάσιμες ελπίδες να δει τη δημοτικότητά της να ανακάμπτει όσο
πλησιάζει ο ορίζοντας των επόμενων εκλογών. Υπό αυτή την έννοια η δοκιμασία
των δημοτικών και νομαρχιακών εκλογών, που κατά σύμπτωση θα πραγματοποιηθούν
ακριβώς στο τέλος του δεύτερου χρόνου της τετραετίας (Οκτώβριος 1998), είναι
αναπόφευκτο ότι θα συναρτηθεί άμεσα και θα επηρεαστεί σε μεγάλο βαθμό από την
έως τότε πορεία του κυβερνητικού έργου ­ και αυτό ανεξάρτητα από το ιδιαίτερο,
θεσμικό περιεχόμενο της συγκεκριμένης εκλογικής αναμέτρησης.

Η πτώση της κυβερνητικής δημοτικότητας, την οποία κατέγραψε η παρούσα έρευνα,
συνδυάζεται όμως κατά τρόπο εντυπωσιακό και με μιαν αντίστοιχη πτώση της
ικανοποίησης για την αξιωματική αντιπολίτευση. Η Ν.Δ., παρ’ όλο που απέκτησε
ένα νέο και ιδιαίτερα δημοφιλή ηγέτη, δεν έχει κατορθώσει να βελτιώσει την
εικόνα της και να πείσει για τις ικανότητές της. Έτσι, ο δείκτης της
δημοτικότητάς της, που είχε παρουσιάσει σαφή σημάδια βελτίωσης μετά την εκλογή
του Κ. Καραμανλή, εμφανίζει στην παρούσα έρευνα δραματική μείωση ­ μόλις το
10,0% των ερωτηθέντων δηλώνει (πολύ ή αρκετά) ικανοποιημένο από την αξιωματική
αντιπολίτευση ­ επανερχόμενος στα επίπεδα όπου βρισκόταν στις αρχές του
χρόνου, όταν ο αντίκτυπος της ήττας και η εσωκομματική κρίση ταλάνιζαν τη Ν.Δ.

Ακόμη και μεταξύ των ψηφοφόρων της Ν.Δ. μόνο το 19,6% δηλώνει ικανοποιημένο
από τον τρόπο που αυτή πολιτεύεται, ενώ υπάρχει μια σημαντικότατη μερίδα που
τοποθετείται με απόλυτα αρνητικό τρόπο (το 33,2% από αυτούς που ψήφισαν Ν.Δ.
δηλώνει «καθόλου ικανοποιημένο»). Το γεγονός μάλιστα ότι ο χώρος της απόλυτης
απόρριψης για τη Ν.Δ. παραμένει σταθερά, σε όλες τις έρευνες του τελευταίου
εξαμήνου, στο επίπεδο του 50%, αποτελεί σαφή ένδειξη για την παγιωμένα
αρνητική εικόνα του κόμματος σε ένα μεγάλο τμήμα της κοινής γνώμης.

Η ΑΝΑΔΕΙΞΗ στην ηγεσία των δύο μεγάλων κομμάτων δύο πολιτικών αρχηγών που
διαθέτουν ευμενή απήχηση και σταθερά υψηλή δημοτικότητα αποτελεί το κυριότερο
θετικό χαρακτηριστικό του νέου πολιτικού κλίματος που διαμορφώθηκε στη
διάρκεια των δύο τελευταίων χρόνων.

Τόσο ο Πρωθυπουργός όσο και ο αρχηγός της Ν.Δ. εμφανίζουν σταθερά μια
δημοτικότητα της τάξης του 50%, η οποία μικρές μόνο διακυμάνσεις έχει
παρουσιάσει το τελευταίο εξάμηνο: από τον Μάιο του 1997 μέχρι σήμερα οι
θετικές κρίσεις για τον Κ. Σημίτη κυμάνθηκαν από 48,9% έως 53,8% και για τον
Κ. Καραμανλή από 48,3% έως 54,2%. Στο μόνο σημείο που παρουσιάζεται μια
αξιομνημόνευτη εξέλιξη είναι στις αρνητικές κρίσεις για τον αρχηγό της Ν.Δ.,
οι οποίες εμφανίζουν σταθερά ανοδική τάση (από 31,7% τον Μάιο σε 44,2% σήμερα)
καθώς μειώνεται αντίστοιχα ο χώρος της επιφυλακτικής αξιολόγησης ­ αυτοί
δηλαδή που τους πρώτους μήνες μετά την εκλογή του Κ. Καραμανλή κατέφευγαν στην
απάντηση «δεν γνωρίζω».

