ΑΥΤΟΙ

… του 1997 είναι δυνατόν να είσαι 55άρης, στέλεχος μεγάλης εταιρίας, και
ξαφνικά, με ειδοποίηση μόλις ενός μηνός, να βρεθείς άνεργος – εκτός βέβαια αν
δεχτείς θέση τραπεζοκόμου σε Μακντόναλντς. Το ανέφερε τις προάλλες ο Πωλ
Σάμουελσον σε ομιλία του στη Ρώμη. Ο διάσημος Αμερικανός οικονομολόγος έκανε
σκληρή κριτική στο αμερικανικό μοντέλο. Πράγματι, είπε, υπάρχει συνεχής
ανάπτυξη επί έξη χρόνια. Οι άνεργοι είναι ελάχιστοι, ο πληθωρισμός μηδαμινός.
Πέρυσι μάλιστα αυξήθηκε και το οικογενειακό εισόδημα, κατά 1,2%. Και όμως, τα
πραγματικά έσοδα μιας οικογένειας είναι σήμερα χαμηλότερα απ’ ό,τι το ’89. Ο
αριθμός των φτωχών δεν μειώθηκε. Και οι νέες θέσεις εργασίας, συχνά, είναι
θέσεις μερικής απασχόλησης, περιστασιακές.

… το μοντέλο των ΗΠΑ, διακηρύσσει ο Κεϋνσιανός Νομπελίστας. Ωστόσο, δεν
απορρίπτει συνολικά τη συνταγή του Κλίντον. Τη βρίσκει εν μέρει «άκαρδη και
άμυαλη» αλλά, τελικά, προτιμότερη από εκείνη της Ευρώπης. Το ευρωπαϊκό ­
«κοινωνικότερο» υποτίθεται ­ μοντέλο αφήνει τους εργαζομένους ακόμη πιο
έκθετους, πιστεύει ο Σ. Ποιο το κέρδος από την εμμονή στην «πλήρη απασχόληση»
όταν τα ποσοστά των ανέργων στην Ευρώπη είναι ήδη διψήφια; Συγκρίνεται η
δυσφορία του υπαμειβόμενου με την απελπισία του ανέργου; «Προτιμώ τους
ανθρώπους που είναι έτοιμοι να κάνουν οποιαδήποτε δουλειά για να ζήσουν από
εκείνους που περιμένουν να βρεθεί η “καλή δουλειά”, η οποία δεν υπάρχει».

… θλίβεται για το κλίμα διάλυσης στα αμερικανικά συνδικάτα, για την έλλειψη
ουσιαστικών συλλογικών συμβάσεων. Μέσα στις όποιες κατακτήσεις του, λέει, ο
Αμερικανός παραμένει φοβισμένος και η οικονομία στις ΗΠΑ είναι ανελέητη. Αλλά
υπάρχει ένας «δυναμισμός» στην αμερικανική οικονομική ζωή, τελείως
διαφορετικός από την ακινησία της Ευρώπης. «Στις ΗΠΑ ­ λέει ο Σ. ­ επικρατεί η
ψυχολογία του self help». Βόηθα τον εαυτό σου και μην περιμένεις από τους
άλλους. Το κράτος προνοίας είναι φειδωλό. Βοηθήματα, επιδόματα, συντάξεις, όλα
είναι στο μίνιμουμ. Και από «ελαστικότητα» στον τομέα της εργασίας, άλλο
τίποτα. Αλλά η ανεργία μειώνεται ­ και μαζί η χρήση ναρκωτικών και η
εγκληματικότητα. Στα 82 του, ο Σ. δικαιούται να διατυπώνει μακρόπνοες
προβλέψεις. Δεν είναι σωστό, λέει, να κάνουμε κατηγορηματικές διακρίσεις, όπως
«από ‘δω η συνταγή Γκρήνσπαν-Κλίντον-Κάντιλλακ, από ‘κει η συνταγή Βρυξέλλες-Μπούντεσμπανκ-Μερσεντές».

… δεν πρέπει να χωριστούν από τείχη. Ο Σ. προβλέπει την ανάδειξη, τελικά,
ενός κοινού μοντέλου, όπου θα υπερισχύουν μάλλον οι αμερικανικές κατευθύνσεις.
Θα περιέχει, λέει, τα δύο εργασιογόνα αμερικανικά στοιχεία ­ ελαστικότητα στην
απασχόληση και φειδώ στην πρόνοια ­ συν ένα ευρωπαϊκό, την επέκταση του
κοινωνικού κράτους εκεί όπου ο πολίτης έχει τη μεγαλύτερη ανάγκη κάλυψης: στην
υγεία και στην εκπαίδευση. Αλλά ο καθηγητής του Χάρβαρντ φοβάται τη διόγκωση
του κράτους. «Ποτέ δεν πίστεψα στην ιδέα της κρατικής ιδιοκτησίας επί των
παραγωγικών μέσων. Όταν αυτή ξεπεράσει το 50%, αναπτύσσονται τέτοιες
αγκυλώσεις και τέτοια ανικανότητα που οι ανάγκες των πολιτών παύουν πια να
ικανοποιούνται». Όσο για τις πιο άμεσες οικονομικές προοπτικές, ο Σ. διαβλέπει
στις ΗΠΑ κίνδυνο υπερθέρμανσης, όπως συνέβη με τις «τίγρεις» της Ασίας. «Μια
λύση θα ήταν ν’ ανεβούν τα επιτόκια». Για να καμφθεί λιγάκι η ορμή των
επιχειρήσεων και να συγκρατηθεί η κατανάλωση.