Έτσι, το επίπεδο δημοτικότητας που διαθέτουν σήμερα οι αρχηγοί των δύο μεγάλων
κομμάτων εμφανίζει εντυπωσιακά στοιχεία ομοιότητας, με επιμέρους διαφορές που
δεν ξεπερνούν το 2%: θετική γνώμη για τον Κ. Σημίτη έχει το 19,4% (και
αντίστοιχα για τον Κ. Καραμανλή το 18,0%), μάλλον θετική γνώμη το 30,1%
(αντίστοιχα 30,6%), μάλλον αρνητική γνώμη το 20,5% (αντίστοιχα 18,8%) και
αρνητική γνώμη το 25,0% (αντίστοιχα 25,4%).

Και οι δύο πολιτικοί αρχηγοί απολαμβάνουν, εξάλλου, μιας γενικευμένης και
απόλυτα συγκρίσιμης αποδοχής στο εσωτερικό του κόμματός τους ­ 82,3% για τον
Κ. Σημίτη μεταξύ των ψηφοφόρων του ΠΑΣΟΚ και 83,4% για τον Κ. Καραμανλή μεταξύ
των ψηφοφόρων της Ν.Δ. ­ ενώ αντιμετωπίζονται επίσης με ευνοϊκό τρόπο και από
μία σημαντική μερίδα οπαδών του αντίπαλου κομματικού χώρου.

Ως προς την τελευταία αυτή παρατήρηση πρέπει όμως να σημειωθεί ότι η δυνητική
διεισδυτικότητα των δύο πολιτικών στους αντίπαλους κομματικούς χώρους
εμφανίζεται σήμερα περισσότερο περιορισμένη από οποιαδήποτε άλλη φορά.
Συγκρίνοντας π.χ. με τα αντίστοιχα δεδομένα του Μαΐου 1997, δηλαδή αμέσως μετά
την εκλογή του Κ. Καραμανλή στην ηγεσία της Ν.Δ. (βλ. «ΤΑ ΝΕΑ», 19.5.1997), οι
θετικές γνώμες για τον Κ. Σημίτη μεταξύ των ψηφοφόρων της Ν.Δ. έχουν μειωθεί
περίπου κατά 8% (από 31,3% σε 23,7%) και αντίστοιχα οι θετικές γνώμες για τον
Κ. Καραμανλή μεταξύ των ψηφοφόρων του ΠΑΣΟΚ έχουν μειωθεί περίπου κατά 10%
(από 42,8% σε 32,2%).

Το γεγονός αυτό έχει ως άμεση συνέπεια μια μεγαλύτερη ιδεολογική περιχαράκωση
της δημοτικότητας τόσο του Κ. Καραμανλή όσο και του Κ. Σημίτη.

Η αρχικά ευμενής αντιμετώπιση του Κ. Καραμανλή από μια μεγάλη μερίδα πολιτών
που αυτοτοποθετούνται στον χώρο της Αριστεράς και της Κεντροαριστεράς έχει
σημαντικά μειωθεί, ενώ η αποδοχή του στον χώρο της Κεντροδεξιάς και της Δεξιάς
τείνει να γίνει απόλυτη. Η εξέλιξη αυτή έχει ως άμεση συνέπεια να περιορίσει
τη διεισδυτικότητα του Κ. Σημίτη στον χώρο της Κεντροδεξιάς, όπου οι θετικές
κρίσεις για αυτόν από 48,6% τον περασμένο Ιανουάριο (βλ. «ΤΑ ΝΕΑ», 21.1.1997)
έχουν σήμερα περιοριστεί στο 28,8%.

Η εξέλιξη αυτή ίσως να συνιστά την ουσιαστικότερη μέχρι σήμερα επιτυχία του Κ.
Καραμανλή, ότι δηλαδή με την παρουσία του κατόρθωσε να μειώσει την επιρροή του
Κ. Σημίτη στους κεντροδεξιούς ψηφοφόρους, η οποία έτεινε να προσλάβει
απειλητικές διαστάσεις για τη Ν.Δ., σε ένα χώρο ζωτικής σημασίας για την
πολιτική της παρουσία. Η επιτυχία όμως αυτή, κυρίως αμυντικού χαρακτήρα, δεν
είναι πάντως επαρκής για να προσδώσει στη Ν.Δ. πλειοψηφική δυναμική. Η κρίσιμη
αναμέτρηση θα πραγματοποιηθεί στον χώρο του Κέντρου, όπου η σχετικά ευμενής
αντιμετώπιση του Κ. Καραμανλή (48,1% θετικές κρίσεις και 47,7% αρνητικές)
προσκρούει στην απόλυτα αρνητική αξιολόγηση της Ν.Δ. (6,1% ικανοποιημένοι και
89,3% μη ικανοποιημένοι).

ΑΠΟ ΤΟΥΣ υπόλοιπους πολιτικούς αρχηγούς ο Ν. Κωνσταντόπουλος διατηρεί σταθερά,
στη διάρκεια του τελευταίου χρόνου, την πρώτη θέση σε δημοτικότητα με ποσοστό
θετικών κρίσεων που κυμαίνεται από 63% έως 67% στην περιφέρεια της πρωτεύουσας
(σήμερα 63,1%) και από 58% έως 60% σε πανελλαδική κλίμακα.

Η υψηλή δημοτικότητα του Ν. Κωνσταντόπουλου οφείλεται στο γεγονός ότι η
αποδοχή του εκτείνεται σε όλους τους ιδεολογικούς χώρους (τα ποσοστά θετικών
κρίσεων υπερβαίνουν παντού το 50%), με χαρακτηριστικότερο παράδειγμα την
σταθερά θετική αξιολόγησή του από τα 2/3 περίπου των ψηφοφόρων της ΝΔ.
Ιδιαίτερη κορύφωση παρουσιάζει, πάντως, η δημοτικότητα του Ν. Κωνσταντόπουλου
στον χώρο της Κεντροαριστεράς ­ όπου είναι ο δημοφιλέστερος πολιτικός με
ποσοστό 74,9% ­ καθώς και στον χώρο του Κέντρου, όπου συναγωνίζεται σε θετικές
κρίσεις τον Πρωθυπουργό (69,1% και 69,3% αντίστοιχα).

Σχετικώς υψηλή δημοτικότητα εμφανίζει επίσης ο Δ. Τσοβόλας (θετικές κρίσεις
41,2% και αρνητικές 51,4%), ο οποίος όμως το τελευταίο εξάμηνο παρουσιάζει μια
σταθερά πτωτική τάση, με αποτέλεσμα η δημοτικότητά του μέσα σ’ αυτό το
διάστημα να έχει μειωθεί, σταδιακά, κατά 9 ποσοστιαίες μονάδες. Σε χαμηλούς
δείκτες δημοτικότητας κινείται πάντα ο Α. Σαμαράς, ο οποίος μετά την αποτυχία
του στις εκλογές του Σεπτεμβρίου 1996, σπάνια ξεπερνά σε ποσοστό θετικών
κρίσεων το 25% (σήμερα 22,2% και αρνητικές 70,8%). Ο Α. Σαμαράς δεν έχει
κατορθώσει να διαμορφώσει έναν προνομιακό χώρο επιρροής και γι’ αυτό και η,
έστω και περιορισμένη, συμπάθεια που εκφράζεται προς το πρόσωπό του διαχέεται
σε όλο το φάσμα από το Κέντρο έως τη Δεξιά.

Τέλος, η Α. Παπαρήγα διαθέτει μία τελείως περιχαρακωμένη δημοτικότητα, η οποία
εμφανίζει θετικό ισοζύγιο μόνο στον χώρο της Αριστεράς (θετικές κρίσεις 52,5%
και αρνητικές 47,5%) και η οποία δεν παρουσίασε καμία ουσιαστική διακύμανση
στη διάρκεια του 1997: κυμάνθηκε μεταξύ 24% και 27% στην περιφέρεια της
πρωτεύουσας (σήμερα 24,4%) και ήταν περίπου 21% στις δύο πανελλαδικές έρευνες
του Μαρτίου και του Σεπτεμβρίου

.